Xəbər lenti
20/04/2019 [14:27]:
“Sarı jiletlilər” yenidən meydanda: “Notr Dam de Paris üçün milyonlar, bəs kasıblar?”
20/04/2019 [14:25]:
General Vilayət Eyvazov Qubada vətəndaşları qəbul edib –Nazirin birinci müavini konkret tapşırıqlar verib
20/04/2019 [14:11]:
Gənc Prezidentlər Təşkilatının nümayəndələri Azərbaycanda -FOTO
20/04/2019 [14:06]:
Bu şəxslərin pensiyası artırılacaq - Qanuna dəyişiklik
20/04/2019 [14:01]:
Debatdan sonra ən çox bu fikirlər müzakirə olundu
20/04/2019 [13:58]:
Kardaşyanın vəkillik arzusu qalmaqal yaratdı
20/04/2019 [13:56]:
Qaret Beyl mövsüm sonu Madriddən gedəcək
20/04/2019 [13:43]:
Azercell İT mütəxəsissləri üçün təlimlərə başladı
20/04/2019 [13:26]:
"Kasıb oğlana ərə getmərəm, kişinin evi, maşını olmalıdır" -Samirə Əfəndi
20/04/2019 [13:24]:
""Space"in rəhbəri heç olmazsa öz kanalına baxırmı, bu, söyüşdən də pisdir" - QALMAQAL
20/04/2019 [13:19]:
“A.Mamikonyan və qrupu 1997-ci ildə Xətai metrosu yaxınlığında  yaşayıb və...” 
20/04/2019 [13:15]:
Azərbaycan 2020-ci ildə Avropaya qaz tədarük etməyə başlayacaq
20/04/2019 [13:12]:
Yol Polisi İdarəsi taksi sürücülərinə XƏBƏRDARLIQ ETDİ
20/04/2019 [13:07]:
Əlilliyə görə pensiyaların da elektron qaydada təyinatı başlanıb
20/04/2019 [12:53]:
Azərbaycanda havalar daha 4 gün pis keçəcək – Çaylarda daşqın təhlükəsi
20/04/2019 [12:50]:
İsmayıllıda narkotik alverçiləri saxlanılıb
20/04/2019 [12:36]:
Bərdədə doğuş faciəsi
20/04/2019 [12:28]:
"Sabah işdə Yasinin başına hansısa gerizəkalı, saxta diplomlu bir müdiri qoyacağıqsa..."
20/04/2019 [12:14]:
“Onlar ölkəmizə psixoloji təzyiq göstərməyə çalışırlar”
20/04/2019 [12:14]:
ADNSU-da Respublika Fənn Olimpiadası keçirildi
20/04/2019 [12:01]:
"Onun nəyi başa düşdüyünü bilmirəm, amma mən onun dediklərindən heç nə başa düşə bilmədim..."
20/04/2019 [11:53]:
Ermənilərin talan etdiyi Kəlbəcər – 26 ildir yiyəsini gözləyən yiyəsiz Vətən torpağı...
20/04/2019 [11:52]:
Yaponiya Olimpiya Oyunları zamanı ABŞ aviabazasından istifadə etmək istəyir
20/04/2019 [11:50]:
Lerikə 15 santimetr qar yağdı
20/04/2019 [11:40]:
Qulu Ağsəsdən yeni layihə: ““Ulduz” 10 gənc yazarın kitabını çap edir...”
20/04/2019 [11:35]:
Müqəddəs kitabların adlarının yazılış qaydası - Novruz Məmmədovun qərarı
20/04/2019 [11:34]:
Bakıda avtobusda hind cütlüyün romantik anları - VİDEO
20/04/2019 [11:22]:
Futbol dahisi Messinin şöhrətin zirvəsinə gedən yolu – FAKTLAR+SİTATLAR
20/04/2019 [11:20]:
Jirinovski: "Yeganə yol Ukraynanın bölünməsidir"
20/04/2019 [11:19]:
Tofiq Abbasov: “Ermənistanın nümayiş etdirdiyi oyunbazlıqdan yalnız dağıdıcılıq qoxusu gəlir”
20/04/2019 [11:17]:
Trampın reytinqində rekord azalma
20/04/2019 [11:13]:
“Bölgələrdə işləyən həkimlərin maaşı iki dəfə çox olmalıdır...”
20/04/2019 [11:04]:
Əlillər də Bakı metrosundan istifadə edirlər - VİDEO
20/04/2019 [10:54]:
UNESKO və İSESKO-nun yazılış qaydası müəyyənləşib
20/04/2019 [10:48]:
Salyanda qəza 4 yaşlı uşağın həyatına son qoydu
20/04/2019 [10:40]:
Qazaxıstanda avtobus qəzası - 11 nəfər ölüb
20/04/2019 [10:32]:
"Word" Azərbaycan dilində "vörd" kimi yazılacaq - YENİLİK
20/04/2019 [10:29]:
“Bizim əsas hədəfimiz regiona amerikalıları buraxmamaqdır” - Aleksandr Duqin
20/04/2019 [10:23]:
Yüksək dövlət vəzifələrinin yazılış qaydaları müəyyənləşib
20/04/2019 [10:19]:
Kənd həkimləri kommunal xərclərdən azad oluna bilər
20/04/2019 [10:13]:
Türkiyə ordusu 2 şəhid verdi
20/04/2019 [10:07]:
Naxçıvanda 3 ayda bir nəfər yol qəzasında ölüb
20/04/2019 [10:02]:
Ermənistandan Rusiyaya daşınan nüvə tullantıları Azərbaycandan keçəcək?...
20/04/2019 [09:57]:
Yağışlı hava şəraiti davam edir
20/04/2019 [09:55]:
Dövlət Dil Komissiyası yanında Monitorinq Mərkəzi yaradılıb
20/04/2019 [09:53]:
"Burdan bura Ağdama gedə bilmir, hayqırırdı ki, Türkiyənin yanındayıq..."
20/04/2019 [09:50]:
Kəlbəcərdə erməni 10 yaşlı qardaşını öldürdü...
20/04/2019 [09:49]:
Ermənilər atəşkəsi 21 dəfə pozub
20/04/2019 [09:48]:
Makron Türkiyəni qəzəbləndirdi
20/04/2019 [09:47]:
Roma Papasının bu görüntüsü izlənmə rekordları qırır - FOTO
20/04/2019 [08:31]:
Müsəlman xanımın dünyanın ən böyük sərnişin təyyarəsini  idarə etdiyi bilindi-FOTOLAR+VİDEO
20/04/2019 [07:36]:
 "Şeytanı ən çox narahat edən şey – insanın Yaradan qarşısında uzun səcdəsidir..."
20/04/2019 [00:29]:
"Bir daha anladım ki, yekunumuz yenə də bir müddət kabab mədəniyyətində olacaq"
20/04/2019 [00:04]:
Yeni rəsm əsəri: Dədə Qorqud və Napoleon bir arada
19/04/2019 [23:29]:
Əkizlər 97 gün fərqlə doğuldular
19/04/2019 [22:41]:
“Elinanın ölümü bizim üçün sarsıdıcı oldu” - Ceyhun Bayramov
19/04/2019 [22:32]:
Prezident Administrasiyasının rəhbəri istefa verdi
19/04/2019 [22:30]:
Aleksandr Lukaşenko: "Artıq hakimiyyətdən doymuşam, Konstitusiyanı dəyişdirməyin vaxtıdır"
19/04/2019 [22:30]:
"Tənqidlər konstruktiv olarsa biz məsələni daha tez həll edə bilərik" - Nazir
19/04/2019 [22:25]:
İcra başçısı göstəriş verdi... -Araşdırılmasına ehtiyac olan məsələlər həll olunsun
19/04/2019 [22:19]:
Təbrizdə internet kəsildi: qarşıdurma davam edir - Video
19/04/2019 [22:13]:
Ali Məhkəmənin sədri Sumqayıtda... -FOTOLAR
19/04/2019 [22:09]:
CAR-da ayin vaxtı kilsə çökdü, 13 nəfər öldü
19/04/2019 [22:06]:
Seçici şəhadət barmağını kəsib atdı: "Filə səs vermək istəyirdim, səsim gülə getdi”
19/04/2019 [22:04]:
Rusiyadan 105 min dollar çıxarmağa cəhd edən azərbaycanlı saxlanılıb
19/04/2019 [21:47]:
Amerikalını döyən azərbaycanlı futbolçuya daha bir cəza
19/04/2019 [21:40]:
Poroşenko ilə Zelenskinin debatı başlayıb - VİDEO
19/04/2019 [21:36]:
"K.Martirosyan Azərbaycan Prezident Administrasiyasını, N.Danilyan isə NK-nı hədəf almışdı...”
19/04/2019 [21:26]:
“Qəbələ” və “Neftçi” yenə qələbə sevinci yaşadı - VİDEO
19/04/2019 [20:34]:
İntihar etmiş prezidentin tərəfdaşları onun dəfninə gedərkən öldülər
19/04/2019 [20:27]:
Xəzinə tapdılar, varlanmaq əvəzinə borca düşdülər - VİDEO
19/04/2019 [19:42]:
Direktorun təcavüz etdiyi tələbə yandırıldı - DƏHŞƏT...
19/04/2019 [19:24]:
Şortik geyindiyi üçün haqqında yaxalama qərarı çıxdı - FOTO
19/04/2019 [19:24]:
Kəndin imamı evə ikinci arvad gətirdi, mərəkə qopdu - Davanın GÖRÜNTÜLƏRİ - VİDEO
19/04/2019 [19:23]:
UFAZ-ın gələcək superkompüterinin təqdimatı keçirilib
19/04/2019 [19:18]:
Abdin Fərzəliyev sakinlərlə görüşdü -FOTOLAR
19/04/2019 [19:16]:
Türkiyədə iki casus saxlanıldı - Biri Qaşıqçının qətlində şübhəli bilinir
19/04/2019 [19:06]:
Daxili İşlər Nazirliyi və Baş Prokurorluq birgə məlumat yayıb
19/04/2019 [19:04]:
Baş nazir: “Gürcüstan hökumətində dəyişikliklər planlaşdırılmır”
19/04/2019 [19:02]:
Müğənni Rüfət Axundovla Rəşad İlyasov məhkəməyə gəlməyib
Bütün arxiv bir sırada
20/10/2018 [13:14] - Cəmiyyət - ( 825 dəfə baxılıb)

Hüseyn Cavid insan haqda...



II YAZI

Hüseyn Cavid cəmiyyətə layiq insan tərbiyə edib böyüdən müəllimlərin özləri qarşısında  böyük tələblər qoyur və göstərir ki, əgər tərbiyəçi—müəllim özü şəraiti fərqləndirə bilmirsə, bildiyini təlim edə və öyrədə bilmirsə, müəllimlik məharətinə qadir deyilsə, bir sözlə, istedadsızdrsa, onun nəzəriyyəsi heç bir fayda verməz.

O, ailə tərbiyəsi ilə məktəb tərbiyəsini vəhdətdə götürür. Qeyd edir ki, hər iki tərbiyə eyni qayə daşımalı, biri o birini möhkəmləndirməlidir.  Tərbiyənin müxtəlifliyi uşaqların xarakterini dəyişdirir, onları yarımçıq adam edir.  Burada söhbət məktəb tərbiyəsi ilə ailə tərbiyəsinin eyniliyindən gedir. Yenə də şair bütün məsuliyyəti müəllimin üzərinə qoyur.  Bacarıqlı, işinin həqiqi ustası olan müəllim bu uyğunsuzluğu da aradan qaldıra  bilər.

Hüseyn Cavid bu münasibətlə belə yazır: “ Lakin bir çox həriflər də var ki, məzkur şəraiti öyrənir də tətbiq edə bilmir, yenə zəhmətləri nəticəsiz qalır,çünki hər məsləkdə olduğu kimi, təlim və tərbiyə üçün də hər müəllimdə azacıq istedad bulunmalıdır. Yoxsa çox da fayda verməz. Ev tərbiyəsi ilə məktəb tərbiyəsinin hər ikisi çocuqlarda  dürlü-dürlü təsirlər bağışlar, bir çocuq evdə ata-ana tərbiyəsi sayəsində xəluq, çalışqan, mütəşəbbis bir qəhrəman olduğu halda, məktəbə davam edər-etməz əxlaqı, təbiəti büsbütün dəyişir, fəna, uyğunsuz bir hal kəsb etmiş olur.

Bu halı törədən xassə isə yoldaşlarından, arkadaşlarından  aldığı əxlaqlar, müəllimlərdə, mürəbbilərdə  gördüyü əhəmiyyətsizliklərdir və bu təsirlərin  ən əhəmiyyətlisi də yenə müəllimlərə race edir.  Müəllimlər tərbiyədən anlayanlar olsalar, şübhəsiz, nə məktəbdə, nə də məktəblilərdə müzürr əxlaq, fəna təbiətlər bulunmaz.

Hüseyn Cavid ailə və məktəb tərbiyəsi haqqında  mülahizələrini bitirərək, insanı alçaldan, onu ölümə, rüsvayçılığa sürükləyən, mənlik və heysiyyətinin ayaqlar altına düşməsinə səbəb olan  bir cəhətdən də uzaq olmağa çağırır ki, o da  nəfsdir—ağla, düşüncəy , iradəyə üstün gələn ifrat arzu, həvəs və tamahdır.  Nəfs tərbiyə olunmağa qabildir, lakin onun sahibi fövqəladə mətanətə, iradəyə malik olmalıdır.  Nəfs barəsində Hüseyn Cavid  belə deyir: “ Yalnız mühiti-ümumi  təsirindən yaxanı qurtaracaq  bir müyəssər var ki, ona da nəfs deyilir.  Nəfs əksəriyyət ilərki tərbiyələrə  tabe olmaqdan varəstə ola bilməz, lakin mətanəti-fövqəladəyə  malik olan insanlarda isə daima qabili-təhəvvül, daima qabili-islahdır”.

Hüseyn Cavid xristianlarda mövcud olan  təlim və tərbiyə üsulunu müsəlmanlardakı təlim və tərbiyə üsulu ilə müqayisə edir. Birinciləri təqdir, ikinsiləri tənqid edir.Göstərir ki, xristianların tərbiyə və təlim sistemi ilə  yetişən hər bir insan dövrünün həm sağlam, həm də elmli, bilikli, zirək və bacarıqlı, bir sözlə, hərtərəfli inkişaf etmiş, yetkin bir şəxsiyyətinə çevrilir.

Müsəlman ailələrində tərbiyə almış gənclər isə qorxaq, sadəlövh, hər hansı bir təşəbbüsdən uzaq, adamaqovuşmaz, dar düşüncəli, iradəsiz və zəif olurlar. Ona gərə də tərbiyə sisteminin özü təkmilləşdirilməli, mütərəqqi xarakter daşımalıdır. Dünyada baş verənlərlə maraqlanmaq lazımdır. Öz varlığına qapanıb qalmaq heç bir fayda verməz. Xeyirli, əhəmiyyətli cəhətləri, düşməndən də olsa, əxz etmək, öyrənmək lazımdır. Hüseyn cavid əfəndi bu münasibətlə yazır: 

“ Biçarə çöcuq iki-üç yaşından başlayaraq məktəb otağına girincəyə qədər xurafat uçurumlarına  yuvarlanır gedir. Bir otaqdan digər otağa girəcək olsa, “damdabacalar” ilə qarxudulur. Başı açıq dişarı çıxacaq olsa, göydən başına adamcıl qurd dərisi düşər. Qaranlıq bir yerə getsə, cinlər, divlə təhdid edilir. Hasili ənva mövhumat ilə  zavallanan mənəviyyatı  alt-üst olur.  Otuz yaşına gəlsə belə  o qorxunc kölgələri bir dürlü başından çıxarmaz olur.  Ev tərbiyəsinin doğurduğu  “ən gözəl tərbiyə”, “ən xoş əxlaq”—yalancılıq, kindarlıq, bədnəfslik, arsızlıq, itaətsizlik, qorxaqlıq kimi bir para rəzil, murdar  əxlaqsızlardan ibarətdir”.

Hüseyn Cavidə görə, belə vəhşi tərbiyədən, həyatdan heç bir xeyir götürmək olmaz. Bundan sonra Cavid xristianlarda mövcud olan ailə mühitini, ailə şəraitini təsvir edir: “  Bir gavur çocuğu  ana qucağında hənuz bir yaşında ikən yediyi qaletlərdən əlifbanı öyrənməyə başlar, ev divarına baxsa, hesab cədvəlləri görür, əmalı-ərbəəni  üç-dörd yaşında gülə-gülə , sevə-sevə öyrənir. Beş-altı yaşına varar-varmaz məktəb həvəsi ilə əl-ayaq vurmağa , çırpınmağa başlar.  Məktəbə girdiyi zaman  əxlaqı, dərsi, zəkası , həvəsi yerində olub, fəal mütəşəbbis, qəyur bir insan olmağa çalışır. Bir azdan sonra qarşınızda  iyirmi yaşında universitetdən məzun bir əfəndi bulursunuz, bir çox heyrətamiz baxışlar  ilə süzdükdən sonra o bəyənmədiyiniz gavuru alqışlamağa məcbur olursunuz.

İndi o istedad, o fövqəladəlik ona haradan gəldi? Yaxud allah-taala o zəka və istedadı onlaramı münhəsir etmişdir? Təbii, bunların heç birisi deyil. Yalnız qələbə və müvəffəqiyyət çalışanlarındır və çalışmaq yolunu bilənlərindir.”

Dünyanı dəyişdirmək qabiliyyətinə malik olan insanın qarşısında Hüseyn Cavid çox böyük tələblər qoyur. İnsan öz mənəviyyatını, özünü, vicdanını saflaşdırmalı, islah etməlidir ki, onun dediyi hər bir söz, verdiyi nəsihət gözəl səmərə, mühüm nəticə verə bilsin. İnsanın xarici aləmi də, daxili aləmi də gözəl olmalıdır. Onun sözü əvvəlcə ruhu ilə uzlaşmalıdır

Hüseyn Cavid insanın sözlərinin də  qiymətli, təsirli olmasını vacib sayır. “ Sözün təsirbəxş olması üçün, söz söyləyənin eyi qəlbə, parlaq bir vicdana, gözəl bir əxlaqa, həqiqi bir məlumata malik olması icab edir” O göstərir ki, insanı ali məqamlara qaldıran, onu kəramət, ədalət və fəzilət sahibi edən, ona şan-şöhrət gətirən elmdir. Elmsiz adam heyvan mislindədir. Vəzifə elmə,  biliyə yiyələnməkdən, ondan faydalanmaqdan  və cəmiyyəti də bəhrələndirməkdən ibarətdir:

                          O kəs kim elmdən məhrum, cəhliyə ” fanatik”dir,
                           Demə insan o nadanə ki, bir heyvani-natiqdir.
                           Təkəllümdən səva bielm  insanın tərcihi
                            Ki, hər halətdə heyvan ilə hər halı  müvafiqdir 

Cavid əfəndi insanı gözü-könlü tox, kiçik hisslərdən, insana nöqsan gətirən tamahdan uzaq görmək istəyir.  “Hübuti-Adəm” əsərində  mütəfəkkir belə bir ibrətamiz nəticə çıxarır:Adəm öz nəfsini saxlaya bilmədiyi, tamah hissini cilovlamaqda acizlik göstərdiyi üçün cənnətdən qovuldu:

                               Əmin ol, nerdə nəfs olmuşsa hakim, 
                                Həqiqi eşqi məhv etmiş məzalim.
                                 Kimin ülviysə ruhu, söz onundur, 
                                 Əsiri-nəfs olan daim zəbundur.

Dünyanın ən qiymətli varlığı olan insan var-dövlətə, eyş-işrətə uymamalı, ömrünü, həyatını insanlar üçün, gələcək nəsil üçün xeyirxah işlər görməyə, insan adına layiq ali məqamda dayanmağa sərf etməlidir.  İnsan bir-birinin qanını sormamalı, onun bədbəxtliyi üzərində öz xoşbəxtliyini qurmağa səy göstərməməlidir. Axı o, bu işlər üçün yaranmamışdır. İnsanın dünyaya gəlişinin mənası da qurmaq, yaratmaqdan ibarət olmalıdır.. İnsan mehriban, qayğıkeş, həlim təbiətli və səbirli olmalı, zəiflərə qarşı zalım olmamalıdır.

Şair  “Öksüz Ənvər” əsərində qayğısız, rəhmdən uzaq bir qəlbə, zalım təbiətə malik olan  müəllim obrazı yaradılmışdır. Anası öldüyü üçün bir həftə dərs buraxan kimsəsiz Ənvər dərs başlanan kimi müəllimin qəzəbinə düçar olur.Dərs buraxmasının səbəbini öyrənmək istəməyən müəllim bu yetim uşağı təpik altına salır.Sinifdə oturanların hamısının qəlbini titrədən sillə səsi müəllimə ləzzət verir.
Şair belələrinə qarşı nifrət bəsləyir və təəssüf hissi ilə qeyd edir ki, çocuqların taleyi belə müəllimlərə həvalə olunubdur:

 --- Ey!Çocuq, mənə bax!
     Sən iştə hankı cəhənnəmdə, söylə, nerdə idin?
      Düşünmə, söylə!
      Ah, dəni, yaramaz!
       Nasıl da bax, dalıyor, sanki tülküdür qırnaz!
      Sükuta qarşı müəllim qəzəblə bir, iki, üç
      Tokatlayınca, çöcuq bircə kərə hıqqırdı, 
     “Aman, vay annəciyim!”..sonra qəşş olub getdi.
       Bu səs sinifdə olan cümlə qəlbi titrətdi.

Müəllifə görə, insan hər cür şəraitdə şərəfini, mənliyini gösləməlidir, zülmə, haqsızlığa etiraz səsini qaldırrmalıdır. İnsan adı çox ulu və müqəddəsdir.Bu ada ləkə, nöqsan gətirməmək  üçün  onu   qiymətləndirməyi bacarmalısan.

İzzəti-nəfs sahibi keçmişini  xəyalına gətirməli, sabahı üçün yaşamalıdır.  Şair göstərir ki, insan yalnız cəmiyyət daxilində insandır. Onun gücü də, qüdrəti də, mənliyi və şərəfi də cəmiyyət içərisində, insanlar arasında öz mənasını saxlayır, cəmiyyətdən kənar insan heç şeyə qadir deyil, olduqca zəif və gərəksiz bir şeydir:

                  Arxadaş, yoldaş! Ey vətəndaş, oyan!
                  Yatma artıq, yetər...Dəyişdi zaman, 
                   Sıyrılır, bax, yavaş-yavaş zülmət
                   Barı dan yıldızından al ibrət!
                   Azacıq varsa hissü vicdanın,
                    Qalx, oyan!Sönməmişsə imanın.
                    Qalx, oyan! Gör nə fikrə xadimsən?
                     Kimlərin oğlusan? Nəsən?  Kimsən?
                     Sürülüb durma böylə, bir yüksəl!
                     Əcəba yoxmu səndə izzəti-nəfs?          
                      Nə idin? İmdi nerdəsən? Bu nə yəs?
                      Bax da bir an təsəvvür et yarını, 
                      Daha sürətlə at addımlarını!
                      Kim baxıb dursa bil ki, qeyb edəcək, 
                      Ayaq altında məhv olub gedəcək.
                       Sürüsündən kənar olan quzunu
                       Canavar parçalar görüb də bunu.

Hüseyn Cavid qeyd edir ki, ümumiyyətlə, insan böyük idrak sahibi olmalıdır. İnsanın qiyməti hansı ideala xidmət göstərməsindən asılıdır. İnsan həmişə böyük olmalıdır, idealı da müqəddəs, ali və yüksək olmalıdır:

                          Çox əzildin, yetər, ər oğlu ər ol!
                           Çırpınıb çareyi-xilas ara, bul!
                           Qoşaraq nura , cəhli et pamal.
                           Həp sənindir şərəf, ümid, iqbal.
                           Şaşdırıb durma böylə...aydın
                            İdeal arxasınca qoş, çırpın!
                             İdealsız nicat ümidi-məhal.

İnsanı yaşadan idealdır. Böyük, ulu ideal fəqət kamil insanda, özünüdərk səviyyəsinə yüksəlmiş insanda təzahür edər. İdeal ən ülvi, yüksək və ali məqsəddir. Məqsədin aliliyi, ülviliyi də insana xidmət etməsindədir. İnsan beynində yaranan idealın  qiyməti yenə də insanın özünə münasibətinin dərəcəsindən asılıdır. İdealı olmayan insan həyatda nicat tapa bilməz.

Yaşamaq bütün canlılara xasdır. İdeal isə ancaq  insana məxsus keyfiyyətdir.  Ona görə də şair varlıqlar içərisində  insana xüsusi yer verir və onu yüksək ideallar uğrunda mübarizəyə səsləyir.

Hüseyn Cavid qeyd edir ki, paxıllıq, təkəbbürlülük insan adına layiq olan əlamətlər deyil, əksinə, insanı alçaldan, ona zərər gətirən cəhətlərdir. İnsan belə kiçik  və cılız hisslərdən həmişə yüksəkdə durmalıdır. Başqasının fəlakətinə, bədbəxtliyinə sevinmək insanı uca adından məhrum edən əlamətdir:

                                  Sevinmə, gülmə, quzum, kimsənin fəlakətinə, 
                                  Bu hal, əvət, eyi bir şey deyil, sevinmə, saqın!
                                   Sevinmə başqasının  hali-pürsəfalətinə, 
                                   Toxunma qəlbinə bikəslərin, zavallıların.

İnsan zəiflərə, fəlakətə düçar olanlara, kimsəsizlərə gülməməlidir, əksinə, onlara yardım əli uzadıb belələrinə əl tutmalıdır, qayğı göstərməlidir. Kimsəsizlərə, köməksizlərə rəhm etmək, küskün və məhzun bir qəlbi sevindirmək hər bir adamın insanlıq borcudur. 

Böyük mütəfəkkir təəssüf və nifrətlə bildirir ki, iyirminci əsrin  istedadlı, alim oğulları, eyni zamanda, zalım və despotdurlar. Bu keyfiyyətlər bir-birinin tam əksini təşkil edirlər. Alimlik ilə zalımlıq bir adamda cəmləşə bilməz. Bunlardan hər biri ayrılıqda götürülmüş bir adamda mövcud ola bilər.Hər iki cəhəti özündə birləşdirən insan yalnız ikiüzlü, hiyləgər, alçaq bir varlıqdır. İnsana alilik və alimlik xasdır. Ən uca varlıq olan mələk insana baş əymədiyi, ona səcdə etmədiyi üçün haqqın dərgahından qovularaq “şeytan”adını aldı.Bütün zalım və alçaq adamlar  həmin şeytanın törəmələri, onun çirkin əməllərinin məhsuludur Şair də demək istəyir ki, yüksək mənsəbə malik olan insan alçalıb həmin şeytana qul olmamalıdır:

Bütün yirminci əsrin müstəbid övladı həp alim...
Bütün yirminci əsrin müstəbid övladı həp zalim..
Əyilməzkən mələk insanə, olmuş aqibət şeytan.
Nədən şeytanə əbd olsun bu gün ali nijad insan?
                             
Müstəqil  Ağayev
AMEA Fəlsəfə İnstitutu Azərbaycan fəlsəfə
tarixi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, f.ü.fəlsəfə
doktoru, Qabaqcıl Maarif Xadimi

Şortik geyindiyi üçün haqqında yaxalama qərarı çıxdı - FOTO
5 yaşlı qızlarını pul qarşılığında ərə verdilər - DƏHŞƏT...
Bütün dünya bu uşaqdan danışır: Qanında yüksək dərəcədə spirt çıxdı...
Səsvermə zamanı səhvə yol verən seçici barmağını kəsdi - İNANILMAZ...
"Cəfər müəllim kimilərə qarşı bu kampaniya ölkəni uçuruma aparanların sifarişidir"
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Qulu Ağsəsdən yeni layihə: ““Ulduz” 10 gənc yazarın kitabını çap edir...”
Cəmiyyət
"Burdan bura Ağdama gedə bilmir, hayqırırdı ki, Türkiyənin yanındayıq..."
Mədəniyyət
"Sumqayıt şəhərində muğamı təbliğ edən Mərkəzin inşası təqdirəlayiq addımdır"
Cəmiyyət
Keçmiş əsgərin dəhşətli həyat hekayəsi -O, indi havanı da pulla alır...
Müsahibə
Professor İlbər Ortaylı: “Sultan Səlimlə Şah İsmayıl kimi dava edəsi deyilik”
Həftənin ən çox oxunanları
Dağlıq Qarabağda  yaşayan yeganə azərbaycanlı(?) kişinin erməni arvadı öldü...-FOTOLAR
Ermənilər İrəvan-Gümrü dəmir yolunu bağladı- Atışma baş verdi, yaralılar var...-FOTO
“Gənc qızları rayonlardan Bakıya gətirib fahişəliyə cəlb edirlər” - Həyəcan təbili...
Ermənilər Aprel savaşı haqda cizgi filmi də çəkdi...-FOTO+VİDEO
“Fahişəxanalar baş alıb gedir, otellərdə və digər obyektlərdə əxlaqsızlıqlıq hökm sürür"
Separatçı rejim Dilqəmlə Şahbazın doğmalarının  onlarla görüşə bilməsi şərtini açıqladı...
“Bu erməni qrupu Bakı, Sumqayıt, Şamaxıdakı və s. qohumları vasitəsilə məxfi işlər aparır...” 
İcra başçısının müavini Elinanın intiharından danışdı: “Həmin videonu mən...”
“Həbsdən çıxanda elə bildi ki, hamısı başına toplanacaq, ətəyindən öpəcəklər...”
“Ermənilər Laçın dəhlizinə çatmamış məsələni Rusiya ilə həll etmək lazım idi”
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)
e-mail: [email protected]