Xəbər lenti
22/02/2019 [14:18]:
Təhsil naziri məktəbdə rəsm çəkdi - FOTO
22/02/2019 [14:16]:
Toyuq budu...
22/02/2019 [14:14]:
“Düşmənə nifrətimiz hədsiz və hüdud­suzdur” - General-polkovnik
22/02/2019 [14:05]:
Aşıq Ulduzun müğənni qızı nişanlandı - FOTO
22/02/2019 [14:02]:
Faiq Balabəylinin 55 yaşına...
22/02/2019 [14:00]:
"Ana sözü ilə hərəkət edən oğlanlar sonrakı həyatlarında həyat yoldaşları idarə edəcək"
22/02/2019 [13:59]:
"Çox kasıb bağım var, heç deputat bağına bənzəmir" - VİDEO
22/02/2019 [13:50]:
“Təhsil sahəsində istənilən dəyişiklik, yenilik təhsilalanın stimullaşdırılmasına yönəldilməlidir...”
22/02/2019 [13:50]:
Mehriban Əliyeva Baronessa Emma Nikolsonla görüşüb - FOTO
22/02/2019 [13:45]:
Azərbaycandan 12 ölkəyə axtarış itləri göndərilib - Birinin qiyməti 15 min avrodur
22/02/2019 [13:36]:
Paşinyan Lukaşenkonun namizədinə qarşı çıxır
22/02/2019 [13:34]:
Türkiyənin İğdır şəhərində Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi ehtiramla anılıb
22/02/2019 [13:32]:
Hacı Şahin aparıcılığa başlayır
22/02/2019 [13:28]:
Binanın damına çıxaraq özünü atmaq istədi - Bakıda intihara cəhd
22/02/2019 [13:19]:
Sinoptiklərdən hava müjdəsi
22/02/2019 [12:57]:
Füzuli-Cəbrayıl istiqamətindəki erməni qoşunu "yüksək hazırlıq” səviyyəsinə gətirildi-FOTO
22/02/2019 [12:57]:
Azərbaycandan Rusiyaya qanunsuz yolla göyərçin keçirmək istədilər
22/02/2019 [12:55]:
“Sərham” MMC-nin istehsal etdiyi çörəklərdən - ŞİKAYƏT...
22/02/2019 [12:52]:
“Xocalıda cəmi 2 nəfər ölüb” xəbərini kim vermişdi... - Düyünlər çözülür
22/02/2019 [12:49]:
Qusarda üçəm oğlan dünyaya gəlib - FOTO
22/02/2019 [12:47]:
Tanınmış aparıcı: "Könül Xasıyeva bunların ümidinə qalmamalıdır" - VİDEO
22/02/2019 [12:37]:
Ermənistanda məmurlar kütləvi şəkildə işdən çıxarılırlar
22/02/2019 [12:36]:
Sərhəd pozucusu 6 kiloqram narkotiklə yaxalandı
22/02/2019 [12:35]:
"Tenderlər sövdələşmə ilə satılır, sahibkarlar çıxlımaz vəziyyətə salınır" -Tanınmış iş adamı üsyan etdi
22/02/2019 [12:31]:
Bakının bu avtobuslarında da pulsuz internet olacaq
22/02/2019 [12:29]:
Avropada hələ də “Hitler pensiyası” alırlar –Hökumət nasist rejiminə əlaltılıq edənlərə aybaay pul ödəyir
22/02/2019 [12:26]:
Yol polisi Sumqayıtdakı dəhşətli qəza ilə bağlı məlumat yaydı
22/02/2019 [12:21]:
Paşinyan “otel otağına” heç kəsi buraxmır - KTMT baş katibsiz qalacaq
22/02/2019 [12:20]:
BSU-da “Slavyanın səsi” yarışmasının yarımfinalı keçirildi
22/02/2019 [12:13]:
Əhaliyə şad xəbər: Bakıda yeni metro stansiyaları istifadəyə veriləcək - RƏSMİ AÇIQLAMA
22/02/2019 [12:03]:
Bakının Nobel prospekti bağlanacaq - RƏSMİ
22/02/2019 [12:01]:
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində yeni təyinatlar
22/02/2019 [11:54]:
"Bu adam gəncdir, ən əsası AzTV-də kök salmış rüşvət sistemi ilə bağlı deyil..."
22/02/2019 [11:51]:
Bakirəliyini 2 milyona satan Məhbubəyə təkliflər gəlib - Görün ilk dəfə kiminlə yatacaq - FOTO
22/02/2019 [11:45]:
ADPU-da tələbələrlə ilk görüş keçirildi -FOTOLAR
22/02/2019 [11:41]:
Mehriban Əliyeva Qarabağ əlilinə ev tikilməsi barədə tapşırıq verdi
22/02/2019 [11:40]:
On milyonuncu Azərbaycan vətəndaşı bu tarixdə doğulacaq
22/02/2019 [11:39]:
Bakı-Ələt-Astara-İran yolu bu ilin sonunda ödənişli olacaq
22/02/2019 [11:38]:
AFFA-da yeni təyinat
22/02/2019 [11:33]:
ADPU-da 21 Fevral- Beynəlxalq Ana Dili Günü münasibətilə “Dilimiz varlığımızdır”adlı tədbir keçirildi
22/02/2019 [11:32]:
Maduro Braziliya ilə sərhədi bağlayır
22/02/2019 [11:31]:
“Qardaşım qızı anası vurulduqdan sonra elə bilib ki, o, yatıb, üstünü örtüb” - Xocalı sakini...
22/02/2019 [11:30]:
Bakı məktəblisi İranda bayrağa görə etiraz etdi - VİDEO
22/02/2019 [11:28]:
Rusiyada daha bir erməni kilsəsi tikilməyə başlandı- FOTO+VİDEO
22/02/2019 [11:24]:
On milyonuncu Azərbaycan vətəndaşı bu tarixdə doğulacaq
22/02/2019 [11:22]:
Azərbaycan diasporu: Vətən naminə birləşmək hər birimizin borcudur
22/02/2019 [11:21]:
Gözlərimiz niyə “yol çəkir?” - ELMİ SƏBƏBLƏRİ
22/02/2019 [11:18]:
“Qobu park”da idman klubu açıldı -FOTOLAR
22/02/2019 [11:13]:
Azərbaycanda əhali siyahıya alınacaq
22/02/2019 [11:12]:
Suriyada terror - 20 nəfər öldü
22/02/2019 [11:10]:
Jurnalistlər "Azərterminal kompleksi"ndə...
22/02/2019 [11:06]:
BMT nümayəndəsi Qərbi Kaspi Universitetində -FOTOLAR
22/02/2019 [11:02]:
Vasif Məhərrəmlinin keçəl - FOTOSU
22/02/2019 [10:58]:
Notların əbədiyyətə çevirdiyi ömür
22/02/2019 [10:52]:
Yevlaxda silahlı insident: Keçmiş məhkum iş başında güllələndi
22/02/2019 [10:50]:
"Nikol Paşinyan danışıqlara gedən deyil" -Tofiq Zülfüqarov
22/02/2019 [10:48]:
Azərbaycanda ən yüksək əməkhaqqı olan sahələr açıqlandı - CƏDVƏL
22/02/2019 [10:47]:
DİM kolleclərə tələbə qəbulu elan etdi
22/02/2019 [10:45]:
"Onu Allaha həvalə edirəm" - Damla intim görüntüdən danışdı
22/02/2019 [10:45]:
Axtarışda olan 20 nəfər tutuldu
22/02/2019 [10:42]:
“Reket” jurnalistləri məmurlar yemləyir...
22/02/2019 [10:31]:
Sumqayıtdakı dəhşətli avtobus qəzasının görüntüləri yayıldı - VİDEO
22/02/2019 [10:30]:
Leyla Şıxlinskayanın əmlakını mənimsəyənlər həbs edilmədi - HÖKM
22/02/2019 [10:25]:
Vaşinqtonda yaşayan azərbaycanlı iş adamı...- FOTOLAR
22/02/2019 [10:24]:
Kəlbəcərli seçicilərin növbəti qəbulu keçirildi -FOTOLAR
22/02/2019 [10:22]:
Dünya ərzaq qıtlığı astanasında
22/02/2019 [10:11]:
Bahar Muradova: "İnsanların qorxusuz həyat təminatına diqqət yönəltməliyik"
22/02/2019 [10:07]:
Azərbaycanda ən yüksək əməkhaqqı olan sahələr açıqlandı - CƏDVƏL
22/02/2019 [09:59]:
Qarabağ cəbhəsində erməni təxribatı - Müdafiə Nazirliyi məlumat yaydı
22/02/2019 [09:58]:
Yazıçı Raquf Orucov haqqında roman yazdı - “KOMANDİR”
22/02/2019 [09:55]:
Deputat təhsil sistemi ilə bağlı öhdəliklərdən DANIŞDI
22/02/2019 [09:46]:
AvroLiqada 1/8 finalçılar bəlli oldu - NƏTİCƏLƏR
22/02/2019 [09:38]:
Psixoloq: “Seksdə uyğun gəlməyəndə insanın həyat yoldaşına marağı itir” - MÜSAHİBƏ
22/02/2019 [09:32]:
Manat bu məzənnədə qaldı
22/02/2019 [09:23]:
Artıq  metroda da süpürgəçi robotlar işə başladı-  İşsizlik təhlükəsi daha da artdı...
22/02/2019 [08:58]:
Yunis Əmrə İnstitutunun direktoru Əlyazmalar İnstitutunun qonağı olub - FOTOLAR
22/02/2019 [08:53]:
Əlyazmalar İnstitutu Əhməd Yasəvi adına Beynəlxalq Universitetlə əməkdaşlıq edəcək
22/02/2019 [08:35]:
72 yaşlı ingilis müsəlman oldu...-  Gözlənilməz- FOTOLAR
22/02/2019 [07:48]:
Almaniyada işləyən Zaur lotereyanın haramlığını necə dərk etdi?..
22/02/2019 [00:12]:
Polis orqanlarında rəis olmaq istəyənlərin nəzərinə!
Bütün arxiv bir sırada
18/08/2018 [17:38] - Cəmiyyət - ( 1017 dəfə baxılıb)

Alimlər sizin acı xatirələrinizi “silib” yenilərini əlavə etməyi bilirlər



Hamımızın keçmişində unutmaq istədiyimiz nələr isə var – pis ayrılıqlar, travmatik təcrübələr, itki və s. Nə qədər cəhd etməyimizə baxmayaraq, bu xatirələr bizi təqib etməyə davam edər - bəzən narahatlıq, fobiyalar, post-travmatik stress kimi hallara səbəb ola bilərlər. İndi alimlər bizim yaddaşımızın həmişə düşündüyümüzün əksinə, daimi olmadığını kəşf etdiklərindən, onu həmişəlik dəyişə biləcəklər.

Əslində, tədqiqatçılar indi yalnız heyvanlarda yox, insanlarda da xatirələri hansı yolla silmək, dəyişdirmək və hətta yaddaş implantasiyasını reallaşdırmağı müəyyənləşdiriblər. Həftə sonu PBS sənədli filmi yaddaşda qeyd edildiyi kimi, piss hissələri unutmaq üçün beynimizi yeniləyəcək olan dərmanlar meydana çıxmaqdadır. Bunun biraz elmi fantastika kimi səslənməyinin səbəbi təmiz zəkanın əbədi günəşi və tam xatırlama adlı filmlərdə bizim yaddaşımızın dəyişdirilməsi ideyalarının uzun zaman oynanılmasıdır.

Amma son bir neçə on illikdə nevroloji görüntüləmə (scanning) texnologiyasının inkişafı sayəsində biz bu texnologiyaların (və ya buna oxşar bir şey) reallığa çevrilməsinə sizin düşündüyünüzdən daha yaxınıq.

Beləliklə, siz yaddaşınızı necə silirsiniz?

Bunu anlamaq üçün ilk növbədə beynimizdə xatirələrin necə formalaşdığını və saxlanıldığını anlamaq lazımdır. Keçmişdə elm adamları xatirələrin nevroloji fayl kabineti kimi bir nöqtədə saxlanıldığını düşünürdülər, amma onlar artiq anlayıblar ki, bizim sahib olduğumuz hər bir xatirəmiz beyindəki mövcud əlaqələrdə kilidləniblər. Sadə şəkildə izah etsək, zülallar beyin hüceyrələrimizi inkişaf etmək və yeni əlaqələr yaratmaq üçün stimullaşdırdıqda yaddaş meydana gəlir – eynilə fikrin dövr etməsini də dəyişir.

Bu baş verdikdə yaddaş bizim zehnimizdə saxlanılır. Biz onun haqqında təkrar fikirləşənə və yaxud ona yenidən qayıdana qədər, o orada qalmaqda davam edəcək. Bura qədər hər şey çox sadədir. Ancaq bir çox insanlar anlamırlar ki, uzunmüddətli yaddaş sabit deyil. Əslində, hər dəfə bir xatirəyə qayıtdığımız zaman yaddaş yenidən fəqli şəkildə təkrarlanır və əvvəlkindən daha güclü və daha canlı vəziyyətə qayıdır.

Bu proses “yenidən birləşmə” kimi tanınır. Bizim xatirələrimizin zamanla bəzən niyə dəyişdiyini izah edir. Məsələn, əgər siz velosipedinizdən yıxılmısınızsa, hər dəfə onu xatırlayır və məyus olursunuz. Beləliklə, siz qorxu və kədər kimi emosiyalarla həmin xatirə arasındakı əlaqələri yenidən bərpa edirsiniz. Nəhayət bir velosiped haqqında düşünmək, sizi qorxutmaq üçün kifayətdir. Bundan əlavə, əksəriyyətimizdə bir zaman travmatik olan yaddaşın illər sonra gülməli olması təcrübəsi var.

Yenidən birləşmə prosesi çox vacibdir. Çünki bu elm adamlarının bizim yaddaşımıza girmək və onu “kəsmək” nöqtəsidir. Tədqiqat yaddaşın ,bir şüşə kimi bərkiməzdən əvvəl ərimiş formada olduğunu nəzərə alaraq manipulyasiyasını təklif edir. Riçard Qrey Teleqraf üçün izah edir – “Xatirə yenidən xatirlananda, təkrar ərimiş vəziyyətdə olur və beləliklə, o bir daha yenilənmədən əvvəl dəyişdirilə bilər”.

İndi çoxsaylı işlər göstərmişdir ki, norepinefrin adlanan kinmyəvi maddəni dayandırmaqla – bu maddə döyüş və ya uçuş reaksiyasında iştirak edir və tərli ovuclar, güclü ürək döyüntüləri kimi simptomları tətikləməyə cavabdehdir – tədqiqatçılar travmatik xatirələri “yumşalda” və onların neqativ emosiyalarla əlaqəsini dayandıra bilərlər.

Məsələn, keçən ilin sonunda Niderlanddan olan tədqiqatçılar göstərdilər ki, neropinefrinin qarşısını almaq üçün “propranolol” adlı bir dərman vasitəsindən istifadə etməklə araxnofobların hörümçək qorxusunu aradan qaldıra bilmişdilər.

Bunu anlamaq üçün komanda araxnofobların üç qrupunu götürmüşdür. Bu qruplardan ikisinə onların hörümçəklərlə bağlı qorxulu xatirələrini canlandırmaq üçün, şüşə bankada tarantul göstərildi və sonra onlara propranolol və yaxud plasebo verildi. Üçüncü qrupa hörümçəkləri göstərmədən sadəcə propranolol verildi. Bu, dərmanın özlüyündə onların qorxularını azaltmaq məsuliyyətinin mümkünlüyü fikrini aradan qaldırmaq üçün idi. Növbəti bir neçə ay ərzində qrupların hamısına yeni tarantul təqdim olundu və onların qorxu reaksiyaları ölçüldü. Nəticələr çox inanılmaz idi.

Plasebo verilən qrup və hörümçəyi görməzdən əvvəl propranolol verilənlərin qorxu səviyyəsində heç bir dəyişiklik yox idi, hörümçəyi gördükdən sonra dərman verilənlər isə bir neçə gün içində tarantula toxuna bilirdilər. Üç ay ərzində onların bir çoxu hörümçəyi rahat tuta bilirdilər. Hətta bir ildən sonra da onların bu qorxusu geri qayıtmamışdı. Sanki onların qorxusu silinmişdi.

Eyni dərman 2007-ci ildə keçmiş travma qurbanları ilə də test edilmişdir. İştirakçılara on gün müddətində, hər gün propranolol və ya plasebo verildi və onlardan özlərinə aid travmatik hadisənin xatirələrini təsvir etmək istənildi. Dərman verilən insanlar təcrübələrini unutmadılar, lakin bir həftə keçdikdən sonra onlar bu haqda əvvəlkindən olduqca daha az stresslə danışırdılar. Oxşar üsuldan siçanlar üzərində onların yaddaşlarına toxunmadan elektrik şoku ilə bağlı olan səsi “unutdurmaq” üçün istifdə olunmuşdur.

İndiyə kimi tədqiqatçılar etik təsirlərə görə insanların yaddaşını tamamilə silməyə cəhd etməyiblər (ən azından biz belə bilirik). Lakin sübutlar düzgün dərmanların birlikdə istifadəsi və xatırlama təlimləri vasitəsilə bunun mümkün olacağını irəli sürür. Bəlkə də elm adamlarının insanlara belə asanlıqla yalançı xatirələr implant etməsi daha çox narahatlıq doğurandır. Psixoloq Julia Shou göstərmişdir ki, eyni yenidən birləşdirmə prosesindən istifadə edərək insanlara heç vaxt törətmədikləri bir cinayəti xatırlatmaq, hətta onları qondarma hadisəyə dair canlı detallarla təmin etmək də mümkündür. Bu da elmi nəticənin mənfi tərəfi hesab oluna bilər. Bu yaddaş dəyişikliyi artıq mümkündür və əlavə tədqiqatlar da aparılmaqdadır.

İndi real sual budur: Biz bu biliklərlə nə edirik?

Yaddaş Xakerlərinin yaradıcısı Maykl Biks CoCreate-ə bildirib ki, nəticə olaraq onların məqsədi, “Təmiz Zəkanın Əbədi Günəşində” olduğu kimi insanların acı xatirələrini tamamilə silmək deyil, sadəcə onları daha az kədərli etmək üçün sıxışdırmaqdır. Çünki onlar xatirələrdən daha çox bizim hafizəmizdə olan birləşmələrdir ki, bizi incidir.

Ən əsası isə, tədqiqatlar göstərir ki, alimlər tezliklə narahatlıq, fobiyalar və TSSP problemi olan insanların müalicəsinə kömək edə biləcəklər.

Biks deyir: “Xatirələri yenidən yazmaq onları yeniləməyə imkan verir. Amma unutmaqda məqsəd sadəcə sabit diski təmizləmək deyil. Xoşagəlməz şeyləri unutmaq qabiliyyəti bizə özümüz haqqında onunla yaşaya biləcəyimiz bir hekayə yaratmağa imkan verir”. (yaşıl elm)

Zakir Fərəcov Sumqayıtda baş verən dəhşətli qəzada xəsərət alanlara baş çəkdi - FOTOLAR
“Atamın barelyefinin qoyulub, ev-muzeyinin yaradılmasını istərdim” Nəbi Xəzrinin oğlu
Kamal Abdulladan “Doğrudanmı təhsildən bixəbərsiniz?” sualına akademik cavab...
Tarixi filmin film tarixi: 1970-ci ildə Heydər Əliyev Nəsiminin məzarını ziyarət edir...
3 padşah, 12 prezident, 27 baş nazir gördü - FOTOLAR
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
"Çox kasıb bağım var, heç deputat bağına bənzəmir" - VİDEO
Dünya
Rusiyada daha bir erməni kilsəsi tikilməyə başlandı- FOTO+VİDEO
Cəmiyyət
Əliağa Vahidin oğlundan müraciət: “Atam layiqincə xatırlanmır...”
Siyasət
“Xocalının mülki müdafiə qərargahının yaradılması - bilavasitə Nazirlər Kabinetinin vəzifəsi idi...”
Hadisə
İlanın sancdığı ər birlikdə ölmələri üçün arvadını dişlədi, amma o dünyaya tək getdi...
Həftənin ən çox oxunanları
“Ölkəyə un gətirəndə kömək etdiyim çeçenlər və dağıstanlılar mənə çox böyük dəstək oldular...”
Ramzan Kadırov azərbaycanlılarla çeçenlərin davasına belə reaksiya verdi – FOTO
“Vertolyotla Yevlağa kimi pul səpəcəm....- Başınız qarışacaq pul yığmağa..."
İlham Rəhimov "Neolit"-dəki insidentdən danışdı: “Xəbər tutan kimi dərhal Moskvaya...”
"Əgər ANS yenidən açılarsa və fəaliyyət göstərdiyi ilk 15 ildəki ANS olarsa..."
Vergilər Nazirliyini "ağ gün"ə çıxardı, indi də əmanətləri sığortalayacaqmış...
"Çeçenlər qardaşlarımızdır və Çeçenistanda da xalqım haqda eyni fikirləri səsləndirirlər”
SON DƏQİQƏ: İsraildən bütün müsəlmanları ŞOKA SALACAQ QƏRAR
Putinə misligörünməmiş təklif: "Torpaqlarımızı birləşdirək"
130 yaşı olan nəhəng nərə balığı tutuldu: İçərisindən 9 kiloqram qara kürü çıxdı...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə