Xəbər lenti
20/01/2019 [22:09]:
20 Yanvar Şəhidləri Qətərdə anıldı - FOTOLAR
20/01/2019 [21:26]:
Kraliçanın 97 yaşlı əri cəzalandırıla bilər
20/01/2019 [20:49]:
İnkişaf etməməyin çox ciddi bir səbəbi
20/01/2019 [20:31]:
8 BMT sülhməramlısı öldürüldü
20/01/2019 [20:21]:
Ehtiyatlı olun, evdən çıxmayın - Tramp amerikalılara səsləndi
20/01/2019 [20:19]:
“Azərbaycanın ağrı-acısını heç vaxt unutmayacağıq”
20/01/2019 [20:07]:
Kişilər qalın qaşlı qadınları bəyənir -ARAŞDIRMA
20/01/2019 [19:56]:
Parisdə 20 Yanvar münasibəti ilə ADR nümayəndələrinin məzarları ziyarət edilib
20/01/2019 [19:55]:
Antalyada şəhidlərimiz anıldı - "Qəbələ"nin oyununda
20/01/2019 [19:53]:
DİN bu gün Şəhidlər xiyabanında baş vermiş insidentə münasibət bildirib
20/01/2019 [19:31]:
Üç ailənin yaşadığı ev yandı
20/01/2019 [19:24]:
“Xəbər gəldi ki, parlamentdəki deputatları  ya gülləbaran, ya da həbs edəcəklər...”
20/01/2019 [19:24]:
ABŞ-da öldürülən azərbaycanlının meyiti vətənə gətirildi
20/01/2019 [19:11]:
İbn Sinadan xərçəngin qarşısını alan möcüzəvi qarışım
20/01/2019 [19:09]:
Şirvanda 80 yaşlı kişi evində ölü tapıldı
20/01/2019 [18:58]:
20 yanvar...
20/01/2019 [18:24]:
İran bu məhsulların idxalını qadağan etdi
20/01/2019 [18:22]:
Əməkdar artist: "Heç üzümüz gülmədi"
20/01/2019 [18:20]:
Daşkənddə dəyəri 1 milyon dollardan çox olan qədim xəzinə tapıldı
20/01/2019 [18:11]:
Zaqatalada oğru dəstəsi tutuldu
20/01/2019 [18:06]:
Əfqanıstanda qubernatora bombalı hücum oldu
20/01/2019 [17:39]:
İlham və Fərizənin həyatlarının son anları: ailə üzvünün xatirələri
20/01/2019 [17:23]:
Rusiyalı deputat: "Təssüf ki, 20 Yanvar faciəsinə beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən yetərincə diqqət ayrılmayıb"
20/01/2019 [16:54]:
“Artıq 29 ildir ki, doğum günümü keçirmirəm...”
20/01/2019 [16:35]:
Ekspert: "Azərbaycan xalqının 20 Yanvar qəhrəmanlığı türk dünyası üçün nümunə oldu"
20/01/2019 [16:21]:
Afrində avtobusu partlatdılar: ölənlər və yaralananlar var
20/01/2019 [15:20]:
İlham cəsarəti vətənə şöhrət, Fərizə sevgisi eşqə yaraşıq!
20/01/2019 [15:10]:
20 Yanvar 1990 cı il… – NADİR FOTOLAR
20/01/2019 [15:00]:
Trampdan yeni həmlə: Divara qarşı “qaçqınlıq islahatı”...
20/01/2019 [14:44]:
Mahaçqaladan Sabirabada qədər uzanan qisasın təfərrüatları: xüsusi amansız qətl planı
20/01/2019 [14:40]:
Bakıda güclü külək mərasim evini uçurub - VİDEO
20/01/2019 [14:37]:
Məşhur milyarder 3 dollarlıq hamburger üçün sıra gözlədi - MARAQLI... +FOTO
20/01/2019 [14:18]:
Yoldan çıxan "Qazel" "06"nın üzərinə aşdı: ölən və yaralananlar var
20/01/2019 [13:57]:
“Qəlbimin sultanı” rus tamaşaçıların qəlbini fəth etdi - Telekanal reytinqini yüksəltdi...
20/01/2019 [13:55]:
Haşımova dəhşətli gecədən danışdı: "Yanımda adamlar olmasaydı, bəlkə mən də bu gün həyatda olmayacaqdım"
20/01/2019 [13:37]:
Ər tapa bilmələri üçün qızlara məcburən yemək yedizdirilir
20/01/2019 [13:19]:
“Mona Liza”nı dünyanın məşhur sənət əsəri edən nədir?
20/01/2019 [13:02]:
Göyərçin musiqi sədaları altında rəqs etdi - İNANILMAZ...+ VİDEO
20/01/2019 [13:00]:
Azərbaycanlı alimin 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı məqaləsi İraq mətbuatında dərc olunub
20/01/2019 [12:59]:
Meyxanaçı Ağamirzə özünə qəbir qazdı - VİDEO
20/01/2019 [12:49]:
"İslahatların dərinləşməsi iqtidardakı iddialı adamların maraqlarına cavab vermir..."
20/01/2019 [12:48]:
20 Yanvarda doğulan və şəhid olan şəhidlərimiz - FOTOLAR
20/01/2019 [12:34]:
Bakıda avtobus qəzası: yaşlı qadın ağır yaralandı
20/01/2019 [12:08]:
Qara dənizdə içində azərbaycanlı kapitanın cəsədi olan qayıq tapıldı
20/01/2019 [11:59]:
"Dedi ki, ata evinə qayıda bilmərəm...”- Fərizənin anası...
20/01/2019 [11:37]:
Bakıda yaşayış binasında yanğın: sakinlər təxliyə edildilər
20/01/2019 [11:33]:
600 il 3 qitəyə hökmranlıq etmiş imperiya: Hansı ölkələri neçə il idarə edib + SİYAHI
20/01/2019 [11:30]:
Mübariz Qurbanlı: "Bəzi qruplar ölkədə qarşıdurma yaratmağa cəhd edirlər"
20/01/2019 [11:22]:
Səfir: "20 Yanvar təkcə Azərbaycanın deyil, bütün türk dünyasının qürur günüdür"
20/01/2019 [11:06]:
Eyni gündə doğulub, eyni gündə şəhid olan Yusif... - Şəhid bacısının XATİRƏLƏRİ
20/01/2019 [10:57]:
Azadlıq yolunda qalxan bir vuruş...
20/01/2019 [10:51]:
Sevgilisinin məktubunu saxladığım şəhid...
20/01/2019 [10:43]:
Atəşkəs 26 dəfə pozuldu
20/01/2019 [10:39]:
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şəhidlər Xiyabanında - FOTO
20/01/2019 [10:20]:
Rusiya XİN-dən təzyiq - Ya anlamırlar, ya da Azərbaycanın imicinə zərbə vurmaq istəyirlər
20/01/2019 [10:01]:
İçki məclisində dava düşdü: bir nəfəri bıçaqladılar
20/01/2019 [09:50]:
ABŞ-da yaşayan azərbaycanlı işgüzar xanım...
20/01/2019 [09:43]:
Bakının bu küçələrində hərəkət TAM məhdudlaşdırılır
20/01/2019 [09:38]:
Azərbaycanda 20 Yanvar faciəsinin 29-cu ildönümü qeyd olunur
20/01/2019 [09:08]:
"Nənəm erməniyə ərə gedə bilməzdi..." - Həcərin nəticəsi
20/01/2019 [08:42]:
“Şəhidləri yumayın- Qiyamət günü hər qan damlası ətrafa müşk qoxusu saçar...”
20/01/2019 [01:30]:
“Atam “Nəsimi” filminin dünyaya çıxmasını istəyirdi” – İsa Muğannanın qızı
20/01/2019 [01:24]:
Dünyada robotlardan ən çox istifadə edən ölkələr – SİYAHI
20/01/2019 [00:56]:
Dünyanın ən maraqlı döymələri - FOTOLAR
20/01/2019 [00:15]:
Baş məşqçi: "Komandanı futbolçuların cinsi orqanının ölçüsünə uyğun qururam" - MARAQLI
19/01/2019 [23:49]:
Demokratik defisit - “Ah, Avropa”
19/01/2019 [23:11]:
2018-ci ildə Azərbaycanda ən çox qoyulan adlar açıqlandı: Yusif və Zəhra liderlik edib...
19/01/2019 [22:13]:
Yoldan keçən hicablı qadına yumruq atdı - Avropa mədəniyyətsizliyi = VİDEO
19/01/2019 [21:50]:
“20 Yanvarla bağlı sessiyada bəzi deputatlar  qorxudan zaldan qaçmaq istəyirdi...”
19/01/2019 [21:37]:
Ali məktəblərə tələbə qəbuluna dair... - RƏSMİ
19/01/2019 [21:30]:
Məşhur milyarder uşaqlarının atasını axtarır -Kim olduğunu söyləyənə 6 min dollar verəcək
19/01/2019 [21:15]:
Əli Əhmədov: “Səbəb müxalifətin sosial dayaqlarını itirməsidir”
19/01/2019 [21:14]:
Hərbi helikopter qəza təhlükəsi ilə üzləşdi
19/01/2019 [20:04]:
Serbiyada 20 yanvar faciəsinin 29-cu ildönümü ilə əlaqədar anım mərasimi keçirildi
19/01/2019 [19:59]:
ADU-da dəyirmi masa keçirildi - FOTO
19/01/2019 [19:54]:
"Dövlət vəsaitlərindən istifadə sahəsində israfçılıq baş alıb gedir" -Əli Məsimli
19/01/2019 [19:48]:
Qazaxda “Cəhənnəm sakinləri” nümayiş etdirildi -FOTOLAR
19/01/2019 [19:37]:
Naqif Həmzəyev: “Avropa Şurasında Azərbaycanın qlobal rolunu yaxşı dərk edirlər”
19/01/2019 [19:34]:
Dəfninə heç kimin qatılmadığı anasını velosipedlə 5 kilometr daşıyıb dəfn etdi
19/01/2019 [19:30]:
UFC rəhbəri Makqreqorun qayıtmasından danışdı
Bütün arxiv bir sırada
15/12/2018 [22:46] - Cəmiyyət - ( 1093 dəfə baxılıb)

Allahşükür Paşazadənin Vazgen və Qareginlə danışıqlarının SSRİ-dən başlanan tarixi -“Ruhani diplomatiyası”



Bu il Azərbaycanın ən ağrılı münaqişəsi olan Qarabağ probleminin 30 yaşı tamam olur. 1988-ci ildə başlayan və sürətlə SSRİ-də ən böyük etnik münaqişəyə çevrilən Qarabağ bu 30 ildə özünün ən ağır mirasını qoyub. Bu münaqişə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün pozulmasına, ətorpaqlarımızın 20 faizinin itirilməsinə gətirib çıxarıb, 1 milyondan çox  insan öz evindən və doğma yurdundan didərgin düşməyə məcbur olub.

Münaqişə SSRİ dağıldıqdan sonra bu günə qədər müstəqil Azərbaycanın həlli üçün bütün hərbi, siyasi gücünü və kapitalını qoyduğu problem kimi qalmaqdadır.  Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi ilə aparılan danışıqlar prosesi ATƏT-in Minsk Qrupu tərəfindən dəstəklənir. Bugünkü danışıqlar formatı nəticə verməsə də, münaqişənin həllində Bakı üçün əlverişi imkanların axtarışı baxımından mühümdür.

Azərbaycan eyni zamanda problemin düyün nöqtəsinin açılmasına yönəlik ictimai təşəbbüsləri də alqışlayır və bunu üçün lazımi platformaları yaradır.       

Hazırkı dünyada qeyri-hökumət təşkilatlarının, ictimai qurumların, nufuzlu dini şəxslərin  münaqişələrin sülh yolu ilə həllində, zorakılığın qarşısının alınmasında vacib faktor olması barədə tezis populyardır.

Bəs bu tezisə söykənən “ruhani diplomasiyası” Qarabağ münaqişəsində ümidləri doğrulda bilirmi?

Qarabağ münaqişəsi dini mahiyyət daşımasa da, zaman-zaman onu “müqəddəs müharibə”yə çevirməyə çalışıblar. “Binəsib xristian ermənilərinin qətli”, “İsa Məsih qullarına əzab verilməsi” kimi cəfəng iddialar siyasi dəllalara bölgədə öz çirkin niyyətlərinin həyata keçirilməsi üçün yaxşı fürsət hesab olunub. Lakin onların bu məqsədi baş tutmayıb. Burada ruhani missiyanın məsuliyyəti və hadisələrə yanaşmada emosional, millətçi sloqanlara deyil, Allahın buyurduğu bəşəri mesajlara sadiq olmaları böyük rol oynayıb. Məhz  ruhani liderlərin mövqeyi bu münaqişəyə dini don geyindirilməsinin qarşısını almaqda mühüm rol oynayaraq,  problemin dinc yolla həllində vacib rıçaqa çevrilə bilib.

Bu baxımdan Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin (QMİ) və onun sədri Allahşükür Paşazadənin ötən illərdə apardığı iş münaqişəyə dini rəng verməyə cəhd edənlərin planları üçün əngəl olub.

Qarabağ probleminin ilk illərindən başlayaraq QMİ xalqlar arasında nifaqın, millətlərarası nifrətin dərinləşməməsi üçün bütün imkanlarını səfərbər edib. Bu baxımdan Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə atdığı bütün addmlarında ardıcıl olub.

Onun erməni kilsəsinin rəhbəri ilə təmasları 30 il bundan əvvələ - münaqişənin başlandığı vaxtlara təsadüf edir. 1988-ci ilin fevral ayında SSRİ DTK-sının təxribatı və sovet rəhbərliyinin korəfəhimliyi üzündən Sumqayıtda baş vermiş faciəli hadisələrə QMİ tərəfindən reaksiya verilib.

Bunu tarixi münaqişənin sülh yolu ilə həlli üçün ilk başlanğıc saymaq olar. Bundan sonra Ermənistan katalikosu Vazgen ilə QMİ sədri Allahşükür Paşazadənin 4 may 1988-ci ildə görüşü baş tutub. Rostovda keçirilən bu görüşdə Şimali və Cənubi Qafqazın dini liderləri toplaşmışdı. Xrisitan və müsəlman liderləri görüşdə qəbul etdikləri birgə müraciətlərində  münaqişə tərəflərini dostluğa və sülhə çağırırdılar. 

SSRİ-nin son illərində aktiv hərbi qarşıdurmalar fazasına daxil olan Qarabağ davası artıq dünyanın ruhani liderlərinin ciddi narahatlığı ilə qarşılanırdı. Azərbaycan və Ermənistan dini liderlərinin növbəti görüşü 1993-cü ildə - SSRİ dağıldıqdan sonra baş tutub.

Görüşün təşəbbüskarları Ümumdünya Kilsələr İttifaqı və Avropa Kilsələr Konfransı (AAK) idi. Danışıqlar üzrə məsuliyyəti Ümumdünya Kilsələr Şurasının katibi Konrad Rayzer və AKK-ın katibi Jan Fişer üzərinə götürmüşdü. 1993-cü ilin fevralında İsveçrənin Montre şəhərində QMİ sədri Allahşükür Paşazadə və katalikos 1-ci Vazgen görüşüblər. Cəbhədə ağır döyüşlərin getdiyi o dönəmdə hər iki dini lider imzaladıqları birgə müraciətdə bir daha bəyan edirdilər ki, Qarabağ münaqişəsi dini motiv daşımır. 

Bundan sonra vasitəçilik missiyasını Rus Pravoslav Kilsəsi öz üzərinə götürdü. 1994-cü ildə 1-ci Vazgen və Şeyxüilsam Allahşükür Paşazadə münaqişə tərəflərinə müraciət edərək, qan axıdılmasını dərhal dayandırmağa çağırdılar. 


Allahşükür Paşazadənin katalikosla növbəti görüşü 1995-ci ilin yayında baş tutdu. Rusiya Patriarxı II Alekseyin təşəbbüsü ilə QMİ sədri 1-ci Qareginlə görüşdü. Bu üçtərəfli görüşdə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistanın ruhani liderləri bəyanat qəbul edərək, bir daha Qarabağ münaqişəsinin dini mahiyyət daşımadığını bildirdilər.  

1995-ci ildə keçirilimiş görüş isə yeni təkliflər diqqət çəkir: Dini liderlər sülh konfransının çağırılması barədə təşəbbüslə çıxış edirlər. Həmçinin atəşkəsin imzalandığı o dövrdə qaçqınlar, girovlar və əsirlərlə bağlı problemin həll olunmasının mühümlüyünü bəyan edirlər. Onlar bunu sülh əldə edilməsinin vacib şərti saydıqlarını deyərək, münaqişə tərəflərinə əllərində olduğu bütün əsirləri azad etməyə çağırırlar.

“Ruhani diplomatiyası” 2000-ci illərdə də aparılıb. Bütün bu görüşlərdə hansısa razlıaşmalar əldə edilib və tarixi bəyanatlar səsləndirilib.

26 aprel 2010-cu ildə isə münaqişənin tarixində görünməmiş hadisə yaşandı: İlk dəfə olaraq erməni katalikosunun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Yerevandan Bakıya gəldi. Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə tərəfindən Azərbaycana dəvət edilən katalikos Qaregin Bakıda keçirlən dini liderlərin Ümumdünya sammitində iştirak etdi.

O zaman QMİ sədrinin münaqişənin həlli ilə bağlı ardıcıl mövqeyinin xrisitan və islam liderləri arasında böyük dəstək alması katalikos Qaregini Bakıya gəlməyə məcbur etmişdi. 
 

Sammitdə çıxış edən 2-ci Qaregin etnik münaqişələrin mövcudluğunun bir çox dini dəyərləri də təhlükə altına saldığını etiraf etdi. Katalikos dinlərarası dialoqun bəşər mədəniyyətinin xilasına xidmət etdiyini vurğuladı, azad və dinc həyata doğru getməyin vacib olduğunu bəyan etdi.  O, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həll olunması üçün səylərin davam etdiriləcəyini bildirirdi.

Sammit çərçivəsində katalikos Qaregin, şeyxülislam Allahşükür Paşazadə və Rusiya Patriarxı Kirill arasında üçtərəfli görüş keçirildi. Sonda yekun bəyanat  qəbul olundu. Dini liderlər sənəddə problemin sülh yolu ilə həllinin vacibliyini qeyd edir və bu istiqamətdə öz səylərini davam etdirəcəklərini açıqlayırdılar.

Bakıda olan Qaregin Prezident İlham Əliyevlə də görüşdü. Dövlət başçısı din xadimlərinin sülh təşəbbüslərini alqışlayır və bu işdə din xadimlərinin rolunu yüksək qiymətləndirirdi.

Daha sonra 28 noyabr 2011-ci ildə katalikos 2-ci Qareginin dəvəti ilə şeyxülislam Allahşükür Paşazadə MDB ölkələrinin Dinlərarası Şurasının iclasında iştirak etmək üçün Yerevana getdi.

İclasdan sonra Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dini liderlərinin ənənəvi üçtərəfli görüşü baş tutdu. Burada qəbul olunmuş birgə bəyannamədə hərbi əsirlərin dəyişdirilməsi və həlak olanların cəsədlərinin qaytarılması alqışlanırdı: “Biz münaqişə tərəflərini regionda sülhə, sabitliyə sadiq qaldıqlarını nümayiş etdirməyə çağırırq”-deyə birgə bəyənnamədə vurğulanırdı.  

Yerevan görüşündə daha bir razılıq əldə olundu: Növbəti görüşü erməni-azərbaycanlı sərhəddində keçirmək!

2014-cü ilin avqustunda katalikos 2-ci Qaregin Şeyxülislama məktub göndərərək, sərhədboyu atəşkəsin pozulmasından narahatlığını ifadə edir və bunu “sülhə ciddi təhlükə” adlandırırdı. Qaregin yazırdı ki, “Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə nizamlanmasının alternativi yoxdur”.

Qareginə cavab məktubunda A.Paşazadə hərbi qulluqçuların həlak olması və sərhədyanı yaşayış məntəqələrində insanların dinc həyat şəraitinin pozulması ilə bağlı  narahatlığa şərik olduğunu yazır və əlavə edirdi ki, “Sizin bəhs etdiyiniz bu atəşlər və təxribatçı hərəkətlər Azərbaycan torpaqlarında baş verir”.

 

“Buna görə də təkcə bu cür təhrikçilik hərəkətlərinə deyil, ümumiyyətlə, çoxdan davam edən müharibəyə və bütövlükdə ərazi münaqişəsinə tezliklə son qoymaq lazımdır. Bunun üçün Ermənistan Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərindən öz qoşunlarını çıxarmalı, qaçqınlar və məcburi köçkünlər doğma yurdlarına qayıtmalıdırlar. Yalnız bu halda ölkələrimiz arasında gərginlik aradan qalxacaq, daimi sakitlik və çoxdan gözlənilən sülh bərqərar olacaq. Təəssüf ki, Ermənistan Azərbaycan dövlətinin və Azərbaycan ictimaiyyətinin sülhsevər çağırışlarını indiyə qədər eşitmir”.

2016-cı ilin aprel döyüşləri zamanı Rusiya Patriarxı dini liderlərə görüşmək və cəbhə xəttindəki hadisələrin müzakirəsini təklif etdi. QMİ sədri katalikosa görüşmək üçün müraciət etsə də,  Qaregin bundan imtina etdi.

Dini liderlərin son görüşü 2017-ci ilin sentyabrında Moskvada baş tutub.  Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə Danil monastırında Moskvanın və bütün Rusiyanın Patriarxı Kirill və bütün ermənilərin katalikosu 2-ci Qareginlə görüşüb. 
Görüşdən əvvəl patriarx Kirillin  mətbuat xidmətinin yaydığı  bəyanatda vurğulanırdı ki, “bu görüş planlaşdırılmış xarakter daşıyır və son bir neçə ilin mövzusudur. Görüş Cənubi Qafqazda sülhün tezliklə bərpa edilməsinə yönəlib”.

Görüşdə əsas müzakirə mövzusunun Dağlıq Qarabağ münaqişəsi olacağı əvvəlcədən məlum idi. Bundan əlavə, görüşdə erməni əsirliyində olan kəlbəcərli girovlar Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevin də məsələsi müzakirəyə çıxarıldı.
QMİ sədri Allahşükür Paşazadə çıxışı zamanı görüşün “bütün Qafqaz xalqları üçün bəhrə verəcəyinə” ümid etdiyini deyirdi: “Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli çox uzanıb. Buna kimi də görüşlərimiz olub, təəssüflər olsun ki, nəticəsiz qalıb. Təkcə Qarabağda deyil, Azərbaycan-Ermənistan sərhədində dinc insanlar həlak olurlar. Biz bu məsələyə bu cür yanaşsaq, çətin ki, həll yoluna gələk".

"Biz din xadimləriyik, hərbçi deyilik. Problemin elə həll yolunu tapmalıyıq ki, xalqlara ziyan gəlməsin. Dini liderlərin münaqişənin həllinə töhfə vermək imkanları var. Dağlıq Qarabağ Azərbaycan ərazisidir. Müharibə də Azərbaycan ərazisində gedib. Azərbaycan torpaqları işğal olunub”- deyə Şeyxülislam Qareginlə görüşündə ona demişdi.

A.Paşazadə bildirirdi ki, sadəcə, görüşmək xatirinə görüşməməlidirlər.

Qarabağ münaqişəsinin həllində ruhani rəhbərlərin görüş tarixi belədir. Bu təmaslar problemin dünyaya təqdim olunmasında kömək etsə də, daha çox ictimai diplomatiyanın bir aləti kimi çıxış edib.

Bəs belə görüşlərin yekununu necə qiymətləndirmək olar?

Müasir dünyada baş verən münaqişələrdə din faktoru əsas rol oynayır. Dini inanclara görə, təqib olunanlar, etiqadı silaha çevrirərək cəmiyyəti parçalamağa can atanlar günümüzün reallığına çevrilib.

İlk olaraq qeyd etmək lazımdr ki, dini liderlərin belə təmasları Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Azərbaycanın ədalətli mövqeyinin dünya platformasına təqdimda ciddi rol oynayır.

Burada əsas olaraq dini liderlərin rolunu və tarixi bəyanatlarını qiymətləndirmək lazımdır: Bütün deklorativliyinə baxmayaraq, ruhani xadimlər tərəfləri sülhə, dialoqa və dinc danışıqlara dəvət ediblər. Bu müddət ərzində dini liderlər əsirlərin azad olunmasında, həlak olanların nəşinin dəyişdirlməsində və digər məsələlərdə uğura nail ola biliblər.  Bu isə müharibənin ağrılarını az da olsa yüngülləşdirməyə kömək edib.

Əlbəttə, dini liderlərin səylərinin belə bir mürəkkəb münaqişəyə son qoyacağına ümid etmək həddən artıq sadəlöhvlük olardı. Amma uzun əsrlər boyu dini faktorun insan həyatının müxtəlif fəaliyyətlərindəki təsirini nəzərə alsaq, ruhani liderlərin problemin həlli üçün  səyləri vacib və həyati əhəmiyyət daşıyır. 

Bu görüşlər Qarabağa ədaləti sülhün gəlməsi üçün aparılan dövlət siyasətində vacib detaldır və xalqların gələcək tarixində öz müsbət izini qoyur. (modern.az)

Kişilər qalın qaşlı qadınları bəyənir -ARAŞDIRMA
Məşhur milyarder 3 dollarlıq hamburger üçün sıra gözlədi - MARAQLI... +FOTO
600 il 3 qitəyə hökmranlıq etmiş imperiya: Hansı ölkələri neçə il idarə edib + SİYAHI
Azadlıq yolunda qalxan bir vuruş...
Dünyanın ən maraqlı döymələri - FOTOLAR
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
20 yanvar...
Maraqlı
Ər tapa bilmələri üçün qızlara məcburən yemək yedizdirilir
Maraqlı
“Mona Liza”nı dünyanın məşhur sənət əsəri edən nədir?
Hadisə
Sevgilisinin məktubunu saxladığım şəhid...
Ədəbiyyat
“Atam “Nəsimi” filminin dünyaya çıxmasını istəyirdi” – İsa Muğannanın qızı
Həftənin ən çox oxunanları
Bakıda gözlənilən tornado Elman Rüstəmovla Əhməd Əhmədzadəni Londondan vurdu - FOTOLAR
Bakıda dəhşətli qəza: "Mazda" 2 ayın gəlinini vurub öldürdü - FOTOLAR 18+
Bu ölkədən idxal olunan 7 ərzağı başınıza silah dirəsələr də YEMƏK OLMAZ!!!
“Sabah ölkədə elə proseslər baş verə bilər ki, eşidəndə adamın tükləri biz-biz olar...”
Xalqı hansı sülhə hazırlayırlar? - Təhlükə başımızın üstündədir, yoxsa...?
Putin Paşinyanı qucaqlayır, Lukaşenko İrəvan yolçuluğunda... - Bəs biz nəyi gözləyirik?
Ucarda dəhşət: 16 yaşlı qız qaçırılıdı, zorlandı, sonra ailəsinə qaytarıldı - VİDEO
Soydaşlarımız Moskvada "Vı, pustoy narod" sözlərinə etiraza toplaşır - SON XƏBƏR... + VİDEO
Şəhər meri 30 il kirayədə yaşayan süpürgəçiyə ev verdi-İbrətamiz- FOTOLAR  
“Amerika genetikləri Gəncə yaxınlığındakı bu yer haqqında bizdən çox bilirlər...”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə