Xəbər lenti
17/07/2019 [16:34]:
Vahid Mustafayevin "Gelandewagen"i qayda pozarkən kameraya düşdü - VİDEO
17/07/2019 [16:32]:
Ölkə başçısından Cəlil Xəlilova böyük etimad
17/07/2019 [16:28]:
Təlimçisi ilə yol gedən pələng anidən avtomobildən yola tullandı - AĞLASIĞMAZ...+ VİDEO
17/07/2019 [16:27]:
Qanlı hücum - Türkiyəli diplomatlar güllələndi -Çox sayda ölü var
17/07/2019 [16:22]:
"Nadir Şah, Cavad Xan olsaydı anlayardım, çünki bu millətin gerçək qəhrəmanları onlardır"
17/07/2019 [16:18]:
Robert Koçaryanı zaminə buraxan hakimin kabinetində axtarış aparılı
17/07/2019 [16:15]:
Türkiyədə “15 İyul” hadisələri ilə bağlı daha 43 nəfərə ömürlük həbs cəzası verildi
17/07/2019 [16:05]:
Şabran və Xaçmaz sakinlərinin nəzərinə
17/07/2019 [16:04]:
“Onun vəzifə davası” – ADU müəllimləri etiraz edir
17/07/2019 [16:01]:
Sınaq imtahanına 1 gün qaldı
17/07/2019 [16:01]:
Prezident Elçibəyin təsis etdiyi “Şah İsmayıl” ordeni niyə indiyədək heç kimə verilməyib?
17/07/2019 [15:58]:
166 nəfərin ölümünə səbəb terrorçu 11 il sonra həbs olundu
17/07/2019 [15:58]:
Azərbaycanlı Rusiyada sevgilisi ilə əlbir olub həmyerlisini öldürdü
17/07/2019 [15:58]:
Yeni doğulan körpəni tikinti gedən əraziyə atdılar - RƏZALƏT...
17/07/2019 [15:55]:
"O, sonradan düşündü ki, bu qızın yerişində, duruşunda, baxışında tam bir fahişə ədası var"
17/07/2019 [15:51]:
Azərbaycandakı külək elektrik stansiyaları istehsalı kəskin artırdı
17/07/2019 [15:47]:
Meyvəli bazarda kütləvi zəhərlənmə - Yumurtadan
17/07/2019 [15:43]:
"Rusiya telekanallarına çıxa bilən azərbaycanlı ekspertlərin sayı artmalıdır" - TƏKLİF
17/07/2019 [15:33]:
Polis Avropa Gənclər Yay Olimpiya Festivalı zamanı gücləndirilmiş rejimdə işləyəcək - RƏSMİ
17/07/2019 [15:27]:
Bakının mərkəzində iki maşın toqquşdu - FOTO
17/07/2019 [15:24]:
Həbsxanada işgəncə: yeni şok kadrlar yayıldı -VİDEO
17/07/2019 [15:05]:
Xalq artistinin kitabı çıxdı: "Satış üçün deyil, yalnız özüm hədiyyə edəcəyəm"
17/07/2019 [15:02]:
Gənc qız hərəkətdə olan avtobusdan düşərək öldü – VİDEO
17/07/2019 [14:58]:
Avropa İttifaqının sanksiyası - Türkiyəni mübarizədən uzaqlaşdırmaq cəhdi - ŞƏRH
17/07/2019 [14:53]:
50 milyon manatlıq istiqrazlar...
17/07/2019 [14:50]:
Maşını 1 neçə ay əvvəl almışdı, qəzada öldü - FOTO
17/07/2019 [14:46]:
Kral məşhur mankenlə evliliyinə son qoydu - FOTOLAR
17/07/2019 [14:35]:
Gürcüstanda saxlanılan etirazçıların sayı 11-ə çatdı
17/07/2019 [14:30]:
"Əgər Azərbaycan da bu təcrübədən istifadə etsə, ət və süd problemi həll oluna bilər"
17/07/2019 [14:16]:
Avtomobildə gizlədilən spirtli içkilər və siqaretlər aşkarlandı - FOTO
17/07/2019 [14:13]:
AQTA bağçalarda monitorinqlərə başladı
17/07/2019 [14:10]:
“Meyvəli” bazarında kütləvi zəhərlənmə - Yumurta yeyənlər xəstəxanalıq oldu
17/07/2019 [14:05]:
Pomidorun qiyməti niyə əl yandırır və nə vaxt ucuzlaşacaq?
17/07/2019 [14:02]:
Bakıda kriminal avtoriteti güllələyənlər belə saxlanıldı - VİDEO
17/07/2019 [13:59]:
Bidzina İvanişvili: “Tbilisidə etirazçılara qarşı gücün tətbiqi qanuni olub”
17/07/2019 [13:55]:
AQTA sədri: “Azərbaycanda model sallaqxanalar yaradılacaq”
17/07/2019 [13:50]:
KİV: Boris Conson gələn il növbədənkənar seçkilər keçirməyi düşünür
17/07/2019 [13:45]:
ABŞ atom bombalarını altı bazada saxlayır: “İncirlik”də də var - SİYAHI
17/07/2019 [13:41]:
DİN-dən yarışı izləmək istəyənlərə - Xəbərdarlıq
17/07/2019 [13:36]:
Azərbaycan, Rusiya, İran və Türkiyənin rabitə nazirləri görüşəcək - Tehranda
17/07/2019 [13:33]:
Sabah rayonlarda şimşək çaxacaq, dolu düşəcək
17/07/2019 [13:31]:
Həmidə Ömərova həyatından bəhs edən kitab yazdı
17/07/2019 [13:30]:
Arıçılara 4 milyon manat subsidiya veriləcək
17/07/2019 [13:29]:
Əli Əhmədov gənclər və gender siyasətindən danışdı
17/07/2019 [13:27]:
Bakıda bu zolaqlara girən sürücülər cərimələnəcək
17/07/2019 [13:14]:
“Yas mərasimlərimizin qəbiristanlıqların yanında keçirilməsi müsbət addımdır...”- Sosioloq...
17/07/2019 [13:00]:
Avropa azərbaycanlıları: "Biz bunu çoxdan gözləyirdik, bizə elə bu lazım idi!"
17/07/2019 [12:39]:
Bakıda bu məktəbləri söküb yenidən tikiləcəklər - FOTO
17/07/2019 [12:35]:
Alimlər “Face App”la bağlı xəbərdarlıq etdi- Şəxsi hesabınıza müdaxilə olunur...
17/07/2019 [12:33]:
Milislərin qəddarlığı, Çimkənd qiyamı, Brejnevin təlaşı – “Kalaşnikov”lu Marina qiyamçıları necə geri oturtdu... hju
17/07/2019 [12:31]:
ABŞ atom bombalarını altı bazada saxlayır: “İncirlik”də də var - SİYAHI
17/07/2019 [12:30]:
Rusiya səfirliyinin komendantı köçkünlərin etiraz bəyanatına ilginc reaksiya verdi...
17/07/2019 [12:29]:
Dünya şöhrətli aktrisa oğullarına qız paltarı geyindirdi - FOTO
17/07/2019 [12:22]:
“Ən böyük hədiyyəm qızımın təbriki oldu...”
17/07/2019 [12:20]:
Gürcü jurnalist: "“Keşikçidağ” böhranı Zurabişvilinin məsuliyyətsiz bəyanatlarının nəticəsidir"
17/07/2019 [12:16]:
Ərəb turist Bakıda qadını döyüb? - RƏSMİ AÇIQLAMA
17/07/2019 [12:13]:
Nazir təltif edilmiş əməkdaşlara vəsiqələr və medalları təqdim etdi
17/07/2019 [12:10]:
Naxçıvandan Bakıya uçan təyyarə quşla toqquşdu
17/07/2019 [12:07]:
Şamaxıda qədim məscid aşkarlandı
17/07/2019 [12:06]:
"Azərbaycan naminə fəal gənclər olaraq əlimizdən gələni edəcəyimizə söz veririk"
17/07/2019 [12:00]:
AQTA BMT ilə birgə baytarları təlimlərə cəlb edəcək
17/07/2019 [11:58]:
Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC rəhbərliyinə ittiham: "Nə özləri adam kimi yaşayırlar, nə də..."+VİDEO
17/07/2019 [11:45]:
Gürcüstandan “Keşikçidağ mübahisəsi”ni həll etmək üçün maraqlı TƏKLİF
17/07/2019 [11:39]:
“Onu həmişə yanımda hiss edirəm...” - Şəhid əsgərimizin atası...
17/07/2019 [11:35]:
İran səfiri: "Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü həmişə dəstəkləmişik"
17/07/2019 [11:29]:
Ötən gün qəzada ölənlərdən biri tələbədir - FOTO
17/07/2019 [11:28]:
Rusiya Ermənistan üçün yeni Atom Elektrik Stansiyası inşa edəcək
17/07/2019 [11:24]:
Azərbaycanda sərnişinlərin 4%-i taksi ilə hərəkət edir
17/07/2019 [11:22]:
DİM I və IV qrupları üzrə imtahan vermiş abituriyentlərə müraciət etdi
17/07/2019 [11:19]:
Gəncliyinin son gününü yaşayan Qan Turalı...
17/07/2019 [11:11]:
Emin Quliyev: “Qır-qızıla pul vermədik, gəlinliyi Sumqayıtdan seçdik” -FOTO/VİDEO
17/07/2019 [11:01]:
Şəkidə yaralananlarla bağlı - Son xəbər
17/07/2019 [11:00]:
Qənirə Paşayeva Fransanın Əmək naziri və tanınmış qadın siyasətçiləri ilə görüşdü
17/07/2019 [10:59]:
Şəmkirdə istifadəyə yarasız 210 kq ət aşkarlandı
17/07/2019 [10:55]:
Sumqayıtın 70 illiyi ilə bağlı bir neçə müsabiqəyə start verildi
17/07/2019 [10:52]:
Husilər Səudiyyə Ərəbistanında hava limanına hücum edib –Dronlarla
17/07/2019 [10:50]:
“Qarabağ” Bakıda yeni mövsümün ilk avrokubok matçına çıxır
17/07/2019 [10:49]:
Xəzərsahili torpaqların mühafizəsi üçün monitorinq qrupları yaradıldı
17/07/2019 [10:46]:
İxtisas seçərkən bunlara diqqət edin
17/07/2019 [10:43]:
Xalası oğlunu hədələyib pulunu aldı
Bütün arxiv bir sırada
18/08/2018 [17:38] - Cəmiyyət - ( 1050 dəfə baxılıb)

Alimlər sizin acı xatirələrinizi “silib” yenilərini əlavə etməyi bilirlər



Hamımızın keçmişində unutmaq istədiyimiz nələr isə var – pis ayrılıqlar, travmatik təcrübələr, itki və s. Nə qədər cəhd etməyimizə baxmayaraq, bu xatirələr bizi təqib etməyə davam edər - bəzən narahatlıq, fobiyalar, post-travmatik stress kimi hallara səbəb ola bilərlər. İndi alimlər bizim yaddaşımızın həmişə düşündüyümüzün əksinə, daimi olmadığını kəşf etdiklərindən, onu həmişəlik dəyişə biləcəklər.

Əslində, tədqiqatçılar indi yalnız heyvanlarda yox, insanlarda da xatirələri hansı yolla silmək, dəyişdirmək və hətta yaddaş implantasiyasını reallaşdırmağı müəyyənləşdiriblər. Həftə sonu PBS sənədli filmi yaddaşda qeyd edildiyi kimi, piss hissələri unutmaq üçün beynimizi yeniləyəcək olan dərmanlar meydana çıxmaqdadır. Bunun biraz elmi fantastika kimi səslənməyinin səbəbi təmiz zəkanın əbədi günəşi və tam xatırlama adlı filmlərdə bizim yaddaşımızın dəyişdirilməsi ideyalarının uzun zaman oynanılmasıdır.

Amma son bir neçə on illikdə nevroloji görüntüləmə (scanning) texnologiyasının inkişafı sayəsində biz bu texnologiyaların (və ya buna oxşar bir şey) reallığa çevrilməsinə sizin düşündüyünüzdən daha yaxınıq.

Beləliklə, siz yaddaşınızı necə silirsiniz?

Bunu anlamaq üçün ilk növbədə beynimizdə xatirələrin necə formalaşdığını və saxlanıldığını anlamaq lazımdır. Keçmişdə elm adamları xatirələrin nevroloji fayl kabineti kimi bir nöqtədə saxlanıldığını düşünürdülər, amma onlar artiq anlayıblar ki, bizim sahib olduğumuz hər bir xatirəmiz beyindəki mövcud əlaqələrdə kilidləniblər. Sadə şəkildə izah etsək, zülallar beyin hüceyrələrimizi inkişaf etmək və yeni əlaqələr yaratmaq üçün stimullaşdırdıqda yaddaş meydana gəlir – eynilə fikrin dövr etməsini də dəyişir.

Bu baş verdikdə yaddaş bizim zehnimizdə saxlanılır. Biz onun haqqında təkrar fikirləşənə və yaxud ona yenidən qayıdana qədər, o orada qalmaqda davam edəcək. Bura qədər hər şey çox sadədir. Ancaq bir çox insanlar anlamırlar ki, uzunmüddətli yaddaş sabit deyil. Əslində, hər dəfə bir xatirəyə qayıtdığımız zaman yaddaş yenidən fəqli şəkildə təkrarlanır və əvvəlkindən daha güclü və daha canlı vəziyyətə qayıdır.

Bu proses “yenidən birləşmə” kimi tanınır. Bizim xatirələrimizin zamanla bəzən niyə dəyişdiyini izah edir. Məsələn, əgər siz velosipedinizdən yıxılmısınızsa, hər dəfə onu xatırlayır və məyus olursunuz. Beləliklə, siz qorxu və kədər kimi emosiyalarla həmin xatirə arasındakı əlaqələri yenidən bərpa edirsiniz. Nəhayət bir velosiped haqqında düşünmək, sizi qorxutmaq üçün kifayətdir. Bundan əlavə, əksəriyyətimizdə bir zaman travmatik olan yaddaşın illər sonra gülməli olması təcrübəsi var.

Yenidən birləşmə prosesi çox vacibdir. Çünki bu elm adamlarının bizim yaddaşımıza girmək və onu “kəsmək” nöqtəsidir. Tədqiqat yaddaşın ,bir şüşə kimi bərkiməzdən əvvəl ərimiş formada olduğunu nəzərə alaraq manipulyasiyasını təklif edir. Riçard Qrey Teleqraf üçün izah edir – “Xatirə yenidən xatirlananda, təkrar ərimiş vəziyyətdə olur və beləliklə, o bir daha yenilənmədən əvvəl dəyişdirilə bilər”.

İndi çoxsaylı işlər göstərmişdir ki, norepinefrin adlanan kinmyəvi maddəni dayandırmaqla – bu maddə döyüş və ya uçuş reaksiyasında iştirak edir və tərli ovuclar, güclü ürək döyüntüləri kimi simptomları tətikləməyə cavabdehdir – tədqiqatçılar travmatik xatirələri “yumşalda” və onların neqativ emosiyalarla əlaqəsini dayandıra bilərlər.

Məsələn, keçən ilin sonunda Niderlanddan olan tədqiqatçılar göstərdilər ki, neropinefrinin qarşısını almaq üçün “propranolol” adlı bir dərman vasitəsindən istifadə etməklə araxnofobların hörümçək qorxusunu aradan qaldıra bilmişdilər.

Bunu anlamaq üçün komanda araxnofobların üç qrupunu götürmüşdür. Bu qruplardan ikisinə onların hörümçəklərlə bağlı qorxulu xatirələrini canlandırmaq üçün, şüşə bankada tarantul göstərildi və sonra onlara propranolol və yaxud plasebo verildi. Üçüncü qrupa hörümçəkləri göstərmədən sadəcə propranolol verildi. Bu, dərmanın özlüyündə onların qorxularını azaltmaq məsuliyyətinin mümkünlüyü fikrini aradan qaldırmaq üçün idi. Növbəti bir neçə ay ərzində qrupların hamısına yeni tarantul təqdim olundu və onların qorxu reaksiyaları ölçüldü. Nəticələr çox inanılmaz idi.

Plasebo verilən qrup və hörümçəyi görməzdən əvvəl propranolol verilənlərin qorxu səviyyəsində heç bir dəyişiklik yox idi, hörümçəyi gördükdən sonra dərman verilənlər isə bir neçə gün içində tarantula toxuna bilirdilər. Üç ay ərzində onların bir çoxu hörümçəyi rahat tuta bilirdilər. Hətta bir ildən sonra da onların bu qorxusu geri qayıtmamışdı. Sanki onların qorxusu silinmişdi.

Eyni dərman 2007-ci ildə keçmiş travma qurbanları ilə də test edilmişdir. İştirakçılara on gün müddətində, hər gün propranolol və ya plasebo verildi və onlardan özlərinə aid travmatik hadisənin xatirələrini təsvir etmək istənildi. Dərman verilən insanlar təcrübələrini unutmadılar, lakin bir həftə keçdikdən sonra onlar bu haqda əvvəlkindən olduqca daha az stresslə danışırdılar. Oxşar üsuldan siçanlar üzərində onların yaddaşlarına toxunmadan elektrik şoku ilə bağlı olan səsi “unutdurmaq” üçün istifdə olunmuşdur.

İndiyə kimi tədqiqatçılar etik təsirlərə görə insanların yaddaşını tamamilə silməyə cəhd etməyiblər (ən azından biz belə bilirik). Lakin sübutlar düzgün dərmanların birlikdə istifadəsi və xatırlama təlimləri vasitəsilə bunun mümkün olacağını irəli sürür. Bəlkə də elm adamlarının insanlara belə asanlıqla yalançı xatirələr implant etməsi daha çox narahatlıq doğurandır. Psixoloq Julia Shou göstərmişdir ki, eyni yenidən birləşdirmə prosesindən istifadə edərək insanlara heç vaxt törətmədikləri bir cinayəti xatırlatmaq, hətta onları qondarma hadisəyə dair canlı detallarla təmin etmək də mümkündür. Bu da elmi nəticənin mənfi tərəfi hesab oluna bilər. Bu yaddaş dəyişikliyi artıq mümkündür və əlavə tədqiqatlar da aparılmaqdadır.

İndi real sual budur: Biz bu biliklərlə nə edirik?

Yaddaş Xakerlərinin yaradıcısı Maykl Biks CoCreate-ə bildirib ki, nəticə olaraq onların məqsədi, “Təmiz Zəkanın Əbədi Günəşində” olduğu kimi insanların acı xatirələrini tamamilə silmək deyil, sadəcə onları daha az kədərli etmək üçün sıxışdırmaqdır. Çünki onlar xatirələrdən daha çox bizim hafizəmizdə olan birləşmələrdir ki, bizi incidir.

Ən əsası isə, tədqiqatlar göstərir ki, alimlər tezliklə narahatlıq, fobiyalar və TSSP problemi olan insanların müalicəsinə kömək edə biləcəklər.

Biks deyir: “Xatirələri yenidən yazmaq onları yeniləməyə imkan verir. Amma unutmaqda məqsəd sadəcə sabit diski təmizləmək deyil. Xoşagəlməz şeyləri unutmaq qabiliyyəti bizə özümüz haqqında onunla yaşaya biləcəyimiz bir hekayə yaratmağa imkan verir”. (yaşıl elm)

loading...
loading...
Təlimçisi ilə yol gedən pələng anidən avtomobildən yola tullandı - AĞLASIĞMAZ...+ VİDEO
"O, sonradan düşündü ki, bu qızın yerişində, duruşunda, baxışında tam bir fahişə ədası var"
"İndi emosional çağırışlar deyil, təmkin və müdriklik nümayiş etdirməyin zamanıdır"
"Bu cinayəti törədən şəxslər məsuliyyətə cəlb edilməli və cəzalanmalıdırlar"
"Müqəddəs bir iş üçün çəkilən əziyyət halal olar, ona görə də təklif edirəm ki..."
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Kral məşhur mankenlə evliliyinə son qoydu - FOTOLAR
Cəmiyyət
Alimlər “Face App”la bağlı xəbərdarlıq etdi- Şəxsi hesabınıza müdaxilə olunur...
Cəmiyyət
“Onu həmişə yanımda hiss edirəm...” - Şəhid əsgərimizin atası...
Dünya
Qırx yaşlı adamı ilan sancıb bu hala saldı - FOTOLAR
Kriminal
Elinanın anası direktorun ev dustaqlığı ilə razılaşmır: "Ədalətli nəticəyə nail ola bilməsək..."
Həftənin ən çox oxunanları
Çimərlikdə cinsi əlaqədə oldular - RƏZALƏT...
Roza Zərgərlinin şok videosu yayıldı: Arxasını masaj etdirir... -VİDEO
“Sarı işıqlı qapıların yanında duran bir adamı gördüm...” -Kliniki ölüm keçirən qadın o dünyada gördüklərini anlatdı...
Taksi sürücüsü paytaxt yolunda sərnişini zorladı -Polis araşdırmaya başladı...
"İndi Elmar Vəliyevin həmin villasının tikildiyi küçə qələbəliyi xatırladır..."
Gürcülər Azərbaycan əsgərlərinə hücum etdilər, silahlarını əllərindən aldılar – VİDEO
“ATƏT-dən çıxmaq - “Dağlıq Qarabağ”ı “dövlət” kimi tanımaq lazımdır...”
"Könül istərdi ki, istər Vilayət Eyvazov, istərsə də Əli Nağıyev cəmiyyətimizin onlara bəslədiyi etimadı doğrultsun"
O deputata medal yox, "pedal" vermək lazımdır...
“Acından ölən” ermənilər Xocavənddə vurvahur yaşayış binaları tikir...-FOTOLAR
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)