Xəbər lenti
15/07/2019 [23:25]:
Bağdadın cənubunda iki partlayış törədilib, azı 5 nəfər ölüb
15/07/2019 [23:17]:
Tramp irqçi qalmaqala səbəb oldu: "Bizə ağıl verməyin!"
15/07/2019 [22:42]:
Bürc Xəlifənin üzərində Monteneqro bayrağı əks olunub - FOTO
15/07/2019 [22:39]:
Türkiyədə son üç il ərzində terror təşkilatlarına qarşı 324 min 243 əməliyyat keçirilib
15/07/2019 [22:33]:
Meyvə-tərəvəz niyə bahadır? Bazardan videoreportaj
15/07/2019 [21:54]:
Azərbaycanda doğulmuş 11 nəfər Ukraynada deputatlığa iddialıdır - Namizəd oldular
15/07/2019 [21:51]:
Azərbaycan vətəndaşı Moskvada 1 tondan çox qara kürü ilə yaxalandı
15/07/2019 [21:28]:
Əli Əhmədov BMT-yə ikinci Milli Məruzə təqdim etdi
15/07/2019 [21:25]:
Şəki Xan Sarayında yaralananlardan biri vəfat etdi
15/07/2019 [21:18]:
Tereza Mey yenə oynadı - VİDEO
15/07/2019 [21:15]:
Ağstafada yol qəzası baş verib, ölən və yaralananlar var
15/07/2019 [21:10]:
“Megafon” Azərbaycandan belə üzr istədi - VİDEO
15/07/2019 [21:06]:
Fazil Məmmədovun qohumu rəis təyin edildi
15/07/2019 [21:05]:
Gürcü səfir təcili XİN-ə çağırıldı
15/07/2019 [21:02]:
Eldar Mahmudovun gəlini Azərbaycandan pul tələb edir
15/07/2019 [21:00]:
Almaniyanın müdafiə naziri istefa verəcəyini açıqladı
15/07/2019 [20:55]:
Ağdamda VAZ-la LADA toqquşdu - Yaralılar var
15/07/2019 [20:48]:
Gürcüstan Sərhəd Polisindən “Keşikçidağ”la bağlı açıqlama
15/07/2019 [20:42]:
"Ermənilərə münasibətdə buraxdığımız səhvləri təkrar etməməliyik"
15/07/2019 [20:08]:
“Zəlzələdən sonra Gəncəni talayaraq  darvazamızı aparıb qaytarmayanlardan nə gözləmək olar?..”
15/07/2019 [20:01]:
Aslanı öldürüb yanında öpüşdülər - FOTO
15/07/2019 [19:54]:
Media “atır”, “kapitanlar” susur: Yenə təmkinli çıxan əsgər oldu!
15/07/2019 [19:29]:
Nazir müavini: "Müəllimlər arasında öz ixtisas fənlərini yaxşı bilməyənlər var"
15/07/2019 [19:02]:
Qaradağdakı yanğınla bağlı rəsmi açıqlama - YENİLƏNİB
15/07/2019 [18:52]:
Xəzərdə zəlzələ olub
15/07/2019 [18:51]:
Saakaşviliyə Baş nazir postu təklif edildi - VİDEO
15/07/2019 [18:19]:
Bakıda məşhur ticarət mərkəzi yanır - SON DƏQİQƏ
15/07/2019 [18:16]:
“Sanksiyalar Türkiyəni Rusiya ilə daha da yaxınlaşdıracaq”
15/07/2019 [18:07]:
“Gürcülər bu cəsarəti çox zaman bizim təmkinimizdən alırlar" - VİDEO
15/07/2019 [17:54]:
Nişan mərasimində zəhərlənən 231 nəfər xəstəxanaya müraciət etdi -Səkkizinin vəziyyəti ağırdır...
15/07/2019 [17:51]:
Növbəlilik üzrə dövlət hesabına hüquqi yardım göstərilməsi ilə bağlı Rəyasət Heyətinin məlumatı
15/07/2019 [17:47]:
140 min dollara özünü və ailəsini dondurmaq istəyir: Gələcəkdə “xortlayacaq..."/ VİDEO
15/07/2019 [17:45]:
Yunanıstan Rusiyanın sirrini İsrailə satdı
15/07/2019 [17:44]:
Alimlər ət yerinə qarışqa, çəyirtkə yeməyi tövsiyə etdi...
15/07/2019 [17:42]:
Goranboyda polis əməliyyatı: narkotik bitki becərən şəxs saxlanıldı
15/07/2019 [17:41]:
Gürcülər Azərbaycan əsgərlərinə hücum etdilər, silahlarını əllərindən aldılar – VİDEO
15/07/2019 [17:40]:
Polis Azərbaycan Xalq Hərəkatının qərargahına basqın edib? - RƏSMİ
15/07/2019 [17:39]:
“Nə “sülh”, nə “atəşkəs”? – Kim-kimə güllə atır?”
15/07/2019 [17:29]:
Rezidenturaya qəbul imtahanının II mərhələsi… –Nəticələr açıqlandı
15/07/2019 [17:14]:
Nəsiminin dərisinin soyulmadığını iddia edən xanım
15/07/2019 [17:10]:
Vilayət Eyvazov püşkatma ilə təyinat verdi - FOTO
15/07/2019 [17:06]:
İlham Əliyev Bakının memarını təltif etdi
15/07/2019 [16:32]:
Putin və Lukaşenko qeyri-rəsmi görüşəcəklər –Vaxt açıqlandı
15/07/2019 [16:29]:
“Sədərək”də “böyük təmizlik” - Saxlanılanlar var
15/07/2019 [16:17]:
Şəkidə moldovalı turist öldü
15/07/2019 [16:13]:
Müəllimliyə imtahan verən 5 nəfərin nəticələri ləğv edilib
15/07/2019 [16:12]:
Qida Agentliyindən magistr təhsili almaq istəyənlərə MÜRACİƏT
15/07/2019 [16:11]:
Dünyanın 10 ən “zibillənmiş” ölkəsi – Siyahıda Ermənistan da var
15/07/2019 [16:08]:
DSX Keşikçi dağda baş verən hadisə haqqında məlumat yaydı
15/07/2019 [16:08]:
Çində sel fəlakəti, 17 nəfər həlak oldu -SON DƏQİQƏ...
15/07/2019 [15:53]:
Rusiyada İŞİD-çilər ələ keçdi: terrorun qarşısı son anda alındı - VİDEO
15/07/2019 [15:51]:
Bakıdakı yanğında 2 nəfər yaralandı
15/07/2019 [15:47]:
Zelenski dənizdə üzdü, tənqid olundu - VİDEO
15/07/2019 [15:42]:
Sumqayıtın ən böyük küçəsi asfaltlanır - FOTOLAR
15/07/2019 [15:41]:
Azərbaycan iqtisadiyyatı 2,4 faiz artdı
15/07/2019 [15:40]:
ADP İdarə Heyətinin növbəti toplantısı keçirildi
15/07/2019 [15:11]:
Taksi sürücüsü paytaxt yolunda sərnişini zorladı -Polis araşdırmaya başladı...
15/07/2019 [15:07]:
Dekan kreslosunu heç kim atasının evindən gətirməyib – Vüsalə Ağabəyliyə cavab
15/07/2019 [14:55]:
Ana türmədəki oğluna ülgüclü bıçaq keçirmək istədi
15/07/2019 [14:52]:
Şəki Xan Sarayına giriş bir müddət bağlı olacaq
15/07/2019 [14:46]:
Nazir müavini: "Bu günədək müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqədə 8 sualda səhv olub"
15/07/2019 [14:44]:
Rusiya Azərbaycanlıları İttifaqı MeqaFon mobil operatoruna səhvini düzəltdirdi - FOTO
15/07/2019 [14:40]:
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecində birinci yerin təqdimatı keçirilib
15/07/2019 [14:39]:
“Həmin pomidorların keyfiyyətinə baxanda adam məəttəl qalır...” -Ekspert...
15/07/2019 [14:38]:
Gömrük əməkdaşlarının növbəti ixtisasartırma təlimləri keçirilir
15/07/2019 [14:36]:
Dərdi hal əhli bilər...
15/07/2019 [14:35]:
Gürcüstana radioaktiv maddə keçirməyə cəhd edən Ermənistan vətəndaşı saxlanıldı
15/07/2019 [14:30]:
Rektor Cəfər Cəfərov yüksək nəticə göstərmiş məzunlarla görüşüb -FOTOLAR
15/07/2019 [14:25]:
Ermənilər “Köçəri” oynadı, azərbaycanlılarla qarşıdurma yarandı -VİDEO
15/07/2019 [14:22]:
Müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqədə daha çox müraciət qeydə alınan fənlər açıqlanıb
15/07/2019 [14:12]:
Muxtar Babayev baş katiblə Azərbaycanda səhralaşma problemindən danışdı
15/07/2019 [14:00]:
Rus bölməsində müəllim işləmək üçün 2300 nəfər sənəd verib
15/07/2019 [13:59]:
Vilayət Eyvazov yeni polislər SEÇƏCƏK
15/07/2019 [13:58]:
Putin Ərdoğanı ölümdən necə xilas etdi? - ŞOK HADİSƏLƏRİN TƏFƏRRÜATLARI / Video
15/07/2019 [13:55]:
Hacı Mazan bir-iki günə xəstəxanadan evə buraxılacaq
15/07/2019 [13:54]:
Torpaq uğrunda eyni döyüşdə şəhid olmuş 3 dost anıldı-FOTOLAR+VİDEO
15/07/2019 [13:49]:
Nepalda daşqın və sürüşmələr: onlarla ölü - FOTO
15/07/2019 [13:43]:
“Hərbçi dostunun dəfn mərasimində ağlayırdı, amma bilmirdi ki, özü də şəhid olacaq...” -Şəhid zabitimizin qardaşı...
15/07/2019 [13:43]:
Qubada kütləvi zəhərlənmə - Səbəbi dəqiq bilinmir
15/07/2019 [13:40]:
Gürcüstandan “Keşikçidağ”dakı insidentlə bağlı bəyanat: İmkan verin, işimizi görək
Bütün arxiv bir sırada
18/06/2019 [12:19] - Siyasət - ( 1264 dəfə baxılıb)

Üçüncü Dünya Müharibəsi qapını döyürmü?



Bu günün və gələcək nəsillərin dünyasına təsirini göstərən qərarları qəbul edənlər öz nəticələrinə hansı yolla gəlirlər?

Dünyada baş verən prosesləri bu qədər mürəkkəbləşməsinin səbəbi nələrdi?

Bunları günün aktual sualları saymaq olar.

Dünyada baş verən hadisələr çox mürəkkəb bir sistemə malikdir.

Yuxarıda qeyd etdiyim suallara cavab vermək çox çətindir.

Bu gün müxtəlif fikirlər söylənilir ki, dünya müəyyən ailələr, təşkilatlar və ya masonlar tərəfindən idarə olunur.

Əslində isə bu belə deyildir. Mənim fikrimcə dünyanın idarəçiliyi  “Dünya mexanizmi” tərəfindən idarə olunur. Dünya sanki uzaqdan idarə olunur. Ancaq uzaqdan dediyim zaman bu uzaqlıq insanlara olduqca yaxındır və olduqca uzaq.

Dünyanın istənilən bölgəsində hərbi münaqişələr və siyasi maraqların toqquşması qaçınılmazdır, insanın var olduğu hər bir yerdə onun maraqları da mövcuddur və istənilən halda, bütün maraqlar və mənafelər bir nöqtədən sonra toqquşmaya doğru aparır. Bu gün dünyada 270 - dən çox münaqişə ocağı var və bunun 250 - dən çoxu Yaxın Şərqdədir. Münaqişə, sülh, müharibə və s. bu anlayışlar çox mürəkkəb silsilələr qrupuna aiddir. Çünki, sülhdə, müharibə də maraq qrupuna aiddir.

 Bunu bu cür izah edək.

Müharibə dünyanı müharibəsiz təsəvvür etmək bizim fikrimizcə mümkün deyil. Sizcə müharibə nəticəsində inkişaf - dəyişim mümkündür? Müharibə yoxdursa dünya xəritəsinin dəyişməsi, nizamlanması, yəni dövlətlərin yaranması və s. necə baş verər? Hər yeni yüzillikdə sanki təbiətin hansısa qanuna oxşayaraq, əməl edərək yeni dövlətlər yaranır, böyük imperiyalar və ya güclü dövlətlər dağılır və ən əsası da dünya xəritəsi dəyişir. Məncə bu müharibə vasitəsilə baş verir. Müharibənin başlaması səbəbi də hər bir ölkədə eyni deyil, müxtəlif planları çərçivəsində baş verir. Ancaq müxtəlif olsa da eyni plana xidmət edirlər lakin, bunu özləri də bilmirlər. Çünki planlar bir – birinə yorulmadan, ağıllı formada xidmət edirlər.

XX əsrdə baş verən II Böyük Dünya Müharibəsinin istər böyük istərsə də kiçik detallarına kimi işlənib hazırlanmışdı. Hətda onu da qeyd edim ki, I Dünya müharibəsi ilə II Dünya Müharibəsi bir – birinə xidmət edirdi.

İndi  isə yaxın Şərqdə əsası qoyulan böyük konflikt və XXI əsrdə bu konfliktin nəticələrindən bəhs edəcəm.

 Yaxın Şərq – şərqin “qaynar qazanı” və ya “ qanayan yarası” isə öz misilsiz mürəkkəbliyi və lokal münaqişədən daha çox beynəlxalq miqyasına inteqrasiya etdiyi və böyük dövlətlərin maraq dairəsində olduğu üçün ərazi və milli münaqişələr arasında ən məşhuru hesab edilə bilər. Yaxın Şərqdəki münaqişələrə sadəcə müsəlman və xristian,  müsəlman və yəhudi maraqları arasındakı toqquşma kimi baxmaq sadəlövhlük olardı. Çünki məsələn dini zəmində baş verən qarşıdurmalardan ziyadə, siyasi və milli maraqlara söykənir. Yaxın Şərqin münaqişələri əsasən XX əsrin II yarısından etibarən başlanmış hesab edilsədə, bəzi tədqiqatçılar bunun kökünü daha əvvəlki əsrlərdə axtarırlar.

İsrail – Ərəb münaqışəsi artıq Yaxın Şərqin bütün dünyaya empoze etdiyi və təbliğ etdiyi “münaqişə - oyun kartına” çevrilmiş, BMT – nin və dünya güclərinin müdaxilələri belə vəziyyəti sakitləşdirə bilməmişdir, odur ki, vəziyyət hələdə gərgin olaraq qalır.

1958 – ci ilin Livan Böhranı, eyni ildə İraq inqilabı, 1978 - ci ildə alovlanan Kürd – Türk konflikti, 1994 – ci ilin Yəmən vətəndaş müharibəsi, Misir böhranı, Suriya vətəndaş müharibəsi, İŞİD – in ortaya çıxması və s. kimi soyları hədsiz dərəcədə çox olan münaqişələr Yaxın Şərqi təbii olaraq “münaqişə yuvasına” və bölgəni yaxın tarixin ən çolxantılı və ziddiyyətli regiona çevirmişdir.

İraq, İran, Liviya, Livan, İordaniya, Misir, Suriya və s. ölkələrdəki böhranlar ümumilikdə Yaxın Şərqi geniş anlamda xarakterizə etsə də ən diqqətəlayiq və ən əzəli münaqişə İsrail – Ərəb münaqişə si hesab olunur. Özlərinin peyğəmbər soyundan gəldiklərini iddia edən və ortaq sani irqinə mənsub olan bu xalqlar nə üçün bu qədər əzəli düşmən oldular və oralarındakı nifaq və nifrət səngimir? Məsələyə dini kontekstdən yanaşanlar əsasən müsəlman və qeyri – müsəlman faktoru üzərində dayanır və İsrailin başçılığı və öndərliyi altında aparılan müharibənin sadəcə ərəblərə (fələstinlilərə) qarşı deyil, ümumilikdə xristian aləmində gizli və oxşar dəsdəyi ilə bütün müsəlman dünyasına qarşı yürüdüldüyünü iddia edirdi. İsrailin müharibəsini patriot və beynəlxalq hüquq tərəfdarları “öz varlığını qorumaq hər bir xalq və dövlətin haqqıdır” prinsipinə söykənərək İsraili dəstəkləmiş, ərəb milliyyətçiləri və müsəlman dünyası isə  İsrailin bəzən izafi dərəcəyə varan aqressiyasını “müsəlman düşmənliyi” ilə izah etməyə çalışmışlar.

Qəbul olunan BMT qətnamələrinin də icra mexanizminin sıfıra yaxın olması münaqişənin közərən alovların günü – gündən yenidən alovlandırmış və onu daim aktual saxlamışdır.

Yaxın Şərq münaqişələrini sadəcə “tərəflərin münaqişəsi” yox, ümumilikdə beynəlxalq aləmin haçalanan və ya qütübləşərək iki cəbhəyə bölünən “maraqların münaqişəsi” də adlandırmaq olar.

ABŞ İsrailin əsas dayağı hesab olunur, digər tərəfdən Rusiya ərəb dövlətlərinə olan dəstəyi ilə gündəmə gəlir. İran İsraili özünə əzəli düşmən elan etmişdir. Türkiyə isə “müsəlman birliyi” faktorun və öz imperiya keçmişini əsas tutaraq ərəbləri dəstəkliyir. Regiona qərb qüvvələrinin müdaxiləsini pisləyir. Münaqişənin başlaması “gizli qəhrəmanı” hesab edilən Britaniya bu gün digər dövlətlər qədər gündəmdə deyil, lakin unutmaq olmaz ki, İsrail – Ərəb münaqişəsinin fitilini yandıran elə Böyük Britaniya olmuşdur.

Ümumilikdə bu böyük konflikt XXI əsr üçün nələr vəd edir?

 Sözsüz ki, “_________” adını verə bilməyəcəyimiz müharibənin harda olacağı bəllidir. Ancaq müharibə XX əsrdə olan Müharibə kimi deyil, fərqli strukturda və fərqli sistemə malik olacaqdır.

Ehtimal edilən III Dünya müharibəsinin ilk qığılcımların da məhz Yaxın Şərqdən alovlanacağı düşüncəsi artıq ortaq bir rəyə çevrilmişdir. Bu isə olduqca təhlükəli bir tendesiyadır.

Çox vacib bir məsələdə qeyd edəcəm. Dövlət daxilində terror təşkilatı ilə mübarizə aparır. Burda maraqlı faktlar var. Dövlət öz ərazisi boyunca qurudan müdafiə olunur. Yəni sərhədləri mövcuddur və o sərhədlər (geniş) güclü şəkildə qorunur. Sudan baxsaq yenə elə, sudan dövlət öz ərazisini qoruyur. Dövlətin daxilində isə dayanmadan terrorla mübarizə aparır. Bu terror təşkilatının pulla təmin olunmasın anlayırıq ki, pulla bir yola dövlətə keçirmək mümkündi. Ancaq o terror təşkilatınındı mövcud olan silah – sursatlar hardan gəlir? O mərmilər hardan gəlir? Özlərinin hərbi silah – sursat hazırlamaq üçün zavodları var? Xeyir yoxdur. Yaxşı pul kimi bu silah - sursatlardamı xaricdən gəlir? Xeyir biz yuxarıda qeyd etdik ki, dövlət hər tərəfli sərhədləri qorunur.

Pulu qeyd etdiyim kimi mümkündü keçirtmək. Ancaq silah – sursatları keçirtmək yox. Çünki, dövlət bütün sərhədləri boyunca qorunur. Yəni dövlətinə girən çıxan hər bir şeyi gözəl şəkildə bilir.

 

Politoloq Fərid Muradoğlu,

School of Diplomacy direktoru

 

loading...
loading...
Aslanı öldürüb yanında öpüşdülər - FOTO
Hər il 1,4 milyard turist başqa ölkəyə səfər edir - Fransa 90 milyon turistlə liderdir...
Putin 2024-cü ildən sonra da hakimiyyətdə qalacaq: “Bloomberg”dən iddia...
"Ziya müəllimin ibadətlə məşğul olması haqda məlumat elə təqdim olunub ki..."
Anasının çürümüş cəsədi ilə yaşayan qadın saxlanıldı - AĞLASIĞMAZ...
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Gündəm
“Zəlzələdən sonra Gəncəni talayaraq  darvazamızı aparıb qaytarmayanlardan nə gözləmək olar?..”
Siyasət
“Sanksiyalar Türkiyəni Rusiya ilə daha da yaxınlaşdıracaq”
Gündəm
“Nə “sülh”, nə “atəşkəs”? – Kim-kimə güllə atır?”
Reportaj
Torpaq uğrunda eyni döyüşdə şəhid olmuş 3 dost anıldı-FOTOLAR+VİDEO
Cəmiyyət
“Hərbçi dostunun dəfn mərasimində ağlayırdı, amma bilmirdi ki, özü də şəhid olacaq...” -Şəhid zabitimizin qardaşı...
Həftənin ən çox oxunanları
Çimərlikdə cinsi əlaqədə oldular - RƏZALƏT...
Butulka qapağını sinəsi ilə açdı, minlərlə baxış sayı topladı - VİDEO
“Evə gəl, telefonla çılpaq şəkillərimi çək...” -Yaşlı adam doqquz yaşlı uşağı evinə çağırdı, amma...
Bu ölkədə qızlar ağlagəlməz səbəbdən bakirəliklərini qurban verirlər - RƏZALƏT...
Faciə: qadın əkiz uşaqlar doğdu və məlum oldu ki, uşaqlar onun deyil
Roza Zərgərlinin şok videosu yayıldı: Arxasını masaj etdirir... -VİDEO
“Sarı işıqlı qapıların yanında duran bir adamı gördüm...” -Kliniki ölüm keçirən qadın o dünyada gördüklərini anlatdı...
Madriddə lüt moda göstərisi- Mercedes Benz moda həftəsi - Foto qalereya
8 nəfərin öldüyü qəza barədə dəhşətli fakt: ailə üzvləri yolda maşından düşüb (VİDEO)
"İndi Elmar Vəliyevin həmin villasının tikildiyi küçə qələbəliyi xatırladır..."
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)