Xəbər lenti
16/01/2019 [13:30]:
Tanınmış jurnalistə vəzifə verildi
16/01/2019 [13:28]:
Bəlkə də ailəsi qəhrəman olacağını bildiyi üçün onun adını Rövşən qoymuşdu- Milli Qəhrəman...
16/01/2019 [13:27]:
35 ildir sarı rəngə “boyanan” adam: Eşq simvolu, yoxsa şifrəli mesaj?
16/01/2019 [13:22]:
Ermənistan XİN rəhbəri ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri ilə görüşüb
16/01/2019 [13:12]:
Azərbaycanda 2020-ci ilə qədər tütündən istifadə 10 faiz azaldıla bilər
16/01/2019 [13:06]:
İlham Əliyev iranlı Baş Qərargah rəisini qəbul etdi
16/01/2019 [12:50]:
Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi bəyanat yaydı
16/01/2019 [12:49]:
“Hər bir vətəndaşımızın tarixi faciələrimizə öz münasibəti olmalıdır”
16/01/2019 [12:47]:
Gəncənin məşhur polis rəisinin işdən çıxarılması xəbəri yayıldı- Faiq Şabanovu Sumqayıtın rəisinin əvəz edəcəyi deyilir
16/01/2019 [12:40]:
ADU-da Şərq dilləri müəllimləri üçün seminar keçirilib
16/01/2019 [12:39]:
Yol polisi sürücülərə XƏBƏRDARLIQ etdi
16/01/2019 [12:27]:
Ağacları qanunsuz kəsənlər saxlanıldı
16/01/2019 [12:24]:
“Qarabağın azadlığına gedən yol şəhidlikdən keçir” adlı Dəyirmi Masa keçiriləcək
16/01/2019 [12:22]:
“Rəsulzadə ilə bağlı bu addım prezidentin siyasi iradəsinə qarşı olan davranışdır” - ETİRAZ
16/01/2019 [12:21]:
İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Bakıya gəlib
16/01/2019 [12:21]:
ADPU-nun müəllimləri LDU-da payız semestrinin imtahan sessiyasının gedişini izlədi
16/01/2019 [12:20]:
Hüquqşünas: “Zina” maddəsinə görə, ərinə xəyanət edən qadın cinayət məsuliyyəti daşıyırdı...”
16/01/2019 [12:13]:
Rüfət Aslanlı üçün “qəfəs” hazırlığı - istintaq gedir, ifadəsi alınır
16/01/2019 [12:08]:
Polis İdarəsi: “Rəsulzadənin barelyefini Novxanı bələdiyyəsi çıxarıb”
16/01/2019 [12:05]:
“Azərenerji” də hava şəraiti ilə bağlı xüsusi rejimə keçdi
16/01/2019 [11:51]:
Taksi sürücülərinə qənim kəsilən Nəsimiyə hökm oxundu- 11 il
16/01/2019 [11:49]:
Dövlət qulluğuna qəbul üçün keçirilmiş müsahibələrin nəticələri açıqlandı
16/01/2019 [11:38]:
Kənd təsərrüfatı texnikasının yeni qaydalarla satışına başlanıldı -FOTOLAR
16/01/2019 [11:36]:
Aqrar Xidmətlər Agentliyinə sədr təyinatı oldu
16/01/2019 [11:34]:
Ötən gün narkotiklərlə əlaqədar 11 nəfər tutuldu
16/01/2019 [11:27]:
Dünya daşnakları Qarabağa toplaşacaq
16/01/2019 [11:22]:
Media məkanında dil və mədəniyyət...
16/01/2019 [11:19]:
İşğal edilmiş torpaqlarımızda toy sədaları çoxalır : SOS
16/01/2019 [11:18]:
"Ərinə xəyanət edir, kişi də videosunu paylaşır"
16/01/2019 [11:04]:
İlham Əliyev “SOCAR karbamid” zavodunu işə saldı
16/01/2019 [10:54]:
Dünya siyasətçilərinin cangüdən seçimi - bilinməyən detallar
16/01/2019 [10:49]:
“Jurnalistlər bu cür videolar üzərindən reytinq və izləyici toplamağa cəhd etməməlidirlər”
16/01/2019 [10:44]:
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı: "Azərbaycanda siqaret çox ucuzdur və qiyməti artırılmalıdır"
16/01/2019 [10:35]:
Rusiyada dəhşət: ana 8 aylıq körpəyə araq verib öldürdü
16/01/2019 [10:24]:
Ruslar bu hərəkətləri ilə hamını şoka salır - Onlar hesab edirlər ki, bununla körpələr daha sağlam böyüyür - VİDEO
16/01/2019 [10:16]:
Ermənistan atəşkəsi 26 dəfə pozdu
16/01/2019 [10:08]:
"Qəbələ"nin Almaniya klubu ilə 3 hissəlik oyunu
16/01/2019 [09:57]:
Bakıda anbar yandı, alov avtomobilə keçdi
16/01/2019 [09:47]:
Bu gün Parisdə Azərbaycan və Ermənistan XİN başçıları görüşəcəklər
16/01/2019 [09:37]:
“Daşnaksütyun” Azərbaycanda 8 günlük ümumi iclasa başladı...
16/01/2019 [09:35]:
Azərbaycanda 5111 nəfər adını, ata adını, soyadını dəyişmək istəyib - RƏSMİ
16/01/2019 [09:33]:
Amerikanın azərbaycanlı çempionu... - FOTOLAR
16/01/2019 [09:24]:
Manat və dollar bu gün hansı məzənnədə olacaq?
16/01/2019 [08:49]:
Şəhər meri 30 il kirayədə yaşayan süpürgəçiyə ev verdi-İbrətamiz- FOTOLAR  
16/01/2019 [07:51]:
Yuxunuzu yalnız mömin şəxslərə danışın...
16/01/2019 [01:03]:
Ən gözəl qadınların yaşadığı ölkələr - İLK BEŞLİK...
16/01/2019 [00:38]:
İdmançı döyüşlərə olmayan ölkənin himni altında çıxacaq
16/01/2019 [00:11]:
İngiltərə parlamenti "Brexit" anlaşmasını rədd etdi
15/01/2019 [23:04]:
"Ört-basdır əməliyyatında aparıcı media orqanlarının gücündən belə yararlanmağa çalışırlar..."
15/01/2019 [22:50]:
Gürcüstanın baş naziri Bolnisidə erməni həmkarının pişvazına çıxdı - FOTOLAR
15/01/2019 [22:47]:
Hadi Rəcəbli slavyan xanımla belə rəqs etdi – VİDEO
15/01/2019 [22:44]:
Ərdoğan Suriyaya hücumu dayandırdıqlarını elan etdi: "Trampın verdiyi mesajlar məni üzdü..."
15/01/2019 [21:45]:
Ramil Usubovdan Səttar Mehbalıyevin oğlu ilə bağlı qərar
15/01/2019 [21:36]:
Saakaşvilinin oğlu da “donuz qripi”nə yoluxdu –Tbilisidə müalicə olunur
15/01/2019 [21:21]:
Tanmmış KIV nümayəndələri BSU-da imtahanların gedişini izləyib -FOTOLAR
15/01/2019 [21:08]:
MTRŞ-dan telekanal rəhbərlərinə xəbərdarlıq: " Xalq narazıdır"
15/01/2019 [21:03]:
Bakıda iki bina arasındakı boşluğa yıxılan şəxs xilas edildi
15/01/2019 [20:45]:
Bakıda külək ağacı maşının üzərinə aşırdı
15/01/2019 [20:42]:
Rəsulzadənin barelyefinin oğurlandığı təsdiqləndi: Çox qiymətli materialdan hazırlanmışdı
15/01/2019 [20:32]:
Baş katib Bakıda logistika və gömrük müəssisələrinə baş çəkdi
15/01/2019 [20:30]:
Rüfət Aslanlının Gədəbəydəki villasının - FOTOLARI
15/01/2019 [20:27]:
Sarkozi Bakıda - İlham Əliyevlə görüşdü+ Foto
15/01/2019 [20:15]:
Debrecen Universitetində təhsil alan Yusif: "Zədə üzündən "Qarabağ"dan ayrıldım və..."
15/01/2019 [20:14]:
Azərbaycan sərhədini pozmuş konqresmen ABŞ prezidentliyinə namizədliyindən danışdı
15/01/2019 [20:04]:
37,1 milyard manatlıq məhsul satılıb...
15/01/2019 [19:43]:
ADPU-da payız semestrinin imtahan sessiyasının monitorinqi keçirildi -FOTOLAR
15/01/2019 [19:35]:
Aİİ-də “20 Yanvar” faciəsinə həsr edilmş “Qan yaddaşımız” mövzusunda tədbir təşkil olundu
15/01/2019 [19:20]:
Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyindəki kitabxanalar ləğv edildi
15/01/2019 [19:18]:
Pedaqoji Unversitetin İctimai Şura üzvləri imtahanların gedişini izlədilər
15/01/2019 [19:04]:
İrəvan Moskva, Bakı və Tehrandan öndədir? – Daha bir absurd araşdırma...
15/01/2019 [18:58]:
Novruz Məmmədov tapşırıqlar verdi
15/01/2019 [18:54]:
Azərbaycanda ifrat təhlükəli hidrometeoroloji hadisə gözlənilir - XƏBƏRDARLIQ
15/01/2019 [18:48]:
Qulu Məhərrəmli Arif Alışanovun işdən çıxarılmasından DANIŞDI
15/01/2019 [18:46]:
Dubayda “Azərbaycan Ticarət Evi” açıldı
15/01/2019 [18:46]:
Müdafiə Nazirliyi Tibb Xidmətinin rəhbər heyətinin toplantısı keçirildi - FOTOLAR
15/01/2019 [18:44]:
Prezident səfiri geri çağırdı
15/01/2019 [18:43]:
“ASAN”da konsulluq xidmətləri göstəriləcək
15/01/2019 [18:39]:
DİM qəbul imtahanlarındakı 6 milyon sualı necə yoxlayacaq? - Obyektivlik necə qorunacaq?
15/01/2019 [18:33]:
Ölümü göz önünə alaraq, Şərq elmini xilas edən alim – Quşbaz oğlu filosof
15/01/2019 [18:29]:
“Həmişə demişəm ki, təhsil eksperti deyiləm, bu iddiam da olmayıb” – Kamran Əsədov
Bütün arxiv bir sırada
22/10/2018 [15:07] - Cəmiyyət - ( 3322 dəfə baxılıb)

"Biz alimləri məmurlaşdırmamalıyıq, əksinə, məmurları alimləşdirməliyik..."

"Elmdə himayədarlıq kökündən ləğv olunmalıdır ki, alim əməyi vətənə xidmət etsin"



 
Beyin axını - 5 ci hissə

İntellektual sərbəstlik tədqiqatçı alim üçün ən zəruri ehtiyacdır. 

A.Eynşteyn

Bu ilin avqust ayının  20- 21-də Parisdə Scientific Federationun təşkilatçılığı ilə keçrilən “Beynəlxalq Semiconductors-Optoelectronics-Nanostructures Konfransında” (İCSON- 18) mən “dəvət olunmuş məruzəçi” kimi iştirak edirdim. Konfransda “Metal Yarımkeçrici Kotaktın xassəsinə qeyribircinliyin təsiri ( Influence of the Inhomogeneity on the Properties of the Metal-Semiconductor Contact)” – adlı  məruzə ilə çıxış etdim. 

Konfransın məruzələrinin məzmunu və  ya öz məruzəmlə bağlı oxucuları yormaq niyyətim yoxdur. Hərgah ki, deyiləsi sözlər çoxdur. Ancaq qeyd edim ki, Bakı Dövlət Universitetinin loqosu da konfransın pannosuda yer almışdı. Əsas məqsədim konfranda müşahidə etdiyim bir sosial fenomen haqında fikir söyləməkdir. 
Qeyd edim ki, konfransda  “Plenar məruzələri” ya ərəb mənşəli alimlər, ya da yapon alimləri  etdilər. Diqqəti cəlb edən  məqam bundan ibarətdir ki, yaponlar öz ölkələrinin universitetlərindən gəlmişdilər. Ərəblər isə  öz ölkələrindən yox, hərə bir ölkədən gəlmişdilər. Misal üçün, konfransın açılış məruzəsini Mahmoud A. El- Sherif etdi. O, ABŞ-da işləyir və çox müasir“Photonics Lab” –ın yaradıcısıdır. Prof. Mohamed Missous Birləşmiş Krallıqdan gəlmiş və ifrat yüksək tezlklər elektronikası sahəsində dünyada  aparıcı mütəxəsisdir. Və ya birinci günün ikinci yarısında sessiyaya rəhbərlik edən prof.  Mohamed Benyoucef  Almaniyanın Kassel Universitetindən gəlmişdi. Konfransın ikinci günü  sessiyalara rəhbərlik əsasən yaponlar edirdilər.                                                                                                                                     
Sual olunur: səbəb nədir ki, ərəb professorları öz ölkələrində yox, inkişaf etmiş ölkələrdən (ABŞ, Birləşmiş Krallıq və Almaniya), amma yapon alimləri öz unversitetlərindən gəlmişlər? Səbəb nədir ki, ərəb ölkələrindən çox inkişaf etmiş ölkələrə “beyin axını” var, amma Yaponiyadan yoxdur?               
Bu suallara cavab vermək üçün, əvvəlcə, alim əməyi ilə məmur əməyinin fərqinə varmaq lazımdır. Alim əməyi ilə məmur əməyinin fərqi varmı?
Fərq böyükdür. Ancaq bu fərqi görən də var, görməyən də. Məmur o şəxsdir ki, bəlli yerdə, bəlli qurumda və müəyyəni saatlarda (8 saat) dövlətə  quluq edir. (Yaxşı məmur o kəsdir ki, dövlətinə yaxşı qulluq edir. Pis məmur o kəsdir ki, dövlətdən çox əsasən özünə qulluq edir). İş vaxtı qurtarandan sonra o, səhərki iş gününə qədər tam sərbəsdir. Sabah gəlib işini təkrarən davam edəcəkdir. 
Məmurdan fərqli olaraq, alim (və ya digər intellektual sahənin zirvə adamı) sutkada 24 saat kəsilməz elmlə məşqul olan adamdır. Onun elmdən başqa digər fikri-zikri yoxdur. Bağda işləyəndə də, dənizdə çiməndə də  özünü işdə hesab edir. Alim əməyi zamana görə kəsilməzdir Gündə 8 -10 saat işləyən alim artıq yarımçıq alim, və ya məmurlaşmış alimdir. Çünki, məmur əməyi zamana görə kəsiləndir. Bu ciddi fərq əmyin qiymətləndirilməsində nəzərə alınmalıdır. Çox inkişaf etmiş ölkələri bəziəri bu incəliyi nəzərə alır və onların əməyini məmur əməyindən yüksək qiymətləndirilir. Bu fərq nəzərə alınmayanda beyi axını baş verir.                 
Deməli, səbəbin kökü alim əməyinin qiymətləndirilməsindədir. Çox güman ki, inkişaf etmiş ölkələrdə (ABŞ-da, Birləşmiş Krallıqda, Almaniyada) alimim əmək haqqı günün 24 saatına hesablanır. Bununla da onun bütün yaşam qayğıları avtomatik öz həllini tapır və alim özünü 24 saat elm həsir edə bilir. 
Yaponiyanin keçmiş Baş naziri Cyuintiro Koudzumidən soruşurlar: Siz dünyada elm və texnologiya üzrə liderliyə necə nail oldunuz?- sualına o belə cavab verir:
"Biz alimlərə nazirlər qədər maaş, diplomatlarda olduğu kimi mühafizə və imperatora olan qədər hörmət etdik..."        
Dəqiq elmlər sahəsində Nobel mükafatı almış İslam dünyasının üçüncü alim türkiyəli Əziz Sancardır. İki il öncə Nobel mükafatçısı Əziz Sancar Bakıda UNEC –in qonağı olarkən ona sual verdilər: niyə qayıdıb Türkiyə universitetlərində dərs vermirsiniz? Nobelçi alimin cavabı belə oldu ki, ABŞ dövləti mənə o qədər qaygı göstərib ki, sadəcə onlardan keçə bilmirəm. Alimin gecə-gündüz işləməsi üçün ona qaygı göstərmək lazımdır.
Rusiya Elmlər Akademisiyasını təsis edən I Pyotrdan soruşurlar: yaratdığınız akademiyaın üzvlərinin maaşı nə qədər olmalıdır?  Çar I Pyotr deyir: çarın maaşı qədər. 
Əgər alim əməyi məmur əməyindən yüksək olarsa nə baş verər? Gənclərin ən talantlı və qabiliyyəti hissəsi fundamental elmləri öyrənməyə üstünlük verirlər. Əks halda onlar hüquqçu, həkim, mühəndisliyə, biznesə üstünlük verərlər. Bakı Dövlət Universetində 60 ilə yaxın  işləyən müəllim kimi deyə bilərəm ki 1960- 1980 – cı illərdə universtetin, fizika, riyaziyyat, kimyiya, biologiya kimi fakultələrində ölkənin ən talantlı gəncləri təhsil alırdılar.
Təbii sual: İkinci dünya ölkələrdə də  bu problemi qaydasına qoymaq mümkündürmü? 
Əlbəttə, mümkündür. Fərz edək ki, 2-ci (və ya 3-cu)  dünya  ölkələrin birində yüksək çinli məmurun maaşı 1000 dollardır. O, bu əmək haqqını 8 saatlıq işə görə alır. Onda həmin ölkədə alimin əmək haqqı bundan təqribən 2-3 dəfə  çox (yəni 3000 doll) olmalıdır. Belə olanda elm də, texnologiya da, sənaye də inkişaf edər. Gənclər elmin dalınca gedər. Ölkəni heç kəs tərk etməz və beyin axını baş verməz. Ölkədə iqtisadiyyat da, vətənpərvərlik də yüksələr.  
Yeri gəlmişkən, bir məsələni də müzakirə etmək vacibdir. Müəllim professor ilə alim professorun fərqi varmı?            
İ.Stalin dönəmində alimin qiyməti yüksək olub. Dövlətin gözündə alim məmurdan qəlbidə dururdu. Qərbdə də  alimlərə məmurdan qəlbi duran zümrə kimi baxırlar və onlara təqribən 3 qat məmur maaşı alırlar. Onlar az dərs deyir, amma elmlə çox məşğul olurlar.
1950 ci illərdən sonra vəziyyət dəyişdi, çünki alimlər məmurlaşdılar. Əgər  müəllim-professor  eyni fənnin mühazirəsini müxtəlif qruplarda (və ya illərdə) təkrar- təkrar oxuyursa, onda o, təhsil sahəsinin məmurlaşmış professorudur. Onlar tədrisə çox, elmə az vaxt sərf edirlər və universitetlərdə, kolleclərdə müəllim professor işləyib məmur qədər yüksək maaş alırlar. 
Bu məqalə çapa hazırlananda Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə AMEA həqiqi və müxbir üzvlərinin aylıq rütbə maaşları artırıldı. Bu münasibətlə Akademiymızın dəyərli üzvlərini ürəkdən təbrik edirəm. Dövlət öz  üzərinə düşən işi gördü. İndi elmdə geriiyin bütün məsuliyyəti akademiklərin üzərində qalır. Akademik seçkilərində şəxsi mənafeyə yox, dövləti mənafeyə səs verilməlidir ki, iti zəkalı alimlər Akademiyadan kənarda qalmasınlar ki, elmi qabağa apara bilsinlər.
Hesab edirəm ki, bu model bizdə də tətbiq etmək olar. Yəni biz məmurlaşmış alimləri təzədən alimləşdirməliyik və onlara Stalin dönəmində (və ya indi Qərbdə) olduğu kimi qayğı ilə əhatə olunsunlar. Belə olan halda rüşvət daxil olmaqla bir çox nüqativ hallar aradan qalxar. Bəzi Azərbaycan universitetlərində (UNEC və BMU)  bu yanaşmadan istifadə edilir. Yəmi müəllim professor ilə alim professorun əməyi fərqli qiymətləndirilir. Birindən kefiyyətli elmi iş, digərindən keyfiyyətli dərs demək tələb olunur.
Son olaraq qeyd edim ki, istənilən dövlətin elm siyasəti elə olmalıdır ki, alim məmurlaşmasın, əksinə məmur alimləşsin. Dəyərli alimlərin düzgün seçilib (bütün qüsurların mənbəyi burdadır)  Akademiyada yerləşdirilməsi elm siyasətinin vacib müddalarındandır.  Emdə himayədarlıq kökündən ləğv olunmalıdır ki, alim əməyi vətənə xidmət etsin. Belə olan halda iqtisadiyyat yüksələr, beyin axını dayanar, gənclər vətənpərvər olar.  
Sonda  Böyük Nizamini təkrar yada salaq, çünki dediyidə hikmət böyükdür:                    

Alimdir gözümdə ən əziz insan
Qüvvət elmdədir - başqa cür heç kəs
Heç kəsə üstünlük eyləyə bilməz.
     
Prof. Şahlar Əsgərov, əməkdar elm xadimi

Saakaşvilinin oğlu da “donuz qripi”nə yoluxdu –Tbilisidə müalicə olunur
Rüfət Aslanlının Gədəbəydəki villasının - FOTOLARI
Pedaqoji Unversitetin İctimai Şura üzvləri imtahanların gedişini izlədilər
Görənləri ovsunlayan göyqurşağı dağının sirri - MARAQLI...+ FOTOLAR
“Azərbaycanda əsasən, bu universitetlər birləşdirilməlidir” – Fazil Mustafadan etirazlara cavab
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Mədəniyyət
“Hər bir vətəndaşımızın tarixi faciələrimizə öz münasibəti olmalıdır”
Cəmiyyət
Yuxunuzu yalnız mömin şəxslərə danışın...
Ədəbiyyat
“Kriminal elementləri olan ədəbiyyat nə qədər çox yayılırsa, cəmiyyət bir o qədər də sakitləşir”
Gündəm
İrəvandakı “soyqırım muzeyi” yalançı sübutlarla “zənginləşdirildi”
Gündəm
Ermənistan parlamentindən 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı tükürpədici yalan...
Həftənin ən çox oxunanları
ABŞ prezidentinin Stalinə verdiyi məxfi məktubda Azərbaycan haqda nə yazılmışdı?..
Qarşı cinsə marağı azalan, intim hissləri qaydasında olmayan cütlüklər onu çeynəsələr...
"Bu ölkənin şeyxi hara baxır, Anar, Çingiz Abdullayev, Ramiz Rövşən və digərləri hara baxır?"
Putin Paşinyanı qucaqlayır, Lukaşenko İrəvan yolçuluğunda... - Bəs biz nəyi gözləyirik?
Azərbaycanda boşanma iddiası qaldıranların çoxu kişilərdir - Səbəb UTANCVERİCİDİR
“102-ci baza ləğv edilsə, Qarabağda  genişmiqyaslı müharibə başlayacaq...”
"Hamımız nədənsə düşmüşük televiziyalarda Xoşqədəmlərin, Zaurların üstünə, ancaq..."
“Şəhidlər Xiyabanına gedəndə xəcalət çəkirəm, mənə elə gəlir şəhidlər dil açıb deyir ki..."
Ucarda dəhşət: 16 yaşlı qız qaçırılıdı, zorlandı, sonra ailəsinə qaytarıldı - VİDEO
Sən xəstə deyilsən, susuzsan! - Xəstələrini adi su və duzla müalicə edən məşhur həkim...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə