Qırıq talelərin pazl tablosu
Oxunub: 4747
23 Mar 2016 | 23:49
Qırıq talelərin pazl tablosu


Svetlana Aleksiyeviç və onun “Время секонд хэнд” kitabı haqda

Ondan başlayım ki, İsveç Kral Akademiyasının üzvlərini hansısa “qaranlıq” məqsədlər güdməkdə suçlayanlardan deyiləm. Onlar Nobel mükafatını kimə verdiklərini yaxşı bilirlər. Mənim bildiyim isə odu ki, mükafat onu təsis edənin vəsiyyətinə uyğun ”“ siyasi-ideoloji motiv nəzərə alınaraq, uğur qazanmış ədəbiyyata verilir.

Svetlana Aleksiyeviçin bu mükafatı almasını adı hələ iki il əvvəl namizədlər siyahısında olanda gözləyirdim.

Özü haqqında, yazdığı kitabların mövzusu barədə bildiyimdən ona qarşı bir yaxınlıq duyurdum ”“ başqa namizədlərin adı mənə heç nə demirdi. Bir vaxtlar eyni ölkənin vətəndaşı olmağımız, sonra ayrı-ayrı ölkələrdə yaşasaq da bənzər həyatımız bu yaxınlığın əsas səbəbi idi, belə bilirəm.

Mükafat ona onillər boyu yazdığı beş kitablıq “Utopiyanın səsi” adlı bədii-sənədli xronikaya görə verilib. Öz taleyini özü danışan “balaca adamlar”ın kiçik tarixçələrindən böyük tarix səlnaməsi yaratdığına görə.

Təqdimat törənində çıxışı, sonra İsveçin SVT-2 kanalının Nobel mükafatı alan başqa qaliblərlə birgə təşkil elədiyi dəyirmi masada dedikləri onu dinləyən hər kəs kimi məni də təsirləndirmişdi. Elə bilirdim, məndən danışır; eşidib-gördüklərimdən, xatirə-düşüncələrimdən, taleyimdən danışır.

Dəyirmi masada Svetlana Aleksiyeviç yazıçı ilə jurnalist, bədii əsərlə publisistika arasında əla paralellər apardı. Bilirsiniz, mükafatın ona verilməsi birmənalı qarşılanmadı ”“ yazdıqlarına “publisistikadır” deyənlər oldu (Bizim son Milli Kitab Mükafatı müsabiqəsində bəndənizin “Çamayra. Kuba dəftəri”ni də eynən bu cür ittiham edənlər vardı). Bu ittihamlara isə onun cavabı qısa idi:

”Mərməri yonan vaxtı Rodeni daşyonan sayarsan, amma sonda yaratdığına baxıb ona heykəltaraş deyəcəksən. Jurnalist kimi danışdırdığım adamlar da beləcə, əsərlərimin material-qəhrəmanlarıdır, “balaca adamlar”dan mən əsər qəhrəmanı düzəltmişəm”.

svetlana1

Verilişin səhəri günü yaşadığım Karlskrona şəhər kitabxanasına gedib Svetlana Aleksiyeviçin rusca kitabını istədim. “Yoxdu, amma istəsən sifariş verib ala bilərik, 3-4 həftə çəkəcək”, dedilər. İstədim. Azərbaycan oxucusu üçün qəribə gələr, amma İsveçdə belədi ”“ kitabxana oxucunun arzusuyla xarici ölkədən kitab alıb fonduna daxil edə bilir.

Bir ay sonra telefonuma sms gəldi: “Kitabı götürə bilərsiniz”. Gedib götürdüm. “Sekond hənd zamanı” (“Время секонд хэнд”) ”“ Moskvada elə təzəcə, 5-10 gün olar nəşr edilib.

Onu qarlı bir həftəsonunda oxuyub bitirdim. Bir zamanlar vətənimiz olmuş SSRİ-nin mən görməyən üzü, vətəndaşlarının xarakteri və sovetdən sonrakı “azadlıq peşmanlığı” elə adamların öz diliylə bittə-bittə nəql olunur.

”¦Kitabı bizə maraqlı edən həm də hadisələrin zaman-məkan paralellərində Azərbaycanın dünəni və bu gününün boy verməsidi.

“İnsan özünü tanımır, tanısa ”“ qorxaq”

Kitabın elə ilk səhifələrindən adamı Milan Kunderanın “Zarafat” romanının nəfəsi vurur. Oxşarlıq eyni ideologi-siyasi məkanda yaşayanların taleyindədi. Fərq isə ondadı ki, Kunderanın qəhrəmanları ümumiləşdirilmiş obrazlardısa, Aleksiyeviç canlı şahidləri əsərə gətirib.

Mövzudan yayınmayım, bircə onu deyim ki, Kunderanın başqa əsərləri kimi “Zarafat” da totalitar rejimlərin insan həyatında, mənəviyyatında oynadığı eybəcər rol haqda mükəmməl bir romandı. Başıbəlalı qəhrəmanların yaşadığı acı həyatın bir baş səbəbkarı var ”“ sosialist sistemi! “Sekond hənd zamanı”nda isə yüzlərlə “Zarafat” qəhrəmanı var. Və Aleksiyeviçin bu yüzlərlə qəhrəmanı həm də sosializm yolunda fəda olmuş milyonların əvəzinə danışır.

”¦Oxuyanda elə bilirsən, əlindəki kitab deyil, güzgüdü. Oxumursan, güzgüyə baxırsan. Səni göstərir, sənə bağlı olan ”“ babandan balanacan ”“ adamları göstərir. Yaşadığın sovet və sovetsonrası ölkəni, orada əhatələndiyin adamları göstərir.

Kitab SSRİ-nin yaranışından çöküşünəcən, süqutundan bu günümüzəcən yaşanmış insan taleləri haqda elə o insanların öz dedikləri həqiqətlərdən ibarətdi. Müəllif epizodik hallarda görünür, o da izahlar, əlavə qeydlər gərək olanda. O, qəhrəmanlarıyla dialoqa girmir, müdaxilə etmir, sadəcə onların monoloquna şərait yaradır.

Bunlar isə adi monoloq yox, etiraf-çıxışlardı. Biri günahların etirafı ”“ cəllad tövbəsidirsə, o biri bir ömürlük dərdin göyərən üzünü, nəhayət, açıb göstərmək məqamının yetişməsindən həyəcanlanan qurbanın şahidlik ifadəsidir.

Yazıçının ustalığı qəhrəmanlarını tövbə anına gətirə, onları inandıra bilməsindədi, mənəvi boşalması üçün onları öz aurasına çəkməsində, ruhi kontakt yaratmasındadı. “Sovet adamını yalnız sovet adamı anlaya bilər. Başqasına bunları danışa bilməzdim”¦”, ”“ bunu sıradan biri yox, yüksək çinli Kreml məmuru deyir.

Svetlana Aleksiyeviçin istedadı həm də bu portret və səhnələri pazl parçaları kimi toplayıb sovet adamının bütöv bir rəsmini yaratmasındadı!

kommunalka

“Adi kommunalka”¦ Bir mənzildə beş ailə ”“ iyirmi yeddi nəfər yaşayır. Bir mətbəx, bir tualet”¦ İki qonşunun dostluğu tutur: birinin beş yaşlı qızı var, o biri təkdi. Kommunalkalarda bir-birini güdmək adi hal idi. Dinləyirdilər, pusurdular. On metrlik otağı olanın gözü iyirmi metrlikdə yaşayanı götürmürdü. Bu da belə həyatdı”¦ Və bir gecə “qara qarğa” gəldi. Balaca qızı olan qadını həbs etdilər. Qapıdan çıxanda rəfiqəsinə bunları deyə bildi: “Qayıtmasam, qızımı özünə götür, uşaq evinə vermə!” O da qızı götürdü. İkinci otağı da ona verdilər. Qız ona ana dedi ”“ “Anya ana”.

On yeddi ildən sonra əsl ana qayıtdı. Rəfiqəsinin əlini, ayağını öpdü. Nağıllar adətən bu yerdə bitir, amma həyatda başqa sonluqlar da olur. “Həppi end”siz. Qorbaçov vaxtı arxivlər açılanda keçmiş düşərgə sakinindən soruşurlar: “İşinizə baxmaq istəyirsiniz?” ”“ “İstəyirəm”. O da qovluğunu alır”¦ açır”¦ Elə üstəcə ondan yazılan danos idi”¦ tanış xətdi”¦ qonşu”¦ “Anya ana””¦imiş danosu yazan”¦

Siz bir şey başa düşürsünüz? Mən ”“ yox. O qadın da heç nə anlaya bilmədi. Evə qayıtdı və özünü asdı”¦ Mən ateistəm. Mənim Allaha çoxlu suallarım var”¦ Atamın sözlərini xatırlayıram: “Həbs düşərgəsini dözüb yaşayarsan, amma adamları sinirə bilmək olmur”.

Kitab belə ağrılı tale səhnələriylə doludu.

 “Allah bilmir, balaca adam olmaq nə deməkdir!”

Homo soveticus yekcins deyil. Onun iki tipi var: “cəlladlar” və “qurbanlar”. Aleksiyeviçin kitabı başqa sovetoloji əsərlərdən həm də onunla fərqlənir ki, burada “cəlladlar” da “qurbanlar” kimi səmimi etiraf edirlər.

Onu da deyim ki, “cəlladlar” deyəndə tək NKVD, KQB, milis orqanlarındakı stajlı işgəncə əməkdaşlarını nəzərdə tutmuram. Bu sıraya sovet tarix kitablarında haqqında bəhs olunmayan yeni bir sinfi ”“ “nomenklatura sinfi”ni də əlavə edirəm. Sovet siyasi sisteminin fəhlə və kəndlilərdən yaratdığı bu yeni sinfin əsl mahiyyəti Mixail Voslenskinin“Nomenklatura. Sovet İttifaqının hakim sinfi” (Восленский Ðœ. С. “Номенклатура. Господствующий класс Советского Союза”) adlı kitabında xırdalıqlaracan açılıb.

nomenklatura

90-cı illərin ortalarında xarici səfərlərin birində amerikalı dostum İrena Lasota Londonda rusca nəşr olunmuş bu kitabın bir nüsxəsini mənə bağışlamışdı. Bakıya qayıdanda elə yoldaca birnəfəsə oxumuşdum.

Elə ilk günlərdən bolşevik inqilabı partiya daxilində sovet cəmiyyətinin xüsusi imtiyazlı bir təbəqəsini yaradır. Sonrakı proseslərdə öz mövqeyini möhkəmlədən və nəhayətdə hakim sinfə çevrilən bu təbəqə özünü xalqdan təcrid edir. Ucqar kəndlərdən Kremləcən bir-birinə zəncirvari bağlılığı olan təbəqə öz içində xüsusi sosial baryer, məmur iyerarxiyası qurur. Bu nomenklatura sinfinə bəzən “partokratiya”, “siyasi bürokratiya” da deyilirdi.

Aleksiyeviçin “Apokalipsis təsəllisi” adlandırdığı birinci fəsildə ikinci tip sovet adamı ”“ “qurbanlar” öz etirafları ilə sosialist sisteminin əsl mənzərəsini incəliyinəcən çəkirlər. Göz önündə barmaqlarının ucunda dikəlib qabağa, gələcəyə ”“ xoşbəxt həyat vəd edən kommunizmə boylanan sadə insanlar canlanır. Amma ömür sona yetsə də o xoşbəxt gələcək gəlib çıxmır.

“Yoxsul və sadəlövh böyüdük, ağlımıza da gəlməzdi bu, kiməsə həsəd aparmazdıq. İnanırdıq ki, sabah bu gündən, o biri günsə dünəndən yaxşı olacaq. Bizim keçmişimiz də, gələcəyimiz də vardı. Hər şeyimiz vardı!”

Kommunizmdən əli üzülənlərin tək təsəllisi Apokalipsis idi. Qiyamət günündə İlahi Ədalət bərqərar olacaq! Əlacı hər yandan kəsilən gücsüz qurbanın ümidi yalnız cəlladını Allaha tapşırmağadı.

Bəs, Allah üçün elə cəllad da qurbandısa, onda necə?!

“Fikirləşirsən ki, Allah var?” ”“ “Əgər varsa, demək, ölüm hələ son deyil. Mən Onun olmağını istəmirəm”, ”“ özünü düşərgə baraklarında toz dənəsi kimi duyan milyonlardan biri deyir.

Ədalətin yetim qalan dövrüdü bəşərin ən qara tarixi!

”¦Müəllif kitabda insan xarakterini bəzən bir cümlə, bir abzas, bəzənsə bir bölmə ilə açır. Elə bilirsən, pazl parçalarının hərəsi bir insan siması, taleyidi:

16 yaşlı Roza yəhudi qızıdı. Partizan dəstəsinin komandirləri hər gecə növbə ilə onu zorlayır. Faşist təbliğatı kommunistlərə də sirayət eləmişdi. Yəhudiylə hər şey etmək olardı. ”¦Hamilə qaldığı bilinəndə aparıb meşədə güllələyirlər.

87 yaşlı Vasili Petroviç 1922-ci ildən partiya üzvü olub. Deyir ki, yaşlı qadınların göz yaşlarına əhəmiyyət verməyərək kilsəni partladıb yerində ictimai tualet tikəndə də, o tualeti keşişlərə təmizlədəndə də bunu kommunist ideyasına sədaqət bilirmiş. “Marks allahım, Leninin, Stalinin portretləri ikonam idi”. 37-ci ildə əvvəl atvadını tutublar, sonra özünü. Bir il dayanmadan işgəncə veriblər. Əvvəlki işgəncə verənlər həbs ediləndə yerinə başqaları gəlirmiş.

Qoca kommunistin on beş yaşındakı xatirəsi: “Taxılı meşədə gizlədən dayımı ələ verdim. Qızıl Ordunun ac vaxtında taxıl gizlətmək”¦ Bolşeviklər taxılı tapdılar, dayımın evini yandırdılar, özünüsə meşədə şaqqaladılar”¦ Onu öldürən dəstənin komandiri əlimi sıxıb dedi: “Tez böyü, dostum!” Sonralar 37-ci ildə onu da xalq düşməni kimi tutubmuşlar.

“Düşərgədə 3 yaşımacan anamla yaşadım”¦ Balaca uşaqlar tez ölürdülər. Qışda ölənləri yığırdılar böyük çəlləyə, yaza qədər qalırdı. Onları siçanlar gəmirirdi. Yazda, yer yumşalanda qalıqlarını basdırırdılar. Üç yaşından sonra uşaqları analardan alıb uşaq baraklarına yerləşdirirdilər”.

nkvd

NKVD cəlladının dəhşətli etirafı: “”¦İş beləydi”¦ Nəylə müqayisə edəsən? Ancaq müharibə ilə müqayisəyə gələr. Amma müharibədə mən dincəlirdim. Almanı güllələyirsən ”“ almanca çığırır. Amma bunlar”¦ bunlar rusca qışqırırdılar. Belə baxanda özümüzünkülərdi”¦ Polyakları, litovları güllələmək rahat idi. Bunlar isə ”“ rusca: “Qorxaqlar! Alçaqlar! Tez vurun, qurtarın!”, ”“ bağırırdılar. Ananızı..! Büs-bütün qana bulaşırsan”¦ ovcumuzu saçımıza silirdik”¦ Hərdən bizə döşlük verirdilər”¦ İş beləydi. Qulluqdaydıq. Növbənin sonunda bizə iki vedrə gətirirdilər: birində araq, o birində odekolon. Qurşağacan odekolonla yuyunurduq. Qanın xüsusi qoxusu var, bir az spermanın qoxusuna oxşayır. Bir itim vardı, işdən sonra mənə yaxın durmurdu. Ananı”¦! Niyə susursan? Uşaqsan hələ”¦ güllə görməyən”¦”

 “Balta yiyəsindən çox yaşayır”

Bütün rejimlərin çökən zamanı çatır. Biri əcəli aldadırmış kimi donunu dəyişib ömrünü bir qədər uzadır, o biri anında məhv olur. Kitabın “Boşluğun cazibəsi” adlı ikinci hissəsi xaos, aclıq, qorxu, inamsızlıq, peşmanlıq dolu 90-cı illərdən bu günümüzəcən olan dövrü əhatə edir. Sovetsonrası dövrün sovet adamları danışır.

”¦Homo soveticus-un xarakterini, mahiyyətini, dünyagörüşünü təhlil edən neçə-neçə fəlsəfi-sosioloji kitablar yazılıb. Kommunistlərin yaratdığı bu yeni insan tipini anlamaq, duymaq elə də asan deyil, xüsusən də Qərb araşdırmaçıları üçün.

“İnam” Plüralizm Mərkəzində işləyəndə ABŞ səfirliyi “Liberallaşma və leninçi irslər” adlı kitabın tərcüməsini və nəşrini bizə həvalə eləmişdi. Rəhmətlik Tehran Vəliyev dilimizə çevirdi, redaktoru özüm oldum. Kommunist sisteminin yaratdığı insanı, onun daşıyıcısı olduğu irsi analiz edən maraqlı kitab idi.

Svetlana Aleksiyeviçin kitabı isə başqadı. Onu bir elmi tədqiqatçı, yaxud sosioloqlar qrupu yazmayıb. Kitabı yazan kommunist epoxasını yaşamış insanların elə özləridi, onların “leninçi irslərin” daşıyıcısı olan övladlarıdı.

antisovetÖmrünü acılar içində yaşamaq insanın faciəsidi, amma daha dəhşətlisi odu ki, ümumbəşəri bilib həyatını həsr etdiyin idealların sonda çayın axmaz yerinə yığılan pis qoxulu su köpüyü kimi olduğunu görürsən və bundan havalanırsan.

Sovet marşalı Sergey Axromeyev kimi. 1991-ci ilin avqust QKÇP-si dünyanı lərzəyə gətirən bir ideyanın puçluğunu ortaya çıxaranda Kremldə özünü asır. Demə, milyonların könüllü qurban getdiyi bir ideya illuziya imiş, yaşanan əzab dolu talelər də əhəmiyyətsiz. Həqiqətin belə dəhşətli üzü də var! Onu yaxından tanıyan biri qətl versiyasını rədd edir,“onun kimi ideyaya sadiq adam yalnız intihar edə bilərdi”, deyir.

Dörd milyonluq bir ordunun marşalının ölümü sükutla keçdi, vətəndə ona nekroloq yazası bir adam da tapılmadı. “Pravda” susdu! Kreml məmurunun dediklərindən:

“Şərəf anlayışı? Sadəlövh suallar verməyin”¦ Normal adamlar dəbdən düşüblər”¦ Nekroloq-məqalə Amerikanın “Taym” jurnalında çıxdı. Reyqan zamanında qərargah rəisi olmuş admiral Uilyam Krouv yazmışdı. Hərbi məsələlərlə bağlı danışıqlarda çox görüşmüşdülər. Yad olsa da Axromeyevə ideya adamı kimi hörmət edirdi. Düşmən ona baş əyirdi”.

Bir həftə sonra oğrular qəbrini açıb üstü qızıllı orden-medalla dolu marşal mundirini oğurlayırlar. Bu vaxt isə yeni hərbi nazir həbsdə olan keçmiş nazirin arvadını evindən zorla çıxartdırırdı ”“ mənzilə yiyələnmək üçün!

İki tip sovet adamından danışıram. Elə sovet əxlaqı da iki cür idi ”“ biri “bolşevik-cəllad-nomenklatur” insanın əxlaqı, biri də səmimi qəlbdən “cahana sülh” arzulayan sadəlövh sovet adamının əxlaqı. Bunlar bu medalın iki üzü deyillər, bunlar bir ananın doğduyu əkiz oğur kimidilər ”“ biri rahib, o biri cani”¦

 “Sosializm bitdi, bizsə qalırıq”

Yetmiş illik sovet dönəmi insanların dəbdəbəli evlərdən baraklara, baraklardan kommunalkalara, ordan da xruşşovkalara köç tarixidi.

Sovetin tək azad guşəsi “xruşşovka” mənzillərin bapbalaca mətbəxiydi.

“XIX əsrdə rus mədəniyyəti dvoryan mülklərində yaşayırdı, XX əsrdə isə mətbəxdə. Bütün “altmışıncıların” ömrü ”“ “mətbəx” ömrüydü. Sağ olsun, Xruşşov! Biz onun dövründə kommunal evlərdən çıxıb, öz mətbəximizi əldə elədik, o mətbəxi ki, orada hökuməti söyə bilirdik. Orda dissident söhbətləri edirdik. Orda fantastik ideyalar yaradır, siyasi lətifələr qoşurduq”.

Sovetdən sonrakı köçün də miqyası böyük oldu. Bir yol “müttəfiq respublikalar”dan Moskva zirzəmilərinə ”“ qul həyatına gətirdisə, o biri yol da Avropaya, Amerikaya ”“ “xoşbəxt röyalar” axtarışına apardı.

Homeless Soviet Man Sitting by Tent City

90-cı illərdə azadlıq nəşəsindən sonrakı ümid qırıqlığı fonunda insanların bir başqa faciəsi başlayır. “Mənim vaxtım ömrümdən tez bitdi. Vaxtında ölmək lazımdı. Dostlarım kimi”¦”

Səfil gününə düşən sovet intellektuallarının söylədikləri Famil Mehdinin elə həmin illərdə  yazdığı “Dilən professor, utanma, dilən!” şeirini xatırladır:

“Hanı o qırmızı diplomlar, hanı?

Nəyinə gərəkdir torbada qala,

Çıxar hamısını cır, at, tapdala.

Yandır cild-cild, yansın əl yazın,

Sən kimə gərəksən, o kimə lazım?”

Aleksiyeviç də kitabında belə yazır:

“Daha onlar heç kimə gərək deyillər. Sosial lift işləmir. İntellektual adam üçün on-on beş il işsiz-gücsüz qalmaq, iflic durumda, gərəksiz olmaq nə deməkdir”¦ On il sonra Minskə dönəndə dəhşətə gəldim ”“ nə qədər dost-tanış ölmüşdü. Onların ölümünə səbəb zamanlarının oğurlanması idi. Keçmişdə konservləşmişdilər. Əvvəl ümumi Zamanı oğurladılar, sonra da onların şəxsi zamanlarını”.

Tanış mənzərə deyilmi? Nə qədər intellektual adam, vicdanlı düşünərimiz cəmiyyətin “sosial zirzəmilər”inə “çökdü”, vaxtsız-vədəsiz öldü. “Darvin nəzəriyyəsinə görə güclülər yox, uyğunlaşa bilənlər sağ qalır”. Uyğunlaşa bilməyənlər Yeni Zamandan sağ çıxmadılar.

matroska

Tarixin həqiqət üzü tarixçilərin yazdıqları deyil, onun canlı şahidlərinin dedikləridi. Kommunist ideyasının yüzlərlə başqa qurbanının etirafı, naləsi var kitabda.

Seçib bəzi başqa sitatları öz dilimizdə yazıya salmağı lazım bildim. Kitabda danışanların çoxu rusdu, amma dedikləri əksər keçmiş sovet ölkəsinin insanına şamil oluna biləsi sözlərdi. Sovetsonrası müasir Azərbaycanla oxşar mənzərəni oxucu rahatca görəcək.

”¦“İnanmışdıq ki, küçədə bizi demokratiyaya aparacaq avtobuslar durub gözləyir”.

”¦ “İş Yeltsində, Putində deyil, biz köləyik ”“ bax, bundadır! Kölə qəlbi! Kölə qanı! “Yeni ruslara” baxırsan”¦ “Bentli”dən düşür, pulu ciblərində aşıb-daşır, amma kölədir”.

”¦”Beş ilə Rusiyada hər şey dəyişə bilər, amma iki yüz ilə heç nə, ”¦ psixologiya kölədi”.

”¦“Sosializmdə pul qazanmağı öyrətmirdilər”.

”¦“Ölkəyə azad adamlar lazımıydı. Onlarsa yoxuydu. İndi də yoxdular”.

”¦“Kasıbı dəvə belində də it qapar”.

 ”¦“Cəmiyyət özü haqda həqiqətdən qorxur”.

”¦“İnsandan vəhşisi yoxdu. Adamı öldürən adamdı, güllələr yox”.

”¦“İndi çoxları sovetə dönmək istəyər, bir şərtlə kolbasa bol olsun”.

 ”¦“Rus romanları həyatda uğur qazanmağı öyrətmir. Necə varlanmalı”¦ Oblomov divanda uzanır, Çexovun da qəhrəmanları çay içir, həyatdan gileylənir”¦”.

”¦“Hardasa qorunur göz yaşlarımız”.

”¦ “Adamda birinci dəli olan saçlarıdı”.

 

”¦“O vaxt desəydilər, ölkənin prezidenti KQB podpolkovniki olacaq”¦”

”¦“Mən sovet adamını illərlə içimdə tapdayıb əzdim, vedrə-vedrə atıb boşaltdım”, deyir müstəqillik illərində uğur qazanmış qəhrəman. Çoxdurmu beləsi? Düzmü deyir? Belə asandırmı beyinlərdən silmək, vərdişlərdən azad olmaq?

”¦“Sovet adamı ”“ it kimi acıqlı, balıq kimi susqun”, Aleksiyeviçin qəhrəmanı deyir bunu. Çoxmu dəyişib bu adam? Sağ-solumuzdakılara, elə güzgüdəki üzümüzə baxaq. Postsovet adamı elə sovet adamının özü deyilmi? Öz “cəllad”ları və “qurban”ları ilə bialeksiyeviçrlikdə”¦

İyirmi beş ildə “leninçi irs”dən azad ola bildikmi?

***

Mükafat, özü də Nobel mükafatı, almaq yazıçı uğurunun ölçü meyarıdı, şübhəsiz. Amma mənim üçün əsas meyar həqiqəti bəzək-düzəksiz yazmaq istedadı və hünəridi. Svetlana Aleksiyeviçin kitabı mənə həm də buna görə doğma gəldi.

Vahid Qazi

Karlskrona, İsveç

//www.vahidqazi.wordpress.com

Oxşar xəbərlər
21:12, Bu gün
Navalnının “son məktubu” yayılıb - FOTO
21:02, Bu gün
"Bank Respublika"nın işçisi müştərilərin depozitini ələ keçirib “Tik-Tok”da xərclədi
20:57, Bu gün
Şəbnəmin toyda qadınlara verdiyi reaksiya gündəm oldu - qadın elə baxdı ki... - VİDEO
20:54, Bu gün
Qidalanma ilə bağlı edilən 5 səhv
20:53, Bu gün
Azərbaycanın və İndoneziyanın APA-dakı nümayəndə heyətləri arasında görüş keçirilib
20:51, Bu gün
Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsi Mövlud Süleymanlının vəfatı ilə bağlı ailəsinə başsağlığı verib
20:44, Bu gün
“Dövlət başçısının müəyyənləşdirdiyi istiqamətlər yol xəritəmizdir” - ŞƏRH + FOTO
20:37, Bu gün
Azərbaycan ilə Bəhreyn parlamentləri arasında əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunub
20:32, Bu gün
Bakıda Yaponiyanın Milli Gününə həsr olunmuş rəsmi qəbul keçirilib - YENİLƏNİB
20:30, Bu gün
KİV: Britaniya və ABŞ Yəməndə husilərin hədəflərinə zərbələr endirib
20:28, Bu gün
Türkiyə ABŞ-yə yeni səfir təyin edib
20:19, Bu gün
Bürclər münasibətlərdə bunlara qətiyyən DÖZMÜR – SİYAHI
20:11, Bu gün
Vəkilliyə namizədlərlə icbari təlimə başlanılıb
20:10, Bu gün
Qriqoryan: Ermənistan Aİ-nin mülki missiyalarında iştirak etmək istəyir
20:07, Bu gün
Hamilə olan məşhur türkiyəli aktrisa övladının atasının kim olduğunu açıqladı: “Dövlət məmurudur…” - FOTO
20:06, Bu gün
Elnur Məmmədov: Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyi etməsi yaşıl iqtisadiyyata keçid strategiyasının davamıdır
20:04, Bu gün
Göyçay sakinindən qanunsuz saxladığı odlu silah götürülüb
20:03, Bu gün
“Naxçıvan Muxtar Respublikasının Gənclər Fondu” ləğv edilib
20:02, Bu gün
Azərbaycanda “Contact” ödəniş sistemi üzrə pulköçürmələr dayandırılıb
19:59, Bu gün
Martda pula pul deməyəcək BÜRCLƏR
19:52, Bu gün
Sağlam şokolad varmı? - CAVAB
19:52, Bu gün
Numan Kurtulmuş Bakıya gəlib
19:45, Bu gün
Məşhur firmanın məhsullarını geyinən ayı - Başdaşına traktor loqosu vurdurmaq istəyən dərviş kimdir?
19:41, Bu gün
Nazir müavini: "Yapon şirkətləri Qarabağ və Naxçıvanda müxtəlif enerji layihələri həyata keçirir"
19:39, Bu gün
Ukrayna üçün çətinliklər: İki hadisə, dörd ümumi qorxu - TƏHLİL + FOTO
19:31, Bu gün
Belçikalıların Kralı Azərbaycan Prezidentinə təbrik məktubu ünvanlayıb
19:29, Bu gün
Azərbaycanda monitorinq aparılmalı olan iri dövlət şirkətlərinin siyahısı yenilənib
19:28, Bu gün
“Barselona”da “köstəbək” peyda oldu: “Artıq iki aydır paltardəyişmə otağında “ifritə ovu” davam edir” - FOTO
19:19, Bu gün
Xızıda yük maşını yandı
19:18, Bu gün
Baş nazir Əli Əsədova təbrik məktubları ünvanlanıb
19:16, Bu gün
Sahibə Qafarova Tailand Krallığının Milli Assambleyasının prezidenti ilə görüşüb
19:13, Bu gün
“Qarabağda əkilən hər ağac uğurumuz, qürurumuz, sevincimizdir”
19:09, Bu gün
Nazir müavini: Azərbaycanda energetika sahəsində yapon şirkətləri ilə müxtəlif layihələr həyata keçirilməkdədir
19:08, Bu gün
Azərbaycanın Xalq yazıçısı vəfat etdi
18:54, Bu gün
İlham Əliyevin ünvanına təbriklər gəlməkdə davam edir - YENİLƏNİB
18:35, Bu gün
Qorbaçovun qarşısında baş əyməyən məhkəmə SƏDRİ
18:28, Bu gün
Fazil Mustafa: "Qəbir daşına 10 min manat xərcləyənlər ağılsızdırlar" - VİDEO
18:22, Bu gün
BDU Elmi Şurasının növbəti iclası keçirilib - FOTO
18:16, Bu gün
İlham Əliyev XXVII Avrasiya İqtisadi Zirvə Toplantısının iştirakçılarına müraciət etdi
18:14, Bu gün
Baş prokuror Trampın aktivlərinin müsadirəsini tələb edə bilər
18:12, Bu gün
"Səyyar qəbul otağı" bu həftə qədim Şamaxı rayonunun sahibkarları üçün təşkil olundu - FOTO
18:10, Bu gün
Azərbaycan tarixinin dövrləşdirilməsi və digər metodoloji məsələləri...- AKİF NAĞI təqdim edir...
18:08, Bu gün
Bankdan dollar almaq istəyənlərin diqqətinə - VİDEO
18:07, Bu gün
Tanınmış seysmoloq: "İstanbulda 7 baldan artıq zəlzələ olacaq" - FOTO
18:05, Bu gün
Taksi fəaliyyəti ilə məşğul olanların NƏZƏRİNƏ - Cərimə tətbiq edəcək orqanlar müəyyənləşib
18:03, Bu gün
Sabah Suraxanıda qaz olmayacaq
18:03, Bu gün
Fondun əməkdaşı Elm və Təhsil Nazirliyinə təyinat alıb
18:02, Bu gün
DYP hava şəraiti ilə bağlı sürücülərə müraciət edib
17:50, Bu gün
Moskvada tanınmış Z-bloger intihar edib - FOTO
17:45, Bu gün
Fransanın casus şəbəkəsinin ifşası: Ankaranın cavabı sərt ola bilər - ŞƏRH + FOTO
17:40, Bu gün
Dövlət imtahanından azad olunan tələbələrin diplom alma qaydası AÇIQLANDI
17:38, Bu gün
Simgenin konsertinə sayılı günlər qaldı
17:35, Bu gün
Qarabağa getmək istəyənlərin nəzərinə - Mart ayının biletləri satışa çıxarılır
17:30, Bu gün
Hərbi vəzifəlilərin təlim toplanışları davam edir - FOTO/VİDEO
17:25, Bu gün
AFFA İntizam Komitəsi “Sumqayıt” və “Kəpəz”i cərimələdi
17:20, Bu gün
Nikol Paşinyan yenə istefa vermədi - reallaşmayan “miatsum” xülyası - ŞƏRH + FOTO
17:16, Bu gün
Yeni təyin olunan icra başçısı kimdir? - DOSYE
17:12, Bu gün
Taksilərə buraxılış vəsiqəsi barədə məlumatlar DYP-nin sisteminə ötürüləcək
17:08, Bu gün
Salyanda yol qəzası olub, ölən və xəsarət alanlar var - VİDEO
17:04, Bu gün
Metbuat.az-ın fəaliyyətə başlamasından 7 il ötür
17:03, Bu gün
ABŞ Rusiyaya xoşagəlməz "hədiyyə" hazırlayıb...
16:59, Bu gün
Niyə ölkəmizdə mobil internetin sürəti azalıb? - FOTO
16:55, Bu gün
Prezident hərbi xidmətə çağırışla bağlı sərəncam imzaladı
16:50, Bu gün
Sədərək rayonuna icra başçısı təyin edildi
16:45, Bu gün
Qriqoryan: “İrəvan Bakıdan sülh müqaviləsi ilə bağlı növbəti təkliflər paketi alıb”
16:40, Bu gün
İntensiv yağış və qar yağacaq - XƏBƏRDARLIQ
16:36, Bu gün
Elm və Təhsil Nazirliyində YENİ TƏYİNAT
16:32, Bu gün
Şagirdlərin davranış pozuntusu: Tərbiyə işi ilə kim məşğul olmalıdır? - AÇIQLAMA + FOTO
16:28, Bu gün
Komitə sədri Ağdaşda vətəndaşları qəbul edib - FOTOLAR
16:25, Bu gün
Yaxın iki ayda Füzuli şəhərinə 300-dən çox ailə köçürüləcək - RƏSMİ
16:22, Bu gün
Gülay azadlığa çıxan Kamildən yazdı - FOTO
16:14, Bu gün
Əziz Orucovun həbs müddəti uzadıldı
16:10, Bu gün
Bələdiyyə sədri cinayət məsuliyyətinə cəlb edilib
16:06, Bu gün
Tramp Rusiyanı Napoleon və Hitleri məğlub edən “müharibə maşını” adlandırıb
16:04, Bu gün
Yeniyetmə ağırlıqqaldıranlar arasında Azərbaycan birinciliyi keçiriləcək
16:00, Bu gün
Dostluq, qardaşlıq və strateji tərəfdaşlığa əsaslanan münasibətlər qlobal əhəmiyyət daşıyır
15:55, Bu gün
ADU-da elmi tədqiqat işləri ilə əlaqədar iclas keçirilib
15:51, Bu gün
40 yaşdan sonra qocalmanı ləngidən qidalar
15:45, Bu gün
Müəllimlərin əməkhaqları nə qədər artacaq? - AÇIQLAMA
15:40, Bu gün
Birbank-dan Novruza özəl “Hədiyyəli çərşənbələr” kampaniyası
15:35, Bu gün
Səhiyyə Nazirliyi əhaliyə ÇAĞIRIŞ ETDİ
15:31, Bu gün
Bakı metrosunun iş rejimində dəyişiklik edildi
15:27, Bu gün
Maşın alarkən bunlara DİQQƏT EDİN! - Nasaz avtomobil aldığınızı göstərən ƏLAMƏTLƏR
15:23, Bu gün
SON DƏQİQƏ! Kamil Zeynallı azadlığa buraxıldı - VİDEO
15:19, Bu gün
Türkiyə-Azərbaycan Universitetinə yeni tədris ilindən tələbə qəbulu planlaşdırılır
15:15, Bu gün
Tofiq Bəhramov stadionu “Qarabağ”ın oyununa hazırdır? - AÇIQLAMA
15:12, Bu gün
Azərbaycan parataekvondo millisi beynəlxalq turniri 3 medalla başa vurdu
15:09, Bu gün
Azərbaycan müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizədə bütün dünyanın ümid yerinə çevrilib - TƏHLİL
15:08, Bu gün
Roland Bicamov: “Ermənistan həm İran, həm də Rusiya ilə münasibətləri korlayır” - MÜSAHİBƏ
15:04, Bu gün
Gülay Zeynallı Kamil Zeynallının həbsindən DANIŞDI - VİDEO
15:00, Bu gün
Bakıda Asiya Parlament Assambleyasının İcraedici Şurasının iclası keçirilir
14:55, Bu gün
Britaniya şirkəti Azərbaycanda “Xarxar” yatağının resurs ehtiyatlarının ilkin həcmini açıqladı
14:50, Bu gün
Aİ-nin qərəzi və ikili standartı: Təşkilatın əməli ilə sözü üst-üstə düşmür - ŞƏRH + FOTO
14:45, Bu gün
"Bakı xüsusidir!" - "Braqa" "Qarabağ"la oyundan əvvəl paylaşım etdi - VİDEO
14:40, Bu gün
Bakıda məşhur hoteldə həyəcanlı anlar - VİDEO
14:35, Bu gün
Dəhşətli cinayət: Bura intim münasibət üçün yaxşı yer deyil dediyinə görə... – ŞOK
14:30, Bu gün
Azərbaycanda kino ittifaqlarının rəsmi birləşməsinin və sədr seçkisinin tarixi bilindi
14:25, Bu gün
"Belarus müharibəyə mental və strateji olaraq hazırlaşmalıdır" - Lukaşenko
14:22, Bu gün
Erkən pensiya hüququ verən peşə və vəzifələrin siyahısı genişləndirilib
14:21, Bu gün
Ailəsinin beş üzvünü öldürməkdə təqsirləndirilən Əhməd psixiatriya xəstəxanasına yerləşdirildi
GÜNLÜK
20 Feb 2024 | 23:46
"Koronavirusa qarşı peyvənd olunanlarda 13 xəstəlik riski aşkar edilib" - yeni tədqiqatın nəticələri
16:22, Bu gün
Gülay azadlığa çıxan Kamildən yazdı - FOTO
14:05, Bu gün
Səfirlik əməkdaşları Kamil Zeynallının saxlanıldığı təcridxanaya baş çəkiblər - YENİLƏNİB + VİDEO
20 Feb 2024 | 21:34
"Rasim Balayevin əyninə geyim tapmadım, öz geyimi ilə çəkilsə də, məni şikayət etmədi"
20 Feb 2024 | 22:39
Bahalı qəbirlər tarixə qovuşur, qəbir yeri alınması da yığışdırılır - VİDEO
20 Feb 2024 | 22:37
Kimlər pensiyaya daha tez çıxacaqlar? - AÇIQLAMA + VİDEO
20 Feb 2024 | 22:34
HƏMAS-ın Qəzzadakı lideri yoxa çıxıb, onun Misirə qaçmağa müvəffəq olduğu deyilir...
07:30, Bu gün
Dünyanın ən uzun ilanının yeni növü TAPILDI
20 Feb 2024 | 22:32
Andiçmə məraisimi, 156 nömrəli məktəb və ittihamların fövqündəki həqiqət – TƏHLİL!
20 Feb 2024 | 21:56
Bakıda bu tarixdə 2 dərəcə şaxta olacaq - XƏBƏRDARLIQ
HƏFTƏLİK
18 Feb 2024 | 15:33
Niyə bir yerə toxunanda bizi "tok"vurur?- Ekspert açıqladı
17 Feb 2024 | 08:35
Qarabağdan köçmüş ermənilər geri qayıtmaq üçün bu üsula əl atmaq fikrindədirlər?..
17 Feb 2024 | 10:50
Xoşqədəmin "Əhməd sürücülük vəsiqəsini necə əldə edib?" sualına Kəramətdən cavab: "Sən necə almısansa, o da elə alıb" - VİDEO
14 Feb 2024 | 23:37
Rusiyada 15 yaşlı məktəbli müəllimlə yaxınlıqdan sonra ondan pul tələb edib
20 Feb 2024 | 19:31
Ekspertdən etiraz:"Məktəb sizinlə müqavilə bağlayıb ki, sən uşağı dünyaya gətir, qalanı mənlikdir?"
18 Feb 2024 | 08:15
"ATƏŞ” partizan hərəkatı Avdeyevkanın qisasını Volqoqradda aldı... 
19 Feb 2024 | 15:08
Üçüncü dünya müharibəsi başlayır? - Türkiyəli general AÇIQLADI
19 Feb 2024 | 20:00
Beş milyona tikilən xəstəxananın 200 manatlıq dərdi
14 Feb 2024 | 22:01
Dieta zamanı arıqlamağa mane olan 6 böyük SƏHV
20 Feb 2024 | 14:59
Şahramanyan və mühafizəçisi İrəvanda jurnalistlərə qarşı “fironluq” etdi...-FOTOLAR
AYLIQ
20 Feb 2024 | 23:46
"Koronavirusa qarşı peyvənd olunanlarda 13 xəstəlik riski aşkar edilib" - yeni tədqiqatın nəticələri
16:22, Bu gün
Gülay azadlığa çıxan Kamildən yazdı - FOTO
14:05, Bu gün
Səfirlik əməkdaşları Kamil Zeynallının saxlanıldığı təcridxanaya baş çəkiblər - YENİLƏNİB + VİDEO
20 Feb 2024 | 21:34
"Rasim Balayevin əyninə geyim tapmadım, öz geyimi ilə çəkilsə də, məni şikayət etmədi"
20 Feb 2024 | 22:39
Bahalı qəbirlər tarixə qovuşur, qəbir yeri alınması da yığışdırılır - VİDEO
20 Feb 2024 | 22:37
Kimlər pensiyaya daha tez çıxacaqlar? - AÇIQLAMA + VİDEO
20 Feb 2024 | 22:34
HƏMAS-ın Qəzzadakı lideri yoxa çıxıb, onun Misirə qaçmağa müvəffəq olduğu deyilir...
07:30, Bu gün
Dünyanın ən uzun ilanının yeni növü TAPILDI
20 Feb 2024 | 22:32
Andiçmə məraisimi, 156 nömrəli məktəb və ittihamların fövqündəki həqiqət – TƏHLİL!
20 Feb 2024 | 21:56
Bakıda bu tarixdə 2 dərəcə şaxta olacaq - XƏBƏRDARLIQ