Xəbər lenti
21/11/2018 [19:42]:
Fillər haqqında bunu bildikdən sonra “Yerin də qulağı var” deyiminin doğru olduğuna inanacaqsınız
21/11/2018 [19:31]:
Sağlamlıq imkanları məhdud gənc yazar Azərbaycan Gənclərinin VIII Forumunda çıxış etdi
21/11/2018 [19:15]:
"Millinin futbolçularında mən alışıb-yanmaq, meydanda can qoymaq görmədim..."
21/11/2018 [19:10]:
“Türkiyədən, Türkməndağından Qarabağa könül körpüsü” adlı tədbir keçirildi
21/11/2018 [18:56]:
Qarabağ Komitəsi növbəti toplantısını keçirdi
21/11/2018 [18:54]:
Azərbaycanın axtarışa verdiyi keçmiş bank sədri: "İsgəndər Xəlilova dedim, 5 milyonu qaytarmırlar, qəzəbləndi..."
21/11/2018 [18:51]:
İlham Əliyev Kabildəki partlayışla bağlı başsağlığı verdi
21/11/2018 [18:25]:
Çingiz Fərzəliyev “Şöhrət” ordeni ilə təltif edildi
21/11/2018 [18:24]:
Rza Rzayev: "Tural heç kimə imkan vermirdi ki, o, qanı silsin"
21/11/2018 [18:08]:
İlham Əliyev Aşqabadda memorial kompleksi ziyarət etdi -FOTOLAR
21/11/2018 [18:07]:
Bakcell “ASAN Məktub”dan təşəkkürnamə aldı
21/11/2018 [17:52]:
Azərbaycanla Monqulustan arasında memorandum imzalandı
21/11/2018 [17:49]:
Prezident uşaqlarla bağlı fərman imzaladı - 2020-ci ildə qüvvəyə minəcək
21/11/2018 [17:47]:
“Birgə hərbi təlimlər ilk növbədə ona görə önəmlidir ki...”
21/11/2018 [17:46]:
"Türkcə “Vikipediya”da Azərbaycanla bağlı məqalələrin yaradılması prosesi könüllülərin fəaliyyəti nəticəsində sürətlənir"
21/11/2018 [17:42]:
Ərdoğan: "Terrorçuları dəstəkləmək Avropaya baha başa gələcək"
21/11/2018 [17:30]:
“Tofiq İsmayılov da o siyahı haqda mənə heç nə demədi...” -Ayaz Mütəllibov-
21/11/2018 [17:12]:
Sərhəd idarəçiliyi üzrə potensialın gücləndirilməsi istiqamətində görülən tədbirlər müzakirə edildi
21/11/2018 [17:10]:
Gürcüstanda Milli Təhlükəsizlik Şurası ləğv olundu
21/11/2018 [17:10]:
Ermənilər Qarabağda idman kompleksləri inşa edəcək -Daha bir həyasızlıq
21/11/2018 [17:00]:
ADU-da Xudu Məmmədova həsr olunan tədbir keçirildi -FOTOLAR
21/11/2018 [16:56]:
Oqtay Əsədov İzmirdə Qarabağla bağlı çağırış etdi
21/11/2018 [16:48]:
Havaya qalxan təyyarə erməni sərnişini vurub öldürdü
21/11/2018 [16:45]:
"İldə 2 dəfə analiz verirəm" - Nərgiz Cəlilova
21/11/2018 [16:36]:
81 yaşlı kişi Rusiyanın Yerevandakı səfirliyi qarşısında özünü yandırmaq istəyib
21/11/2018 [16:31]:
Prezident İlham Əliyev Türkmənistana rəsmi səfərə getdi
21/11/2018 [16:25]:
Bu mətndən sonra ədiblərimiz sürgün olundu - Qanlı repressiyaya start verən o məqalə - FOTOFAKT
21/11/2018 [16:11]:
XİN-dən Paşinyanın Dilqəm və Şahbazla bağlı açıqlamasına CAVAB
21/11/2018 [16:06]:
“Rza mənə niyə arxalanmalıdır ki?" -Aqil Abbas
21/11/2018 [15:58]:
Qəhvə və şokoladsız kitab oxumayan nəslin sosial şəbəkədəki özəllikləri- FOTOLAR
21/11/2018 [15:51]:
Mübariz Mənsimov ailə FOTOSUNU paylaşdı
21/11/2018 [15:45]:
Rus kəşfiyyatçı Qarabağla bağlı İNANILMAZ SİRRİ AÇDI: “Ərdoğan Putini inandırır ki...”
21/11/2018 [15:33]:
Çexiyanın ölkəmizdəki səfirliyinin nümayəndəsi Lənkəran Dövlət Universitetində - FOTOLAR
21/11/2018 [15:32]:
Bakıda manyak-pedofilin məhkəməsi qapalı keçirilir
21/11/2018 [15:26]:
Putinə məktub yazmış 14 yaşlı məktəbli qız intihar etdi
21/11/2018 [15:22]:
"Məqsədim nazirliyə yüksək elmli və bacarıqlı gəncləri cəlb etməkdir"
21/11/2018 [15:21]:
ADPU-da şair Vahid Əzizlə görüş keçirildi...
21/11/2018 [15:12]:
Türkiyədə lord titullu məhəllə muxtarı azərbaycanlı milyarderin kosmik dövlətinə "köçmək" istəyir
21/11/2018 [15:07]:
3000 manatlıq qızıl-zinət əşyaları oğurlayan şəxs tutuldu
21/11/2018 [15:00]:
“Övladlarımın toyunun mətbuatda işıqlandırılmasını qadağan etmişəm...” - Xalq artisti...
21/11/2018 [14:52]:
"İndi Tual bəy məktəbə necə daxil olub rəhbərik edəcək?"
21/11/2018 [14:47]:
Meyxanaçı vahid qədim niyə axtarışa verilib? - DİN-dən açıqlama
21/11/2018 [14:34]:
"Tələbələrə ikili diplom veriləcək..." – Nazirdən açıqlama
21/11/2018 [14:33]:
Bu məzunların 60 faizi özəl, 40 faizi dövlət sektorunda çalışır - RƏSMİ
21/11/2018 [14:22]:
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində kadr dəyişikliyi oldu
21/11/2018 [14:15]:
Argentinada G20 sammitinin təhlükəsizliyini22 min polis qoruyacaq
21/11/2018 [14:11]:
Paşinyandan ac xalqa yeni vədlər: Bir neçə fabrik tikiləcək...
21/11/2018 [14:08]:
Qəzada ölən azərbaycanlı müğənninin həmin kadırlarına baxa bilmədi - VİDEO
21/11/2018 [14:05]:
Döyülən direktorla bağlı növbəti açıqlama - Nazir nəzarətə götürdü
21/11/2018 [14:04]:
Azərbaycanda ŞOK HADİSƏ: yırtıcılar 4 nəfəri parçaladı
21/11/2018 [13:56]:
"Namusu olmayan, namusdan danışır" - Nazənin tənqidlərdən danışdı
21/11/2018 [13:50]:
Kənan direktoru döyən aktyora haqq qazandırdı -"Rza kəsən başa sorğu-sual olmaz!"
21/11/2018 [13:40]:
UNEC ilə Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi ilə əməkdaşlığa başlayır - FOTOLAR
21/11/2018 [13:39]:
Sabiq gömrük polkovnik-leytenantı: “Dedi ki, “hörmət” etmək istəyir”
21/11/2018 [13:31]:
Gömrük nəzarətindən gizlədilmiş mallar aşkar edildi - FOTO
21/11/2018 [13:26]:
Qənirə Paşayeva Cənubi Koreya, Monqolustan, Norveç və Pakistanın fəal qadınları ilə görüşdü
21/11/2018 [13:26]:
Maşın bazarında qiymətlər dəyişəcək - SƏBƏB
21/11/2018 [13:21]:
Zəhərli ilan sancmasından ölən həkimin gündəliyi – Öz ölümünü saatbasat qeydə alıb
21/11/2018 [13:14]:
DİM abituriyentlərin dinləmə sualları ilə bağlı bitməyən narazılığına cavab verdi
21/11/2018 [13:11]:
“Azərbaycan elmi dünyada tanınmır...” – Sərdar Cəlaloğlu
21/11/2018 [13:05]:
“Qadınları qabağa verib, adamı təhrik edir” - Direktoru döyən aktyor
21/11/2018 [13:01]:
“Dünyasında inanmazdım ki, Rza belə bir iş görə bilər...” - İradə Tuncay “Drakon”dan danışdı...
21/11/2018 [12:58]:
Rus sərhədçilər erməni kəndlinin traktorunu oğurlatdı – Karapetyan 20 min dollar ziyana düşdü
21/11/2018 [12:55]:
Əli Əhmədov: "Azərbaycanın tarixi keçmişi nə qədər əzəmətlidirsə, gələcəyi də bir o qədər parlaqdır"
21/11/2018 [12:50]:
İntensiv yağış və qar yağacaq XƏBƏRDARLIQ
21/11/2018 [12:50]:
Bakıda dəhşətli mənzərə - yol kənarında asılmış meyit aşkarlandı
21/11/2018 [12:43]:
“Nə saatımı, nə maşınımı, nə də evimi reklam edirəm...” - Baloğlan Əşrəfov
21/11/2018 [12:40]:
Komandir iki əsgərə təcavüz etdi - ŞOK OLAY...
21/11/2018 [12:39]:
Gecə Notu - HEKAYƏ
21/11/2018 [12:37]:
Bahar Muradova: “Belarus səfəri Prezidentin növbəti uğurudur”
21/11/2018 [12:33]:
Bakıda qız türk sevgilisinə görə özünü 14-cü mərtəbədən atdı
21/11/2018 [12:32]:
Aprel şəhidimizin əmisi AAYDA-nin çəkdiyi yoldan şikayət etdi - FOTOLAR
21/11/2018 [12:31]:
Nazirlik rəsmisi: “Ətin qiyməti o halda ucuzlaşa bilər ki...” - MÜSAHİBƏ
21/11/2018 [12:25]:
Türkiyədə mədəndə partlayış - İtkin düşənlər var
21/11/2018 [12:25]:
Mağazadan pul və mobil telefon oğurlandı
21/11/2018 [12:25]:
Mətbuat Şurasına bu saytlardan ŞİKAYƏT EDİLDİ
21/11/2018 [12:23]:
“Bu, göylərin bizə göndərdiyi nemətdir” - Leyla Əliyeva
21/11/2018 [12:20]:
Paşinyan şoka düşüb - oğlu əsgərlikdən zəng edib yemək istəyib
21/11/2018 [12:06]:
"İstəməzdim ki, Abel Məhərrəmovun son aqibəti belə olsun"
21/11/2018 [12:04]:
Niyazi Bayramov sakinlərlə görüşdü -FOTOLAR
Bütün arxiv bir sırada
22/10/2018 [15:07] - Cəmiyyət - ( 3248 dəfə baxılıb)

"Biz alimləri məmurlaşdırmamalıyıq, əksinə, məmurları alimləşdirməliyik..."

"Elmdə himayədarlıq kökündən ləğv olunmalıdır ki, alim əməyi vətənə xidmət etsin"



 
Beyin axını - 5 ci hissə

İntellektual sərbəstlik tədqiqatçı alim üçün ən zəruri ehtiyacdır. 

A.Eynşteyn

Bu ilin avqust ayının  20- 21-də Parisdə Scientific Federationun təşkilatçılığı ilə keçrilən “Beynəlxalq Semiconductors-Optoelectronics-Nanostructures Konfransında” (İCSON- 18) mən “dəvət olunmuş məruzəçi” kimi iştirak edirdim. Konfransda “Metal Yarımkeçrici Kotaktın xassəsinə qeyribircinliyin təsiri ( Influence of the Inhomogeneity on the Properties of the Metal-Semiconductor Contact)” – adlı  məruzə ilə çıxış etdim. 

Konfransın məruzələrinin məzmunu və  ya öz məruzəmlə bağlı oxucuları yormaq niyyətim yoxdur. Hərgah ki, deyiləsi sözlər çoxdur. Ancaq qeyd edim ki, Bakı Dövlət Universitetinin loqosu da konfransın pannosuda yer almışdı. Əsas məqsədim konfranda müşahidə etdiyim bir sosial fenomen haqında fikir söyləməkdir. 
Qeyd edim ki, konfransda  “Plenar məruzələri” ya ərəb mənşəli alimlər, ya da yapon alimləri  etdilər. Diqqəti cəlb edən  məqam bundan ibarətdir ki, yaponlar öz ölkələrinin universitetlərindən gəlmişdilər. Ərəblər isə  öz ölkələrindən yox, hərə bir ölkədən gəlmişdilər. Misal üçün, konfransın açılış məruzəsini Mahmoud A. El- Sherif etdi. O, ABŞ-da işləyir və çox müasir“Photonics Lab” –ın yaradıcısıdır. Prof. Mohamed Missous Birləşmiş Krallıqdan gəlmiş və ifrat yüksək tezlklər elektronikası sahəsində dünyada  aparıcı mütəxəsisdir. Və ya birinci günün ikinci yarısında sessiyaya rəhbərlik edən prof.  Mohamed Benyoucef  Almaniyanın Kassel Universitetindən gəlmişdi. Konfransın ikinci günü  sessiyalara rəhbərlik əsasən yaponlar edirdilər.                                                                                                                                     
Sual olunur: səbəb nədir ki, ərəb professorları öz ölkələrində yox, inkişaf etmiş ölkələrdən (ABŞ, Birləşmiş Krallıq və Almaniya), amma yapon alimləri öz unversitetlərindən gəlmişlər? Səbəb nədir ki, ərəb ölkələrindən çox inkişaf etmiş ölkələrə “beyin axını” var, amma Yaponiyadan yoxdur?               
Bu suallara cavab vermək üçün, əvvəlcə, alim əməyi ilə məmur əməyinin fərqinə varmaq lazımdır. Alim əməyi ilə məmur əməyinin fərqi varmı?
Fərq böyükdür. Ancaq bu fərqi görən də var, görməyən də. Məmur o şəxsdir ki, bəlli yerdə, bəlli qurumda və müəyyəni saatlarda (8 saat) dövlətə  quluq edir. (Yaxşı məmur o kəsdir ki, dövlətinə yaxşı qulluq edir. Pis məmur o kəsdir ki, dövlətdən çox əsasən özünə qulluq edir). İş vaxtı qurtarandan sonra o, səhərki iş gününə qədər tam sərbəsdir. Sabah gəlib işini təkrarən davam edəcəkdir. 
Məmurdan fərqli olaraq, alim (və ya digər intellektual sahənin zirvə adamı) sutkada 24 saat kəsilməz elmlə məşqul olan adamdır. Onun elmdən başqa digər fikri-zikri yoxdur. Bağda işləyəndə də, dənizdə çiməndə də  özünü işdə hesab edir. Alim əməyi zamana görə kəsilməzdir Gündə 8 -10 saat işləyən alim artıq yarımçıq alim, və ya məmurlaşmış alimdir. Çünki, məmur əməyi zamana görə kəsiləndir. Bu ciddi fərq əmyin qiymətləndirilməsində nəzərə alınmalıdır. Çox inkişaf etmiş ölkələri bəziəri bu incəliyi nəzərə alır və onların əməyini məmur əməyindən yüksək qiymətləndirilir. Bu fərq nəzərə alınmayanda beyi axını baş verir.                 
Deməli, səbəbin kökü alim əməyinin qiymətləndirilməsindədir. Çox güman ki, inkişaf etmiş ölkələrdə (ABŞ-da, Birləşmiş Krallıqda, Almaniyada) alimim əmək haqqı günün 24 saatına hesablanır. Bununla da onun bütün yaşam qayğıları avtomatik öz həllini tapır və alim özünü 24 saat elm həsir edə bilir. 
Yaponiyanin keçmiş Baş naziri Cyuintiro Koudzumidən soruşurlar: Siz dünyada elm və texnologiya üzrə liderliyə necə nail oldunuz?- sualına o belə cavab verir:
"Biz alimlərə nazirlər qədər maaş, diplomatlarda olduğu kimi mühafizə və imperatora olan qədər hörmət etdik..."        
Dəqiq elmlər sahəsində Nobel mükafatı almış İslam dünyasının üçüncü alim türkiyəli Əziz Sancardır. İki il öncə Nobel mükafatçısı Əziz Sancar Bakıda UNEC –in qonağı olarkən ona sual verdilər: niyə qayıdıb Türkiyə universitetlərində dərs vermirsiniz? Nobelçi alimin cavabı belə oldu ki, ABŞ dövləti mənə o qədər qaygı göstərib ki, sadəcə onlardan keçə bilmirəm. Alimin gecə-gündüz işləməsi üçün ona qaygı göstərmək lazımdır.
Rusiya Elmlər Akademisiyasını təsis edən I Pyotrdan soruşurlar: yaratdığınız akademiyaın üzvlərinin maaşı nə qədər olmalıdır?  Çar I Pyotr deyir: çarın maaşı qədər. 
Əgər alim əməyi məmur əməyindən yüksək olarsa nə baş verər? Gənclərin ən talantlı və qabiliyyəti hissəsi fundamental elmləri öyrənməyə üstünlük verirlər. Əks halda onlar hüquqçu, həkim, mühəndisliyə, biznesə üstünlük verərlər. Bakı Dövlət Universetində 60 ilə yaxın  işləyən müəllim kimi deyə bilərəm ki 1960- 1980 – cı illərdə universtetin, fizika, riyaziyyat, kimyiya, biologiya kimi fakultələrində ölkənin ən talantlı gəncləri təhsil alırdılar.
Təbii sual: İkinci dünya ölkələrdə də  bu problemi qaydasına qoymaq mümkündürmü? 
Əlbəttə, mümkündür. Fərz edək ki, 2-ci (və ya 3-cu)  dünya  ölkələrin birində yüksək çinli məmurun maaşı 1000 dollardır. O, bu əmək haqqını 8 saatlıq işə görə alır. Onda həmin ölkədə alimin əmək haqqı bundan təqribən 2-3 dəfə  çox (yəni 3000 doll) olmalıdır. Belə olanda elm də, texnologiya da, sənaye də inkişaf edər. Gənclər elmin dalınca gedər. Ölkəni heç kəs tərk etməz və beyin axını baş verməz. Ölkədə iqtisadiyyat da, vətənpərvərlik də yüksələr.  
Yeri gəlmişkən, bir məsələni də müzakirə etmək vacibdir. Müəllim professor ilə alim professorun fərqi varmı?            
İ.Stalin dönəmində alimin qiyməti yüksək olub. Dövlətin gözündə alim məmurdan qəlbidə dururdu. Qərbdə də  alimlərə məmurdan qəlbi duran zümrə kimi baxırlar və onlara təqribən 3 qat məmur maaşı alırlar. Onlar az dərs deyir, amma elmlə çox məşğul olurlar.
1950 ci illərdən sonra vəziyyət dəyişdi, çünki alimlər məmurlaşdılar. Əgər  müəllim-professor  eyni fənnin mühazirəsini müxtəlif qruplarda (və ya illərdə) təkrar- təkrar oxuyursa, onda o, təhsil sahəsinin məmurlaşmış professorudur. Onlar tədrisə çox, elmə az vaxt sərf edirlər və universitetlərdə, kolleclərdə müəllim professor işləyib məmur qədər yüksək maaş alırlar. 
Bu məqalə çapa hazırlananda Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə AMEA həqiqi və müxbir üzvlərinin aylıq rütbə maaşları artırıldı. Bu münasibətlə Akademiymızın dəyərli üzvlərini ürəkdən təbrik edirəm. Dövlət öz  üzərinə düşən işi gördü. İndi elmdə geriiyin bütün məsuliyyəti akademiklərin üzərində qalır. Akademik seçkilərində şəxsi mənafeyə yox, dövləti mənafeyə səs verilməlidir ki, iti zəkalı alimlər Akademiyadan kənarda qalmasınlar ki, elmi qabağa apara bilsinlər.
Hesab edirəm ki, bu model bizdə də tətbiq etmək olar. Yəni biz məmurlaşmış alimləri təzədən alimləşdirməliyik və onlara Stalin dönəmində (və ya indi Qərbdə) olduğu kimi qayğı ilə əhatə olunsunlar. Belə olan halda rüşvət daxil olmaqla bir çox nüqativ hallar aradan qalxar. Bəzi Azərbaycan universitetlərində (UNEC və BMU)  bu yanaşmadan istifadə edilir. Yəmi müəllim professor ilə alim professorun əməyi fərqli qiymətləndirilir. Birindən kefiyyətli elmi iş, digərindən keyfiyyətli dərs demək tələb olunur.
Son olaraq qeyd edim ki, istənilən dövlətin elm siyasəti elə olmalıdır ki, alim məmurlaşmasın, əksinə məmur alimləşsin. Dəyərli alimlərin düzgün seçilib (bütün qüsurların mənbəyi burdadır)  Akademiyada yerləşdirilməsi elm siyasətinin vacib müddalarındandır.  Emdə himayədarlıq kökündən ləğv olunmalıdır ki, alim əməyi vətənə xidmət etsin. Belə olan halda iqtisadiyyat yüksələr, beyin axını dayanar, gənclər vətənpərvər olar.  
Sonda  Böyük Nizamini təkrar yada salaq, çünki dediyidə hikmət böyükdür:                    

Alimdir gözümdə ən əziz insan
Qüvvət elmdədir - başqa cür heç kəs
Heç kəsə üstünlük eyləyə bilməz.
     
Prof. Şahlar Əsgərov, əməkdar elm xadimi

"Elm zirvəsinə qalxan adamlara dəyər vermək lazımdır, mediaya üzümü tutaraq deyirəm ki..."
“Könlü istəyənlər gələcəklər...”- Əbdülrəhmanlı oxucuları ilə görüşəcək...
Keyfiyyətsiz dublyaj: zəif tərcümə, aktyor "mafiya"sı, qonorar azlığı... ARAŞDIRMA
İnsanın gizli istedadlarının üzə çıxması üçün 3 ƏMƏL...
"Onun içki düşkünü olduğuna inanmıram, bunu deyənlərin xüsusi məqsədləri var"
Ədliyyə: 1918-2018
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
Fillər haqqında bunu bildikdən sonra “Yerin də qulağı var” deyiminin doğru olduğuna inanacaqsınız
Müsahibə
"Millinin futbolçularında mən alışıb-yanmaq, meydanda can qoymaq görmədim..."
Cəmiyyət
Aprel şəhidimizin əmisi AAYDA-nin çəkdiyi yoldan şikayət etdi - FOTOLAR
Cəmiyyət
"İstəməzdim ki, Abel Məhərrəmovun son aqibəti belə olsun"
Araşdırma
Milyonçu Tağıyev barəsində heç zaman deyilməyən maraqlı faktlar, səhv çıxan proqnoz – TARİX
Həftənin ən çox oxunanları
Xəzər TV rektorun qovulmasının səbəbini açıqladı: Akademiki qara günlər gözləyir - VİDEO
“İsmət Qayıbov vertolyota minəndə Tamerlan Qarayev TƏKİDLƏ ONA DEYİB Kİ...”
"Misir Mərdanov Abel Məhərrəmovun deyil, Bəhram Əsgərovun rektor olmasını istəyirdi"
Bütün Rusiya AYAĞA QALXDI: Nurməhəmmədovdan İBRƏTAMİZ TƏKLİF...
"Abel Məhərrəmovdan sonra islahatçı rektor təyinatı BDU-nu daha tez böhrandan çıxara bilər"
Abel Məhərrəmovun rektorluq "kitabını bağlayan" SENSASİON SƏBƏB...
"Başa düşə bilmirəm ki, hansı məntiqlə qadınları 65 yaşda pensiyaya çıxarırıq?"
Lüks hoteldə qeydə alınan görüntülər ölkəni ayağa qaldırdı - FOTO+VİDEO
“Bizim sevgimiz də, nifrətimiz də, dostluğumuz da, düşmənliyimiz də kişi kimi olub”
Deputatdan 24 min şəhidə veriləsi 264 milyon manatın mənbəyi haqda ŞOK TƏKLİF...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə