Xəbər lenti
15/11/2018 [14:11]:
Siyavuş Novruzov: “Milli Məclisə bəzi sənədlər bərbad gəlir”
15/11/2018 [14:03]:
Bakı şəhərinə yeni icra başçısı təyin edilib
15/11/2018 [13:59]:
Ölüm xəbəri yayılan tanınmışlar...
15/11/2018 [13:40]:
Təbii qazın həcmi artırılıb
15/11/2018 [13:39]:
“Dövlətqaçqınkom”un sədr müavini işdən ÇIXARILDI ...
15/11/2018 [13:36]:
Əli Həsənovla bağlı ŞOK MƏLUMAT - 2 milyard manat mənimsəyib
15/11/2018 [13:30]:
Azərbaycan Türkiyədən milyonluq silahlar aldı - Dünyada 10-cudur...
15/11/2018 [13:26]:
Universitetdə atışma olub
15/11/2018 [13:16]:
Qocalar evinə yerləşdirilən bu qadın nazirin xalası qızıdır -FOTO
15/11/2018 [13:15]:
Nazir istefa verdi
15/11/2018 [13:14]:
Milli Məclisdə növbəti ilin dövlət büdcəsi ilə bağlı müzakirələr başa çatıb
15/11/2018 [13:11]:
“Baku Business Factory” kovörker mərkəzi üçün layihələrin qəbulunu davam etdirir
15/11/2018 [13:08]:
Mahir Abbaszadəyə yüksək vəzifə verildi...
15/11/2018 [13:02]:
“Yeni yol nişanları” gülüş hədəfi oldu - FOTO
15/11/2018 [12:56]:
Deputat: "Reket jurnalistlər bizi biabır edir"
15/11/2018 [12:55]:
Sabahın hava proqnozu
15/11/2018 [12:55]:
Günəş enerjisi ilə qidalanan lövhələri oğurlamaqda şübhəli bilinən şəxs saxlanıldı
15/11/2018 [12:53]:
Bakıda 10 min mənzil istiliksiz qalacaq – Səbəb
15/11/2018 [12:52]:
Hərbçiləri daşıyan avtobus aşıb
15/11/2018 [12:48]:
Zamirə Hacıyeva Londondakı bankları da işə saldı...
15/11/2018 [12:40]:
“Zaur verilişində uzunçuluq etdiyi üçün Mənzurə xanımın səbri çatmayıb...” -Müğənninin köməkçisi...
15/11/2018 [12:36]:
Tahir Kərimli: “Məni nə günə qoydular”
15/11/2018 [12:35]:
İlham Əliyev Federasiya prezidentini qəbul etdi
15/11/2018 [12:26]:
"Varlı gənclər həbs olunacaq"
15/11/2018 [12:25]:
Ağdam nə qədər şəhid verib?
15/11/2018 [12:14]:
Yasamalda qadın qətlə yetirilib
15/11/2018 [12:10]:
Azercell-in dəstəyi ilə IV Uşaq Paralimpiya oyunları keçirildi -FOTOLAR
15/11/2018 [12:02]:
Uşaq bağçasında qısaqapanma
15/11/2018 [12:00]:
Aqil Abbas: DUST BİPƏRVA, FƏLƏK BİRƏHM, DÖVRAN BİSÜKUN
15/11/2018 [11:57]:
Ayrapetyanın cəsədi soyuducuda çürüyüb, ekspertizaya yararsız olub -Erməni oliqarxın sirli ölümü
15/11/2018 [11:52]:
“Onun hər bir cümləsində kinomuzun vəziyyəti ilə bağlı son dərəcə ağrılı, dərin təhlil var”
15/11/2018 [11:49]:
Ermənistanda seçki yarışına 11 partiya qoşulub –Paşinyan müxalifətin mandat qazanacağına şübhə edir
15/11/2018 [11:41]:
“Ya qəbul edin, ya da xaosa hazır olun!” –Britaniya hakimiyyətində siyasi böhran zirvəyə çatdı
15/11/2018 [11:39]:
Daha bir yanğın
15/11/2018 [11:31]:
Donald Trampdan səfir təklifi
15/11/2018 [11:30]:
“Biabırçılıqdır, analar doğum evindən çıxarkən onlara zəng vurub körpə qidaları təklif edirlər”
15/11/2018 [11:29]:
Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyətinin Kaliforniyada görüşləri davam edir -FOTOLAR
15/11/2018 [11:25]:
Ərzaq məhsullarının içindən mobil telefonlar çıxdı
15/11/2018 [11:18]:
Bu ərazidə su olmayacaq
15/11/2018 [11:15]:
Azərbaycanda daha bir səfirlik açılacaq
15/11/2018 [11:15]:
Çarşablı qadın Atatürkün heykəlini baltaladı - Yusif surəsində nə yazılıb?
15/11/2018 [11:12]:
İlham Əliyev Təzəpir məscidinin ətrafında görülən işlərlə tanış oldu
15/11/2018 [11:07]:
“Uşaq pulu” çoxdan bərpa edilməli idi”
15/11/2018 [11:03]:
Güclü qar məktəblərin bağlanmasına səbəb oldu
15/11/2018 [10:55]:
Nazir: "Pensiya yaşını azaltmağa ehtiyac yoxdur"
15/11/2018 [10:52]:
“Narkomaniya və erkən nikaha yox deyək” mövzusunda tədbir keçirildi...
15/11/2018 [10:46]:
Ermənilər Sərsəng SES-in 40 illik yubileyini də keçirdi... - Biz hələ 40 il də gözləyəcəyik?..
15/11/2018 [10:45]:
İdmançılar qəzaya uğradı
15/11/2018 [10:40]:
ADPU-da “Antropoloji dəlillər ermənilərə yox deyir” mövzusunda elmi seminar keçirilib
15/11/2018 [10:39]:
Azərbaycanda dərslərin dayanmasına səbəb...
15/11/2018 [10:34]:
Futbol məşqçisi dünyasını dəyişdi
15/11/2018 [10:25]:
Kapital Bank yeni Neftçilər Kart Mərkəzi filialını istifadəyə verdi
15/11/2018 [10:21]:
90 milyon sərnişinə xidmət göstəriləcək
15/11/2018 [10:09]:
Milli Məclisdə gərgin müzakirələr...
15/11/2018 [10:02]:
Bloger “iPhone” almaq üçün bir vanna pul gətirdi - VİDEO
15/11/2018 [09:52]:
Bakıda atanın qızına göndərdiyi səs yazısı ortaya çıxdı - “SƏNƏ NİFRƏT EDİRƏM” – VİDEO
15/11/2018 [09:51]:
Sürücülər üçün sonuncu gündür - XƏBƏRDARLIQ
15/11/2018 [09:48]:
Azərbaycanda vulkan təhlükəsi - PROQNOZ
15/11/2018 [09:47]:
Bu gün Millətlər Liqasında 9 oyun keçiriləcək - TƏQVİM
15/11/2018 [09:42]:
Yanğınlar zamanı ölənlərin sayı 58 nəfərə çatıb
15/11/2018 [09:39]:
Qəbələdə maşın ağaca çırpıldı: ölən var
15/11/2018 [09:36]:
Almaniyada Naxçıvanla bağlı broşürlər paylanılıb
15/11/2018 [09:33]:
ADAU əməkdaşları Ukraynanın Sumi Milli Aqrar Universitetində - FOTOLAR
15/11/2018 [09:31]:
Bu ərazidə yaşayanlara ciddi təhlükə
15/11/2018 [09:28]:
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 26 dəfə pozub
15/11/2018 [09:15]:
“Hər çalma bağlayandan molla olmaz” - “Sərxoş molla” görüntülərinə rəsmi reaksiya + VİDEO
15/11/2018 [09:14]:
Milli Qəhrəmanın anım günüdür
15/11/2018 [09:02]:
Prezident İlham Əliyev ilk dəfə KTMT-də baş verənlərdən danışdı
15/11/2018 [08:54]:
İş adamlarımız Çindən 50 milyon dollarla qayıdıb
15/11/2018 [08:48]:
Manat bu günə hansı məzənnədə olacaq?
15/11/2018 [08:41]:
Bu gündən qış rejiminə keçirik
15/11/2018 [08:38]:
Saqqız haqqında bilmədiyimiz gerçəklər...
15/11/2018 [08:31]:
Dünyanın ən "fədakar" dietası
15/11/2018 [08:24]:
Avtomobillərin parklanması üçün yeniliklər ediləcək - VİDEO
15/11/2018 [08:19]:
21 gün enerji saxlayan telefonun təqdimatı oldu...
15/11/2018 [02:11]:
Günün qoroskopu: -Yel dəyirmanları ilə savaşmayın...
15/11/2018 [01:51]:
“Azərbaycandan alacağımız ərazilər var” – Separatçılardan həyasız iddia
15/11/2018 [01:36]:
CIA-nın projesi deşifrə oldu... Düz 149 nəfər...
15/11/2018 [01:33]:
Tramp yenə sosial medianın hədəfinə çevrildi - Minlərlə insanı unutduğu üçün...
15/11/2018 [01:30]:
Moskvada ilin toyu - 450 min dollarlıq gəlinlik, 25 "Limuzin"...
Bütün arxiv bir sırada
20/10/2018 [11:53] - Cəmiyyət - ( 1704 dəfə baxılıb)

"Rüşvət və himayədarlığın nəticəsində kvazialimlər əsas alimlərin yerlərini zəbt edir..."

"Böyük Yaradandan sonra yerdə ikinci yaradan qadındır, ondan əlavə nə isə ummaq məntiqə zidd görünür"


Elmdə himayədarlıq 

1957 - ci idə SSRİ tərəfindən kosmosa qapı açılmışdi. ADU (indiki BDU)  - nun rektoru akademik   Yusif Məmmədəliyev kosmosu tədqiq etmək üçün rəsədxana açmağı planlaşdırırdi. Astronomiya üzrə professor Rəhim Hüseynov söhbət edir ki, rektor Yusif Məmmədəliyevin yanında idim. Dövlət telefonu zəng çaldı. Zəng edən  Mərkəzi Komitənin 2-ci katibi idi. Görüşmək üçün rektordan vaxt istədi. Rektor dedi ki, Siz əziyyət çəkməyin, mən gələrəm. Katib: yox, mən gələcəm, dedi. Bu şərəf rektor vəifəsi ilə bağlı deyildi, alimlikə, akademikliklə bağlı idi. Belə akademiklərin sayəsində Akademiyayanın nüfuzu çox yüksək idi.

İ.Stalin dönəmindən sonra elmə və alimə münasibət çox dəyişdi. O dövrünün alimi ilə, sonrakı dövrün alimi arasında böyük fərq yarandı. Stalin dövründə alimləri ancaq elmi nailiyyətinə görə Elmlər Akademiyasına üzv seçilirdiər. Elmdə himayədarlıq yox idi. Səvyyəsi yüksək olmayan heç kəs SSRİ EA –na üzv seşilə bilməzdi. Bu insanlara dövlətin qayğısı və cəmiyyətin  hörməti yüksək idi. (Qeyd edim ki, o zaman bizim də yaxşı tanımadığımız azərbaycanlı Əli Əmiraslanov SSRİ EA 1952 – ci ildə ilk seçilən üzv olub). İ.Stalindən sonra elmdə himayədarlıq və bunun nəticəsi olaraq elmdə tənəzzül başladı. Elmi göstərici ikici plana keçdi. Elmi müdafiələrə qoyulan tələblər yavaş- yavaş yumşaldılırdı. Zahirən hər şey əvvəlki kimi saxlanılırdı, ancaq mahiyyət çox ucuzlaşırdı. Elmi potensialı olmayan adamlar himayədarlarının köməyi ilə “müdafiə” edir, dövləti adından rəsmi sənədlə “alim” adını qazanır, professor olur. Heç zaman tətbiq olmayacaq bir neçə elmi nəticə alan adam müdafiədən sonra Akademiyanın rəhbərliyində yer alırdılar. Elmi ictimayyətin rəyi nəzərə alınmırdı. Sonra bu “alimlər” sağlam düşüncəyə zidd olaraq ömrünün axırına qədər ondan bəhrələnirdi. İti zəkalı alimlər Akademiyadan kənarda qalırdılar. Elm içindən çürüyürdi. Bu yanaşma Akademiyanı çox zəiflətdi və hörmətdən saldı. EA ştat cədvəlni kvazialimlər doldururdular. Elmi müdafiələr ritual məclislərə cevrildi. Bu tənəzzülü dayandırmaq üçün bir çox post sovet dövlətlərində Akademiyaların fəaliyyəti dayandırıldı. Çünki Akademiya öz məqsədinə qulluq edə bilmir, yavaş-yavaş təhsil müəsisəsinə çevrilirdi.

Akademiyanın keçmişinə nəzər salanda bugünkü gerilik aydın görünür. Azərbaycan Elmlər Akademiyası ilk üzvlərinin (1945 il) seçimi diqqəti cəlb edir: M.Mirqasımov, Y.Hacıbəyov, Y.Məmədəliyev, M. Topçubaşov, S.Vurğun, M.İbrahimov, M.Qaşqay, Ə.Ələşrəf, H.Hüseynov, və digərləri... Bu akademiklər dövrünün parlaq şəxsiyyətləri və millətin intelektual və yaradıcı simaları idilər. Talantlı gənclər bu zirvə alimlərin ətrafında və qaygısı altında idilər. 
1990-cı illərin əvvəllərində ölkədən xeyli sayda alim getdi. Yəni ölkədə “beyin axını” yaşandı. Bu gedənlərə misal olaraq  İsrafil Hüseynovu, Elyaz Babayev, Qərib Mürşüdov, Vəli Şahmurov, Məsud Əfəndiyev, Elman Həsənoğlu, Azər Kərimov, Pərviz Əmiraslan, Amrulla Mamedovu, Nizami Həsənlini, Rezo Əliyev, Hamdulla Mehrabovu və digərlərini göstərmək olar. Bu sıraya iki dahi azərbaycanlı alimin- Lütfizadə və Əli Cavanın adını da yazmaq olar. Lütfizadəi hamı tanıyir. Əli Cavan azərbaycan əsilli amerika fizikidir. Ona Qərdə Şərqin Eynşteni deyirlər. Əlbəttə, Akademiyanın bu alimlərə sahib çıxmaması qüsurlu haldır.  Xeyirsiz zərər olmadığı kimi, beyin axınının müsbət cəhəti də var. Belə ki, onların bəziləri qayıdıb mükəmməl biliklə ölkəsinə xidmət gostərə bilərlər. Bu yaxınlarda AzTU-nin bir maqistiri elmi işi üçün Almaniyada yaşayan Rezo Əliyevdən məsləhət aldığını mənə danışdı və mən çox sevindim.   

Alim kimdir?

Yeni dünyagörüşə ehtiyac var. Bir müdrük kəlamda deyilir ki, “anlayışları dəqiq müəyyən edin, onda bir çox səhv fikirlərdən qurtulacaqsınız”. “Alim” anlayışının mənasını dəqiq müəyyən etmək lazımdır. Sual olunur: alim kimdir və alimin məmurdan fərqi varmı?  

ABŞ sabiq prezidenti B.Obamanın maraqlı bir fikri var: böyük idealların reallaşması üçün hamının sonda dirəndiyi sirli 40-cı qapının açarı da məhz elmdir!  Yəni ELM sirli qapıları açmaq üçün bir açardı.  Obamanın dediyi  sirli 40-cı otağın qapısını hər alim yox, ancaq ömrünü elmə həsr edən  iti zəkalı alimlər aça bilərlər. 

Tarixi təcrübəyə əsaslanaraq və B.Obamanın fikrini nəzərə alaraq, “alim” kimdir?- sualına cavab vermək olar.   

Subyektiv fikrimə görə, alim gecə - gündüz yorulmadan işləyən, öz sənətini sevən nadir şəxsdir. Başqa sözlə, alim özünü sutkada 24 saat elmə həsr edən talantı insanlardı. Bu qabiliyyətinə görə o, unikaldır. Tərifdən görünür ki, belə adamlar çox ola bilməz. 
Bəşəriyyəti inkişaf etdirən böyük ixtiraları yada salsaq görərik: od, təkər, kitab çapı, saat, mikroskop, maşını, gəmini, traktoru hərəkətə gətirən mühərrik, telefon, foto, radio, kino, təyyarə, TV, fərdi kompüter və bunu kimi möhtəşəm ixtiraları kişi alimlər ediblər. Sual olunur bunun səbəbi nədir?   
İntellektual cəhətdən qadınlar və kişilər, şübhəsiz ki, bərabərdir. Qadınlar dövlət idarə edə biliblər və indi də edirlər. Ancaq onların adı nə ixtiraçılar, nə də peyğəmbərlər arasında yoxdur. Səbəb, onların intellektual səviyyəsi ilə yox, ilahi təyinatı ilə bağlıdır. Qadının ilahi görəvi, öncə ana olmasıdır. Bu o deməkdir ki, kişilərdən fərqli olaraq, onların vaxt resursunu çox hissəsi ilahi missiyanı yerinə yetirməyə sərf olunur. Başqa sözlə, kişilər sutkada 24 saat elmlə məşğul ola bilərlər, ancaq qadıların nəzəri cəhətdən buna imkanı yoxdur. Qadın kifayyət qədər yaradıcıdır. Böyük Yaradandan sonra, yerdə ikinci yaradandır. Ondan əlavə nə isə ummaq məntiqə zidd görünür.  
 
Sosiologiyanın məlum bir qanununda deyilir ki, bütün elmi nəticələrin 80% -ni alimlərin 20 %, yerdə qalan 20% nəticələri isə alimlərin 80 % əldə edirlər. 40 –cı otağın (və ona yaxın otaqların) açarları alim toplmunun  20 % –dədir. Yerdə qalan otaqların (20-dən 35-a kimi) açarları digər alimlərdə və kvazi alimlərdədir.  

Dəyərli alimləri kvazi alimərdən ayırmaq çox  ciddi məsələdir. İ.Stalin dönəmində bu məsələ ciddi tələbkarlıq əsasında bəşəri standartlara uyğun həll edilirdi. İmkan verilmirdi ki, kvazialimlər əsas alimlərin yerlərini zəbt etsinlər. Müasir dövrdə  rüşvət və himayədarlığın nəticəsində bu standartlar pozulub. İndi bu məsələni həll edə bilsək, beyin axını dayana bilər. Demokratiya azadlıq və məsuliyyətin cəmi deməkdir. Kvazialimlər azadlıqdan gen-bol istifadə edirlər, ancaq onlarda məsuliyyət yox dərəcəsindədir.  

Ömrü boyu hər gün təqribən 24 saat elmlə məşğul olan alimləri sayı zaman və məkandan asılı olaraq müxtəlf ölkələrdə müxtəlifdir. Əgər fərz etsək ki, hər 100.000 nəfərdən biri anadan alim (və ya siyasətçi, kompozitor, şair, rəssam...) kimi doğlur, onda  ölkənin alim potensialı  100- 200 nəfər tərtibində olar. Rəhmətlik A.Mirzəcanzadəni dövründə elmlər doktorlarının sayı təqribən 1200 nəfər idi. Bu göstərici də xeyli şişildirilmiş bir rəqəmdir. 

40-cı otağa qədərki otaqları (20 -dən  35-ə kimi) fəth edən kişi və qadın alimlərimiz var. Ancaq bu alimlərlə İ.Stalin dövrünün alimləri arsında fərq çox böyükdür. 

Allah bütün alimlərimizə uzun ömr və can sağlığı versin.  Əgər 40-cı və 25 –ci otağın alimləri dünyaların dəyişəndə onlar haqqda fəqli nekroloq oxuymaq mümkündür: 

40- ci otağın açarına sahib alim haqda oxuyarıq: Filankəsov flankəs elminin filan sahəsində dünyaca məşhur idi. Elmi məktəb sahibi idi. Onun filan adlı monoqrafiyasi xarici dillərə tərcümə olunub. Ölkəmizdə yeni elm sahəsinin bünövrəsini qoymuşdu. Elmə yeni anlayış gətirmişdi. Dəfələrlə mühazirə oxumaq üçün xarici universtetlərdən dəvət almışdı. Bir neçə xarici akademiyaların üzvüdü. Dövlətimiz tərfindən orden və medallarla təltif edilmişdi və s. və bunun kimi.
25- ci otağın açarına sahib haqda oxuyarıq: Filankəsov flankəs elminin filan sahəsində tanınmış ailim idi. 500 –dən çox məqalə müəllifi idi və 50-dən çox beynəlxalq konfransda iştirak edib. İnistitut direktoru idi. 30 il bu vəzifəni şərəflə yerinə yetirmişdi. Milli parlamentin üzvü olub. Filanıncı ildə Dövlət mükafatı alıb. Filankəs adına medalın lauerantıdır. Dövlət tərfindən orden və medallarla təltif edilmişdir və s. və bunun kimi.

25 –ci otağın sahibi haqqında yazılanlar ictimai etimad doğurmur. Birinci halda “faktlar” danışır, ikinci halda “sözlər”.
 
Diqqətlə təhlil edəndə çox suallar cavabsızdır. Belə ki, bu 500 məqalənin neçəsinin  tək müəllifidir? Bir dənə də olsun seminar məqaləsi varmı? Neçə talantı gəncin yetişməsində iştirak edib? Müşahidələr göstərir ki, adətən, bu cür alimlər yerliçilik əsasında ətrafına özünə oxşar gəncləri toplayıb, elmi qabağa, yox dala çəkirlər. 

P.S. Bu məqalə çapa hazırlananda Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə AMEA həqiqi və müxbir üzvlərinin aylıq rütbə maaşları artırıldı. Bu münasibətlə Akademiymızın dəyərli üzvlərini ürəkdən təbrik edirəm.

Ardı var...

Şahlar Əsgərov, əməkdar elm xadimi, professor

"Palmali"nin prezidentindən görkəmli türkoloqa 9 cildlik SÜRPRİZ...
Hər yerə 12 kukla ilə gedir - MARAQLI
Pul üçün rinqə çıxan 13 yaşlı uşaq qorxunc şəkildə can verdi - DƏHŞƏT...
Ölkəni qarışdıran qadın danışdı: "Prezidentə alt paltarımı göstərdim”
“Ömür boyu istəmişəm futbol oynayım, bəxtim gətirməyib” – Millət vəkilindən etiraf – VİDEO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Şou-biznes
“Zaur verilişində uzunçuluq etdiyi üçün Mənzurə xanımın səbri çatmayıb...” -Müğənninin köməkçisi...
Cəmiyyət
“Biabırçılıqdır, analar doğum evindən çıxarkən onlara zəng vurub körpə qidaları təklif edirlər”
Dünya
Türkmənistanda polis “hədsiz tox olanları” axtarır: “doğrama” yemək olmaz
Dünya
Məruzədən təsirlənən yüzlərlə xristian müsəlman oldu - MARAQLI
Dünya
Dünyanın ən iri çəhrayı brilliantı neçəyə satıldı? - FOTO
Həftənin ən çox oxunanları
"KİA Motors" Azərbaycanda 1 milyon kilometr maşın sürən şəxsi ŞOKA SALDI...
Ayaz Mütəllibovdan şok açıqlamalar -"Danışmışdım, Qarabağ qaytarılacaqdı..."
"Bəlkə içimizdəki ermənilərdənsən ki, şəhid anasını təhqir etməyə özünü borclu bilirsən"
Xatirənin geyimi başına bəla oldu - FOTOLAR
Sehrli ingilis barmağı: Dumanlı Albiondan bir qudaya stop, digərinə yaşıl ışıq? + FOTOLAR
“Bu reklama çəkilməklə bir ailə başçısını üç il yarım həbsdən azad etdirdim...” - VİDEO
Bu cavan erməni aqronom Azərbaycan torpağında 115 min nar tingi əkdi...
“Ələkrəm Hümbətov Azərbaycan bayrağını parçalayıb yerə atdı və...”
Azərbaycanın talanan sərvətlərinin izi ilə daha bir ünvan: Ax, London, London...
Ermənistan artıq torpaqlarımızda istehsal edilmiş silahlarla silahlanmağa başladı? – FOTO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə