Xəbər lenti
20/04/2019 [00:29]:
"Bir daha anladım ki, yekunumuz yenə də bir müddət kabab mədəniyyətində olacaq"
20/04/2019 [00:04]:
Yeni rəsm əsəri: Dədə Qorqud və Napoleon bir arada
19/04/2019 [23:29]:
Əkizlər 97 gün fərqlə doğuldular
19/04/2019 [22:41]:
“Elinanın ölümü bizim üçün sarsıdıcı oldu” - Ceyhun Bayramov
19/04/2019 [22:32]:
Prezident Administrasiyasının rəhbəri istefa verdi
19/04/2019 [22:30]:
Aleksandr Lukaşenko: "Artıq hakimiyyətdən doymuşam, Konstitusiyanı dəyişdirməyin vaxtıdır"
19/04/2019 [22:30]:
"Tənqidlər konstruktiv olarsa biz məsələni daha tez həll edə bilərik" - Nazir
19/04/2019 [22:25]:
İcra başçısı göstəriş verdi... -Araşdırılmasına ehtiyac olan məsələlər həll olunsun
19/04/2019 [22:19]:
Təbrizdə internet kəsildi: qarşıdurma davam edir - Video
19/04/2019 [22:13]:
Ali Məhkəmənin sədri Sumqayıtda... -FOTOLAR
19/04/2019 [22:09]:
CAR-da ayin vaxtı kilsə çökdü, 13 nəfər öldü
19/04/2019 [22:06]:
Seçici şəhadət barmağını kəsib atdı: "Filə səs vermək istəyirdim, səsim gülə getdi”
19/04/2019 [22:04]:
Rusiyadan 105 min dollar çıxarmağa cəhd edən azərbaycanlı saxlanılıb
19/04/2019 [21:47]:
Amerikalını döyən azərbaycanlı futbolçuya daha bir cəza
19/04/2019 [21:40]:
Poroşenko ilə Zelenskinin debatı başlayıb - VİDEO
19/04/2019 [21:36]:
"K.Martirosyan Azərbaycan Prezident Administrasiyasını, N.Danilyan isə NK-nı hədəf almışdı...”
19/04/2019 [21:26]:
“Qəbələ” və “Neftçi” yenə qələbə sevinci yaşadı - VİDEO
19/04/2019 [20:34]:
İntihar etmiş prezidentin tərəfdaşları onun dəfninə gedərkən öldülər
19/04/2019 [20:27]:
Xəzinə tapdılar, varlanmaq əvəzinə borca düşdülər - VİDEO
19/04/2019 [19:42]:
Direktorun təcavüz etdiyi tələbə yandırıldı - DƏHŞƏT...
19/04/2019 [19:24]:
Şortik geyindiyi üçün haqqında yaxalama qərarı çıxdı - FOTO
19/04/2019 [19:24]:
Kəndin imamı evə ikinci arvad gətirdi, mərəkə qopdu - Davanın GÖRÜNTÜLƏRİ - VİDEO
19/04/2019 [19:23]:
UFAZ-ın gələcək superkompüterinin təqdimatı keçirilib
19/04/2019 [19:18]:
Abdin Fərzəliyev sakinlərlə görüşdü -FOTOLAR
19/04/2019 [19:16]:
Türkiyədə iki casus saxlanıldı - Biri Qaşıqçının qətlində şübhəli bilinir
19/04/2019 [19:15]:
“Sinif yoldaşımı bıçaqlamışdım” - Fəzail Ağamalı
19/04/2019 [19:06]:
Daxili İşlər Nazirliyi və Baş Prokurorluq birgə məlumat yayıb
19/04/2019 [19:04]:
Baş nazir: “Gürcüstan hökumətində dəyişikliklər planlaşdırılmır”
19/04/2019 [19:02]:
Müğənni Rüfət Axundovla Rəşad İlyasov məhkəməyə gəlməyib
19/04/2019 [19:01]:
Erməni müxalifəti: "Paşinyan ölkənin həqiqi baş naziri ola bilməyib"
19/04/2019 [19:01]:
Beynəlxalq festivalda 4 ölkə adından çıxış imkanı Azərbaycan üzrə layihə rəhbəri nəsib oldu
19/04/2019 [18:59]:
Rəsulzadəni təhqir edənə deputatdan sərt sözlər: “Bu, ləyaqətsizlik və xalqa nifrətdir”
19/04/2019 [18:58]:
Məşhur onkoloqdan sensasion sözlər: "Sağlamlıq üçün verilən tövsiyələrin hamısı yalandır, əslində..."
19/04/2019 [18:54]:
Ramil Usubov 372 nəfəri işə götürdü
19/04/2019 [18:51]:
Külli miqdarda narkotik vasitə dövriyyədən çıxarılıb
19/04/2019 [18:46]:
Gömrük Akademiyasının 4 tələbəsi ABŞ-da ölkəmizi təmsil edib -FOTOLAR
19/04/2019 [18:36]:
Citibank nümayəndəsi UNEC-də təqdimat etdi
19/04/2019 [18:34]:
İmamoğlu Ərdoğanla görüşündən danışdı: “O məni təbrik etdi, mən də onu”
19/04/2019 [18:32]:
Rusiya-Ermənistan birgə təlimləri artırılır: İrəvanın “sülh hazırlığı”
19/04/2019 [18:25]:
İstirahət günlərinin HAVASI: Yağış, qar yağacaq
19/04/2019 [18:21]:
Problemli kreditlər üzrə kompensasiyaların verilmə vaxtı açıqlandı
19/04/2019 [18:19]:
Rusiyalı deputat: "Nazirlərin görüşü “təmkinli nikbinlik” üçün əsas verir"
19/04/2019 [18:09]:
"Sumqayıt şəhərində muğamı təbliğ edən Mərkəzin inşası təqdirəlayiq addımdır"
19/04/2019 [18:05]:
5 yaşlı qızlarını pul qarşılığında ərə verdilər - DƏHŞƏT...
19/04/2019 [17:58]:
Jiru “Çelsi”nin tarxinə adını yazdırdı
19/04/2019 [17:50]:
Bütün dünya bu uşaqdan danışır: Qanında yüksək dərəcədə spirt çıxdı...
19/04/2019 [17:43]:
İran ABŞ-ın 290 kəşfiyyatçısını ələ keçirib
19/04/2019 [17:43]:
“Qarabağ problemi yaxın gələcəkdə “ölü nöqtə”dən tərpənməyəcək, çünki...”
19/04/2019 [17:33]:
Fransa DİN başçısı "sarı jiletlilər"in aksiyasında iğtişaş təhlükəsi barədə xəbərdarlıq edib
19/04/2019 [17:25]:
Səsvermə zamanı səhvə yol verən seçici barmağını kəsdi - İNANILMAZ...
19/04/2019 [17:21]:
"Xaricdə yaşayan zənginlərdən kimsə köməyə gəlsə məmur öncə öz payını istəyəcək..."
19/04/2019 [17:20]:
İstirahət günlərində səyahətə çıxanların nəzərinə!
19/04/2019 [17:15]:
Azərbaycan şəkər idxalını kəskin artırıb
19/04/2019 [17:07]:
Ağac kəsənə 2960 manat cərimə
19/04/2019 [16:59]:
Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin işi barədə Fərman verildi
19/04/2019 [16:58]:
Leyla Əliyeva “Bahar sevincləri” sərgisində - FOTOLAR
19/04/2019 [16:50]:
“Oğlum üçün 56 min dollar güzəşt nəzərdə tutulub” - Yasinin atası
19/04/2019 [16:39]:
Prezidentdən sərəncam - 1.9 milyon manat ayrıldı
19/04/2019 [16:35]:
Ukraynalı deputatlar: "Prezident seçkisinin ikinci turuna az qalmış hər an hər şey dəyişə bilər"
19/04/2019 [16:32]:
İTV-nin aparıcısının bacısından sonra qardaşı da öldü - Ailə faciəsi
19/04/2019 [16:24]:
“Mygov” istifadəyə verilir - Vətəndaşların işi daha da ASANLAŞACAQ
19/04/2019 [16:17]:
ALDO FERRARİ Kimdir və onu “DƏYİŞMƏK” mümkündürmü?
19/04/2019 [16:15]:
Bakı-Sumqayıt qatarının hərəkət qrafiki dəyişir
19/04/2019 [16:05]:
Moskva danışıqları: Ümidsizlik nədən qaynaqlanır? – Rəylər
19/04/2019 [16:01]:
Ramil Usubov sıra baxışı keçirdi
19/04/2019 [15:52]:
“Ölkəmizdə işığın da, qazın da, benzinin də qiyməti yüksəkdir” – Millət vəkili
19/04/2019 [15:47]:
Qida məhsullarının istehsalı 26,8 faiz artıb
19/04/2019 [15:45]:
Keçmiş əsgərin dəhşətli həyat hekayəsi -O, indi havanı da pulla alır...
19/04/2019 [15:39]:
Bu yollarda xətlənmə işləri aparılacaq
19/04/2019 [15:36]:
Belarusda prezident seçkilərinin tarixi məlum oldu
19/04/2019 [15:33]:
"Ən gözəl filmi də, romanı da Ali Baş Komandan xalqımızla birlikdə çəkib yazmalıdır"
19/04/2019 [15:24]:
“Universitet Yasini ancaq təhsil haqqından azad edib” - Atası
19/04/2019 [15:20]:
Su pulu yığmaq adı ilə qoca qadının evinə girdi, qarət etdi
19/04/2019 [15:17]:
"Cəfər müəllim kimilərə qarşı bu kampaniya ölkəni uçuruma aparanların sifarişidir"
19/04/2019 [15:10]:
Bakıda keçiriləcək Qran Pri qaliblərinə nə qədər pul veriləcək?
19/04/2019 [14:57]:
Ərdoğandan çağırış: "Seçki mübahisələrini geridə qoyaq"
19/04/2019 [14:46]:
"SOCAR Türkiyə"nin maliyyə departamentinin direktoru "Ən Nüfuzlu 50 CFO" mükafatına layiq görüldü
19/04/2019 [14:43]:
DİM 9-cu sinifdən kolleclərə qəbulun şərtlərini ELAN ETDİ
19/04/2019 [14:41]:
“Nar” korporativ müştərilərinə ödənişsiz MiFi cihazını təqdim edir
19/04/2019 [14:40]:
Elmira Axundova ilə üz-üzə...
Bütün arxiv bir sırada
15/04/2019 [10:35] - Maraqlı - ( 1634 dəfə baxılıb)

Heyvanxanada yaşamaq...



İnsan oğlu ağlı kəsəndən göylərdə öz bənzərini arayıb. Bəzi düşüncə adamları “Başqa planetlərdə yaşayanlar bizi çoxdan tapıblar” deyərək onsuz da sirli olan Yaradılış və Həyatı daha da sirli qılıblar. Qəribə məxluqdur insan – bəzən sualın cavabını tapmaqdan mutlu ola bilmir. Parisdə “Cité des Sciences et de l’Industriem” adlı bir elm muzeyi var. Burada toplanan “Dünya Xaricindəki Həyatla Mesajlaşma” (Messaging Extraterrestrial Intelligence-METI) adlı layihə çərçivəsində araşdırmaçılar belə bir qənaətə gəliblər – Bizi heyvanxanada saxlayırlar. Zatən “Yadplanetlilər insanları heyvanxanadakı kimi kənardan müşahidə edirlər” deyən alimlərin sayı çoxalmaqdadır.

* * *

Ulduzlu bir gecədə baxışlarımızı göyün dərinliklərinə dikəndə qarşımıza çıxan epik gözəllikdən tilsimlənmək, Kainatın sonsuz ənginliyindən heyrətə düşməmək mümkün deyil. Buna “ekzistensial boşluq”dan sarsılmaq da deyirlər. Görkəmli italyan alimi Enriko Fermi də bənzər bir sarsıntı keçirir. Fizik dostları ilə şam yeməyində sonralar “Fermi Paradoksu” adlanacaq məşhur sualını verir: “Bəs hardadır onlar?”…

Enriko Fermi (1901-1954) nüvə fizikasının banisi, ilk nüvə reaktorunun müəlliflərindən biri, Nobel mükafatı laureatıdır. Onu atom bombasının atası da adlandırırlar. Ancaq elmi-populyar ədəbiyyatda alimi “Fermi Paradoksu”na görə də xatırlayırlar. Verdiyi suala hələ də əməlli cavab tapan yoxdur, alimlər indiyə qədər baş sındırırlar. İnkişaf etmiş başqa mədəniyyətlərin var olduqlarını araşdıranlardan biri də Frank Dreykdir (Frank Drake, 1930). Amerikalı astronom Kainatda başqa həyatın olma ehtimalını tapmaq üçün istifadə edilən “Dreyk tənliyi”nin müəllifidir. 89 yaşlı professor hələ də başqa planetlərdə həyat izi axtarır — gah kosmosdan gələn siqnalları qeydə alır, gah Yer xaricindəki sivilizasiyalara müraciət ünvanlayır, gah da onlara radio-müraciət göndərir. Ancaq hələ ki “qardaşlardan” xəbər-ətər yoxdur.

Fermi Paradoksuna cavab kimi ortaya müxtəlif nəzəriyyələr atılıb. Onlardan bəzilirinə görə biz Kainatda yalnızıq, elə buna görə də başqa mədəniyyətlərə dair heç bir iz yoxdur. Başqa bir yanaşmaya görə isə yadplanetlilər Yer kürəsinə insanın yaranmasından əvvəl gəlib və geri dönüblər. Bəzi araşdırmaçılar isə yadplanetlilərin özlərini təhlükəyə atmaq istəmədikləri üçün bizim kimi ibtidai və vəhşi mədəniyyətlə təmas qurmaqdan qaçdığını söyləyirlər. Digərləri isə belə hesab edirlər ki, yadplanetlilər gizləniblər, pusqu qurub bizi izləyirlər, elmi-texniki cəhətdən o qədər üstündürlər ki, insanlar onların fərqində deyil. Nəzəriyyələr içində bizim əslində olmadığımızı və ya ən inkişaf etmiş mədəniyyət olduğumuzu irəli sürənlər də var. Ən çox dilə gətirilən fikir isə hər şeyin Matriks, bizim isə bir simulyasiya olduğumuz iddiasıdır.

Planetimizin Kainatda zərrə qədər də olsun əhəmiyyəti yoxdur. Məşhur ingilis yazarı və futuroloqu Artur Klarkın dediyi kimi “İnsan Kainatda ya təkdir, ya da tək deyil və bu ehtimalların hər ikisi də qorxuludur”. Bizim Dünya inkişaf etmiş sivilizasiyalar üçün içinə heyvanların salındığı volyerdən başqa bir şey deyil.

Fermiyə ən maraqlı cavablardan biri amerikalı astronom Con Boll (John Ball) tərəfindən irəli sürülmüş “Heyvanxana hipotezi”dir. Bu hipotezə görə Yer kürəsindəki həyat yadplanetlilərə çoxdan məlumdur. Ancaq onlar Yerdəki həyata müdaxilə etməyib, zooparkda heyvanları seyr edən kimi bizə kənardan baxırlar. Ehtimal ki, onlar Yer kürəsi ilə təmasa insanların müəyyən inkişaf həddinə çatmasından sonra girəcəklər. Kosmoloqlar bu fikirlərə belə əlavə edirlər: “İnsan oğlunun inkişaf səviyyəsi o qədər ibtidai mərhələdədir ki, onun başqa planetlərdəki mədəniyyətlərlə təması hələ ki, mümkün deyil”. METI-nin Paris toplantısında da iştirakçıların qənaəti ürəkaçan olmadı — Uzaq varlıqlar biz insanların səviyyəsini qəfəsdəki heyvanlarla eyni görürlər. “Biz başqa sivilizasiyaların mövcud olmasına dair hələki sübutlar toplamamışıq, ancaq “Heyvanxana hipotezi” haqda düşündüyümüzdə hər şey aydın olur”, — METI müdiri astrobioloq Florens Serso deyir.

Bizim biosistem və mədəniyyət özünəməxsus xüsusiyyətlərə malikdir, Yer kürəsi öyrənilib, araşdırılmasına dəyər bir yerdir. Görünür uzaq sivilizasiyalar bizə ehtiyat və təmkinlə yanaşır, dünyalıları “karantin” içində saxlayırlar. Bizdəki bu ağıl ki var, başqa mədəniyyətlərlə təmasa keçməsək yaxşıdır. Elə bilirsiz, yadplanetlilər Yerdəkilərin hamısını bir tərəziyəmi qoyacaqlar? Şərqə baxıb nə deyəcəklər, nəyimizi bəyənəcəklər? Yəni onlar görməyəcəklərmi ki, “heyvanxana”dakıların da yaxşısı, pisi, mütərəqqisi, cahili var?

 * * *

Məqaləni bitirmək üzrə idim ki, International Event Horizon Telescope layihəsinin iki gün sonra Qara Dəliyin (Black Hole) ilk fotosunu nümayiş etdirəcəyini eşitdim. Və qərara gəldim ki, yazımı da elə bu sirli-tilsimli hadisə ilə bitirim…

Bütün Dünyanın diqqəti Avropa Komissiyasının Brüsseldəki mənzil-qərargahına çevrilmişdi. Avropa Araşdırma Şurası və Event Horizon Telescope layihəsi çərçivəsində astrofiziklər Qara Dəliyin (Black Hole) ilk fotosunu prezentasiya etdilər. Yapon əsilli astrofizik Mareki Honma kürsüyə çıxıb Qara Dəliyin ilk fotosu önündə danışmağa başlayanda bir anlığa düşündüm ki, Con Boll “ “Heyvanxana hipotezi”ndə necə də haqlı imiş. Yerdən 53.5 milyon işıq ili uzaqlıqda (bu isə 53.500.000 x 9.500.000.000.000 km deməkdir), kütləsi Günəşdən 6.5 milyard dəfə ağır olan Saman yolunun ortasındakı Qara Dəlik nədir ki, onun bir şəklini çəkmək üçün 14 milyard dollar pul xərclənsin.

Hər kəs Qara Dəliyin Tanrının varlığını sübut edəcəyini, ölünün-dirinin, ruhun açıqlamasına yardım edəcəyini gözləyirdi. Amma anladığımız tək bu oldu ki, məgərsə Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsi doğru imiş (Sanki E=mc2 elə anlayırıq ki). Brüsseldən reportajı dahi alimin ruhuna “Fatiha” oxumaqla bitirdim.  Sonra sosial-şəbəkələrdə “hərşeybilən” ekspertlərin lağlağıları başladı nə başladı. Hətta biri utanmadan Stiven Hokinqə, Karl Saqana və Kip Torna “dil uzatmağa” başladılar. Uşaqlarını “abrazavonski” etmək üçün rusca oxutduran, öz millətinə “çuşka” deyən bu zavallılar astrofizikaya baxdıqları ucuz filmlər prizmasından qiymət verib, Kristofer Nolanı kultlaşmış “Interstellar” filminə görə topa tutmağa başladılar.

Məqaləni bitirmədən gündəliyimə “10.04.19 – çox şükür, Qara Dəliyin şəklini də gördüm” yazdım, ən son da FB səhifəmdə tarixi günə şahidlik etdim deyə o fotonu paylaşdım. Artıq yazını “Ayna”ya göndərmək olardı…

Bu dərinlik, bu ölçüsüz boşluq

Veriyor hissə, fikrə sərxoşluq.

Bu dərinlikdə bir həqiqət var,

Gizlidir gərçi kor beyinlər için;

Lakin ülviyyətilə həp parlar,

Bəllidir görmək istəyənlər için…

 
Hüseyn Cavid, “Dəniz Tamaşası” (ayna.az)


İbrahim Nəbioğlu

Şortik geyindiyi üçün haqqında yaxalama qərarı çıxdı - FOTO
5 yaşlı qızlarını pul qarşılığında ərə verdilər - DƏHŞƏT...
Bütün dünya bu uşaqdan danışır: Qanında yüksək dərəcədə spirt çıxdı...
Səsvermə zamanı səhvə yol verən seçici barmağını kəsdi - İNANILMAZ...
"Cəfər müəllim kimilərə qarşı bu kampaniya ölkəni uçuruma aparanların sifarişidir"
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Mədəniyyət
"Sumqayıt şəhərində muğamı təbliğ edən Mərkəzin inşası təqdirəlayiq addımdır"
Cəmiyyət
Keçmiş əsgərin dəhşətli həyat hekayəsi -O, indi havanı da pulla alır...
Müsahibə
Professor İlbər Ortaylı: “Sultan Səlimlə Şah İsmayıl kimi dava edəsi deyilik”
Cəmiyyət
“TƏBİB adlı bir qurumun yaradılmasını məqsəduyğun saymıram...”- Professor...
Cəmiyyət
“Qələmlə Qarabağı geri almaq mümkün deyil...”
Həftənin ən çox oxunanları
Dağlıq Qarabağda  yaşayan yeganə azərbaycanlı(?) kişinin erməni arvadı öldü...-FOTOLAR
Ermənilər İrəvan-Gümrü dəmir yolunu bağladı- Atışma baş verdi, yaralılar var...-FOTO
“Gənc qızları rayonlardan Bakıya gətirib fahişəliyə cəlb edirlər” - Həyəcan təbili...
Ermənilər Aprel savaşı haqda cizgi filmi də çəkdi...-FOTO+VİDEO
“Fahişəxanalar baş alıb gedir, otellərdə və digər obyektlərdə əxlaqsızlıqlıq hökm sürür"
Separatçı rejim Dilqəmlə Şahbazın doğmalarının  onlarla görüşə bilməsi şərtini açıqladı...
“Bu erməni qrupu Bakı, Sumqayıt, Şamaxıdakı və s. qohumları vasitəsilə məxfi işlər aparır...” 
İcra başçısının müavini Elinanın intiharından danışdı: “Həmin videonu mən...”
“Həbsdən çıxanda elə bildi ki, hamısı başına toplanacaq, ətəyindən öpəcəklər...”
“Toylarımızda Azərbaycan ruhunun qatilinə çevrilirik...”
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)
e-mail: [email protected]