Xəbər lenti
22/08/2019 [15:15]:
Elektron qeydiyyat xidmətindən istifadə edənlərin sayı artır
22/08/2019 [15:07]:
"SSRİ rəhbərliyinə qarşı etirazın ön cərgəsində yer alanlardan biri də Siz idiniz"
22/08/2019 [14:56]:
“Twitter” qaradərili futbolçuların hesablarını izləyəcək –Səbəb
22/08/2019 [14:55]:
Ermənistan Səhiyyə Nazirliyi: "Ölkədə "Sibir xorası"na yoluxma halları artıb"
22/08/2019 [14:54]:
Amerikada sudan kərə yağı hazırlayacaqlar - MARAQLI...
22/08/2019 [14:53]:
Kafel gətirən maşından külli miqdarda siqaret çıxdı –Gömrükdən açıqlama
22/08/2019 [14:49]:
500 nəfər əlilliyi olan şəxsə kiçik biznesini qurmaq imkanı yaradılır
22/08/2019 [14:47]:
Əli Əhmədov süni qiymət artımından şikayətləndi: " Yayın ortasında iki manata kartof olmaz"
22/08/2019 [14:45]:
“Qarabağın qaytarılması yolu müharibədən keçir” – “Ümid Azərbaycan ordusunadır!”
22/08/2019 [14:44]:
Zakir Zeynalov oğlunun cinayətini etiraf etdi
22/08/2019 [14:44]:
İran, Türkmənistan, Qazaxıstan və Azərbaycan dəmir yolu sahəsində əməkdaşlıqla bağlı müzakirələr aparılır
22/08/2019 [14:40]:
Azərbaycanlı nazirin atası 50 ildir eyni vəzifədə işləyirmiş - həm də 95 yaşında...
22/08/2019 [14:30]:
İsrail "Dəmir yumruğ"unu göstərdi - VİDEO
22/08/2019 [14:29]:
Tofiq Yaqublunun Baş Prokurorluğa çağırılmasının səbəbi - RƏSMİ
22/08/2019 [14:29]:
“Xəbərin mənbəyi kimi jurnalistləri qınayırlar, amma problem ondadır ki..."
22/08/2019 [14:22]:
“Əsgərlərin qarşısında oxuyanda o qədər ağladım ki, bir neçə ay səsim açılmadı...”
22/08/2019 [14:16]:
Tələbələrin kirayə ev qayğısı: "Oğlanlar evi dağıdırlar", "Ev yiyəsi qəflətən içəri girir"
22/08/2019 [13:54]:
BAXCP Əbülfəz Elçibəyin məzarını ziyarət etdi - FOTOLAR
22/08/2019 [13:50]:
Azərbaycan gəmisi Qara dənizdə yük daşıyacaq
22/08/2019 [13:43]:
Uşaqlarda qurd xəstəliyi nə üçün geniş yayılıb? - CAVAB
22/08/2019 [13:41]:
Bərdədə yanğın irigövdəli ağacları yararsız hala saldı - FOTO
22/08/2019 [13:37]:
Şagird yerdəyişməsi necə həyata keçirilir? - Valideynlərin suallarına CAVABLAR
22/08/2019 [13:31]:
10 Azərbaycan şəhərinə erməni mer seçiləcək
22/08/2019 [13:16]:
"Neynirik “alov qüllələri"ni? – Bizə Xudu müəllimin Dəlidağda tikdirdiyi məbədi qaytarın!..”
22/08/2019 [13:11]:
Bakıda fahişəxanadan gizli çəkiliş: Qiymət 50 manat - VIDEO
22/08/2019 [13:05]:
Pilotun xanımı: “Oğluma necə deyəcəm ki, atan bir də qayıtmayacaq?”
22/08/2019 [13:01]:
Azərbaycan yığmasının sabiq baş məşqçisi vəfat etdi
22/08/2019 [12:51]:
12 və 13 saylı cəzaçəkmə müəssisələrində zorakılığa yol verilməsi iddialarına münasibət bildirilib - RƏSMİ AÇIQLAMA
22/08/2019 [12:49]:
İki yaşlı uşaq su nasosu ilə oynadı, elektrik cərəyanı vurdu
22/08/2019 [12:47]:
"Pulu heç vaxt özünə yaxın buraxmırdı" - Partiya sədri Elçibəylə bağlı xatirələrini bölüşdü
22/08/2019 [12:34]:
İki əmioğlu 24 yaşlı qızı bağ evinə apardılar - Soyundurub 4 saat...
22/08/2019 [12:30]:
Baş hematoloq: "Azərbaycanda 1000 nəfərə 10 donor düşür"
22/08/2019 [12:25]:
Xaricdə "yağ-bal" içində "üzəcəkdilər": azərbaycanlı mühacirlər çətin duruma düşüblər
22/08/2019 [12:23]:
Rusiya kosmosa robot kosmonavt göndərdi - VİDEO
22/08/2019 [12:17]:
Üç uşaq anası evdən niyə qacıb? - Kənd icra nümayəndəsi: “O hadisəyə görə izahatı alınmışdı”
22/08/2019 [12:13]:
52 yaşlı Aybəniz Haşımovaya gecəyarı sürpriz etdilər - VİDEO
22/08/2019 [12:02]:
İsrail İrana bağlı qruplaşmanı vurdu, Əbu Mehdi Mühəndis ABŞ-ı hədələdi
22/08/2019 [11:58]:
Məhərrəmlik əyyamı gəlir - matəmin 60 gün olmasının səbəbi
22/08/2019 [11:54]:
Bəşər Əsəd rejimi İdlibi bombaladı - 6 ölü
22/08/2019 [11:52]:
Bakı metrosunda daha iki yeni qatar xəttə buraxıldı - FOTO
22/08/2019 [11:44]:
Anasına yataq otağından selfi göndərən qız biabır oldu - İntim aləti yaddan çıxarıb - FOTO
22/08/2019 [11:41]:
Övladını zəncirləyən ananı hansı cəza gözləyir?
22/08/2019 [11:40]:
BMT Qarabağdakı terrorçu rejimin “demokratik dövlət qurması” haqda icmal yaydı?..
22/08/2019 [11:39]:
“Onun özünəməxsus çox gözəl səsi və ifa tərzi var...”
22/08/2019 [11:35]:
Bu ilin ən yaşlı tələbəsi - 10 ildir imtahan verir -VİDEO
22/08/2019 [11:28]:
DİN-dən sürücülərə müraciət
22/08/2019 [11:17]:
Berdiməhəmmədov azərbaycanlı müğənnilərə hədiyyə verdi - FOTOLAR
22/08/2019 [11:11]:
İran "S-300"dən üstün hesab etdiyi silahı təqdim etdi - VİDEO
22/08/2019 [11:10]:
Azərbaycanda xəstənin cinsi fəaliyyəti bərpa olundu - UNİKAL ƏMƏLİYYAT...
22/08/2019 [11:09]:
Əbülfəz Elçibəysiz 19 il
22/08/2019 [11:09]:
“50 il incəsənətdə olsam da heç vaxt kollektivə doğum günüm olduğunu bildirməmişəm"
22/08/2019 [10:58]:
Bakıda sürücülər qaz tapmır - SOCAR-dan açıqlama
22/08/2019 [10:56]:
“Vətən bizə əmanətdir” yay istirahət düşərgəsinə 100 nəfər yeniyetmə və gənc cəlb olunub
22/08/2019 [10:55]:
Aktrisanı qarət edən sabiq nazir oğluna hökm oxundu
22/08/2019 [10:50]:
Ölməkdən qorxmayan insanlar –Cəsarət çatışmazlığı diktaturaların ömrünü uzadır
22/08/2019 [10:50]:
Yardımlıda dağlıq zonada yanğın: əraziyə helikopter cəlb edildi
22/08/2019 [10:47]:
Tramp: "İŞİD-ə qarşı Rusiya, İran, Türkiyə də vuruşmalıdır"
22/08/2019 [10:47]:
Qəbələ və Qusara dəmir yolu xətlərinin çəkilişi ölkəyə turizm axınını gücləndirəcək - RƏYLƏR
22/08/2019 [10:31]:
Azərbaycan yığmasının heyətindən 2 oyunçu kənarlaşdırılıb
22/08/2019 [10:29]:
"MİQ-29"un qəzaya uğrama səbəbi müəyyən edildi: Yad cisimlə toqquşub və pilot xəsarət alıb...
22/08/2019 [10:23]:
Avtomobilə səsgücləndirici quraşdıranlara - XƏBƏRDARLIQ
22/08/2019 [10:21]:
İlin ən gözlənilən avtomobili dünyaya təqdim olundu - FOTOLAR
22/08/2019 [10:00]:
Azərbaycanda 4 bal gücündə zəlzələ olub
22/08/2019 [09:55]:
Ən çox qida zəhərlənməsi baş verən məşhur istirahət mərkəzlərinin adları açıqlandı
22/08/2019 [09:51]:
Düşmən cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində atəşkəsi pozdu
22/08/2019 [09:47]:
İsmayıllıda 3 uşaq anası itkin düşdü
22/08/2019 [09:45]:
İsrail ordusu səhvən mülki təyyarəyə atəş açdı
22/08/2019 [09:40]:
Şimali Koreya 400 min insanın həyatını təhlükəyə atır
22/08/2019 [09:37]:
1 ağac kəsdi, 2360 manat cərimələndi
22/08/2019 [09:35]:
Qubadakı ağır qəzada ölən və yaralananların - Adları
22/08/2019 [09:31]:
Uyğur türkləri fəryadlarını dünyaya çatdırmağın  yolunu tapdı...-FOTOLAR
22/08/2019 [09:26]:
“Burada Mehriban Əliyevanın birbaşa rolu və xidmətləri var...” – KOMİTƏ SƏDRİ
22/08/2019 [09:21]:
Belçikalılar Trampa sataşdılar: Valloniya 1 avroya təklif edildi
22/08/2019 [09:17]:
Nazirin oğluna ABŞ-da toy etdiyi üçün tənqid olunmasının səbəbləri açıqlandı
22/08/2019 [09:16]:
ABŞ İŞİD liderlərinə görə 5 milyon dollar mükafat ayırdı
22/08/2019 [09:14]:
“Avraam Linkoln” təyyarədaşıyanı İran sahillərində
22/08/2019 [09:13]:
Dünya fond bazarlarında əsas indeks göstəriciləri yüksəlib
22/08/2019 [09:09]:
Araz Ağalarovun qardaşı qızının evi qarət olundu
22/08/2019 [09:07]:
Metroda çəkdirdiyi fotolarla gündəm oldu - FOTO/VİDEO
22/08/2019 [08:51]:
Hüseyn Abdullayev şərti cəza ilə azad oluna bilər
Bütün arxiv bir sırada
03/06/2019 [09:59] - Araşdırma - ( 1114 dəfə baxılıb)

Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: MİRZƏ FƏTƏLİ AXUNDZADƏ



(IV Hissə )

Faiq ƏLƏKBƏRLİ (QƏZƏNFƏROĞLU),
AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi,
fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

Mirzə Fətəli Axundzadənin fəlsəfi baxışlarında din məsələsinin qoyuluşu və materalizmə meyillilik məsələsinə gəlincə, burada da düşündürücü məqamlar kifayət qədərdir. Buna ən bariz nümunə isə onun fəlsəfi əsəri hesab olunan «Kəmalüddövlə məktubları» və həmin kitabından sonra Mirzə Melkum xana, Manukci Sahibə, Cəlaləddin Mirzə və başqalarına yazdığı məktublardır. Təsadüifi deyil ki, Axundzadənin 1866-67-ci illərdə qələmə aldığı «Kəmalüddövlə məktubları» əsərinin qəhrəmanı Kəmalüddövlə də “İran”a, yəni Qacarlar dövlətinə səyahət edərək, burada “islami fanatizmi ifşa edir”. İndinin özündə də, əvvəllər də bir çox tədqiqatçılar Axundzadənin bu əsərdə İslamı olduqca sərt şəkildə tənqid etməsini başqa yerə yozmuş, məsələnin əsil mahiyyətinə varmamış, yaxu da varmaq istəməmişlər. Hazırda da Axundzadənin islama qarşı tutduğu radikal mövqeyin Azərbacan xalqının fəlsəfi fikir tarixində müsbət, yoxsa mənfi rol oynaması məsələsi öz həllini tapmamış qalır. Fikrimizcə, bu çox incə məsələdir və obyektiv şərhə ehtiyac var. Bu baxımdan Axundzadənin İslam dininə, bundan irəli gələn fəlsəfi-ideoloji düşüncələrinin fəlsəfi fikir tariximizə mənfi və ya müsbət təsirinin olması ayrıca tədqiqat tələb edir ki, biz burada bu məsələyə müəyyən qədər aydınlıq gətirməyə çalışmışıq.
Birincisi, o, həmin dövrdə ruhanilərin və despotik məmurların mənfi əməllərini İslam dininin adına çıxmaqda yanlışlığa yol vermişdi. Hər halda onların mənfi əməllərinə görə, nə İslam dini, nə də onun Peyğəmbəri günahkar ola bilməzdi. Doğrudur, İslam dininə inkarçı münasibət bəsləməsinə baxmayaraq, Axundzadə onu da yazırdı ki, bütün dinləri puç və əfsanə hesab edir, azadlıq və xoşbəxtlik dininin tərəfindədir. Ancaq bütövlükdə, bu bir gerçəkdir ki, Axundzadənin əsas tənqid obyekti bütün dinlər deyil, məhz İslam dini olmuşdur. İkincisi, Axundzadə «Kəmalüddövlə məktubları» əsərində və bir sıra məktublarında yazırdı ki, İslam dininə qarşı mübarizəni “İran” xalqının rifahı naminə aparır. Bu baxımdan farsların islamdan öncəki dövrünün əzəmətindən, böyüklüyündən, cah-cəlalından söz açan Axundzadəyə görə, hicrətdən bəri isə “İran”ın başına yalnız müsibətlər gəlmişdir. Axundzadə yazır: “Ey İran, hansı sənin o şövkətin və səadətin ki, Kəymurəs və Cəmşid və Güstaşib və Nuşirəvan və Xosrov-Pərviz əsarında var idi?.. Əgərçi o növ şövkət və səadət Firəngistan (Avropa) və Yengi Dünya əhlinin bu əsrdə olan şövkəti və səadəti cənbində çıraq kimi hesab olunur gün müqabilində, lakin İranın bu halətinə nisbət nurdur zülmət müqabilində. Ey İran, o zaman ki, sənin səlatinin Peymani-fərhəngə əməl edirdilər, neçə min il dünyanın İrəmmisal səfhəsində əzəmət və səadət ilə kamiran oldular, xalq onların təhti-səltənətində neəmati-ilahiyyədən bəhrəyab olub, izzət və asayişdə zindəganlıq etdilər və yoxsulluq bilməzdilər və salibəkəflik etməzdilər və həm daxili-məmləkətdə azad və həm xarici məmləkətlərdə möhtərəm idilər və İran padişahlarının şöhrət-şövkəti külli-afaqi tutmuşdu”. 
Axundzadə «Kəmalüddövlə məktubları»nın əvvəlindən başlayaraq Sasanlar dövrünü cənnət kimi təsvir edir, fars şahlarını isə dünyanın yer üzərinə gəlib-getmiş ən ədalətli, cəsur, böyük fatehlər kimi qələmə verir. Sasanilər dövrünün “ədaləti”ndən, “hüquq”undan, “qayda-qanunun”dan bəhs edən Axundzadəyə görə “İran”ın bu cür möhtəşəm əsərləri İslam dini meydana çıxdıqdan sonra tamamilə məhv edilmiş, ancaq yunanlar tərəfindən bəziləri qorunub saxlanmışdır. Bir sözlə, mütəfəkkir farslardan, fars şahlarından elə danışır ki, bu zaman fars şairi Firdovsinin “İran” məddahlığından və ərəb-türk düşmənçiliyindən çox da fərqlənmir. Axundzadə yazır: «Peymani-Fərhəngin («Əhdi-hikmət»-F.Ə.) əhkamının nəticəsindən idi ki, səlatini-fürs (fars sultanları-F.Ə.) aləmdə namdar (məşhurlaşdılar-F.Ə.) oldular və milləti-fars bərgüzideyi-miləli-dünya idi (fars milləti dünya millətlərinin ən sayılanı idi-F.Ə.) və cahanyana aşikardır ki, dövri-qədimdə səlatini-fürsun ərseyi-mülki nə vüsətdə idi».
Bəs necə oldu türk Axundzadə fars Firdovsinin yolunu tutdu? Axundzadə «Kəmalüddövlə məktubları»nı bitirdikdən bir müddət sonra, İsakov adlı birisinə yazdığı məktubda «Firdovsinin yolu»nu tutmasını belə izah edir ki, ondan qabaq İslam dininin «mənfur din» olmasını yalnız «Şahnamə»nin müəllifi görə bilmişdir. Axundzadə yazır: «Bu cəhətdən təkcə Firdovsi müstəsnalıq təkil edir və o öz dühası ilə, həqiqətən, kəşf edə bilmişdir ki, Şərq xalqlarının bu qədər böyük bədbəxtliyinin səbəbi ərəblər və onların insan həyatına uyğunlaşmayan mənfur dinidr. Firdovsi isə dövründə onu əhatə edən müasirlərin müdhiş fanatizmi vasitəsilə sıxışdırıldığına görə, öz fikrini ehtiyatla, guya öz əqidəsi kimi deyil, ərəb ordularına qarşı vuruşlarda sonuncu İran şahı Yezdgürdün sərkərdəsi olan Hürmüzd şah oğlu Rüstəmin əqidəsi kimi ifadə etmişdir. Məhz buna görə də, Firdovsinin əqidəsi bizim günlərə qədər mütəfəkkirlərin diqqətini özünə cəlb edə bilməmişdir. Yalnız Kəmalüddövlə (yəni Axundzadə – F.Ə.) hazırkı əsrdə Firdovsinin fikrini başa düşərək, onu parlaq bir şəkildə inkişaf etdirmişdir». 
Firdovsinin yolunu parlaq şəkildə davam etdirməsini iftixarla qeyd edən Axundzadənin «Kəmalüddövlə məktubları»nı yazmasının kökündə Avropaya lazım olan “İran-Fars” kimlyinin dirçəlişi və bunun müqabilində islam dinini (ərəbləri), türk-müsəlman dövlətlərini (türkləri) isə ağaşılanması idi. Necə ki, vaxtilə fars şairi Firdovsi ərəblər qədər türklərə də nifrət bələmişdir, Axundzadə də Avropa-Rus ideoloqlarının təsiri altına bu xətti davam etdirmişdir. Bu anlamda da Axundzadə fars Firdovsinin islama qarşı düşmənçiliyini Rüstəmin yeni obrazı olan Kəmalüddövlənin yolu ilə davam etdirir və bunu, özü də gizlətmir: «Siz elə güman etməyin ki, müsəlmanların Kəmalüd¬döv¬lənin ideyalarını mənimsəməsi və onun nəzərdə tutduğu məqsədin əldə edilməsi üçün əsrlər keçməlidir. Əksinə, əksəriy¬yətinin savadsız olmasına baxmayaraq, islamizmin yalan olmasına dair bu kimi ideyalar kütlə arasında çox sürətlə yayıla bilər».
 “İran”ın islamaqədərki əzəmətini, fars şahlarının bənzərsizliyini tərifləyib qurtardıqdan sonra Axundzadə yazır ki, İslam dini bu ölkəyə qədəm qoyandan bu dövlətdə hər şey dəyişdi, “İran” öz keçmiş şan-şövkətini itirdi: «Heyf sənə, ey İran, hanı bu dövlət, hanı bu şövkət, hanı bu səadət? Ac, çılpaq ərəblər səni min iki yüz həştad ildir bədbəxt etdilər. Sənin torpağın xarabadır və əhlin nadandır və sivilizasiyoni - cahandan bixəbərdir və azadiyyətdən məhrumdur və padşahın despotdur və despot zülmünün təsiri və üləma fanatizminin zoru sənin zəf və natəvanlığına bais olubdur və sənin qabiliyyətini künd edibdir və cövhəri-əqlini paslandırıbdır… yüz-yüz illər keçəcəkdir ki, sən rövnəqə düşməyəcəksən və asayişə və səadətə çatmayacaqsan və sivilizasiyon tapan millətlərlə bərabər ola bilməyəcəksən». Maraqlıdır ki, “İran”da farslar qeyri-qanuni hakimiyyətə gətirildikdən sonra sivilizasiyadan çox uzaqlaşdı və bu gün də çox uzaqdır. Ancaq bütün Türk dövlətlərində az-çox inkişaf vardır..
Qeyd edək ki, fars şairi Firdovsi «Şahnamə» əsərində İslam dinini və onun peyğəmbərini farslara bədbəxtlik gətirən amil kimi irəli sürmüşdür ki, Axundzadə də «Kəmalüddövlə»də, “ey İrani-biçarə, Firdovsi rəhmətullah sənin bu gününü səkkiz yüz il bundan irəli ilham ilə bilib, Hürmüzd şahın oğlu Rüstəmin dilindən xəbər verir”-deyərək, fars şairindən bol-bol misalar gətirir. Onun sözlərinə görə, “İran” milləti ərəblər və türklərin hakimiyyəti dövründə bir-birinə qarışmış, fars, türk və ərəbdən ibarət yeni bir millət meydana gəlmişdir. Ona görə də ərəblərin farslara üstün gəlməsi ilə Sasanların bəxtinin sönməsini, indən belə hakimiyyətdə türklərin və ərəblərin olacağını ürək ağrısı ilə yazan Firdovsi, Rüstəmin dili ilə ərəbləri kərtənəkələ yeyən, dəvə südü içən ac və çılpaq bir xalq kimi qələmə verir.
Axundzadədə yaranan bu «farsçılıq», «fars təəssübkeşliyi» və islam düşmənçiliyinə birmənalı yanaşmaq mümkün deyildir. İlk baxışda aydınlaşdırmaq olmur ki, o, bir sıra ideyalarıını (yeni əlifba məsələsi, sivil millət və s.) həyata keçirmək üçünmü «fars təəssübkeşi» olub İslamı tənqid edir, yoxsa doğrudan da birdən-birə «fars olduğunu» anlamış və “İran” xalqının nicatı yolunu tutmuşdur. Hər halda, məlum əsərində Axundzadənin Sasanilərin keçmiş əzəməti məsələsində, o cümlədən İslam dininə və türklərə münasibətdə tamamilə obyektiv olmasını söyləmək çətindir. Axundzadəyə görə, İslam dinini qəbul etdikdən bu zamana qədər “İran” xalqının başına elə müsibətlər gəlibdir ki, dünyanın başqa bir xalqını başına belə müsibətlər, bəlalar gəlməyib. Axundzadə hesab edir ki, Ərəb Xilafətindən başlamış Deyləmilər, Qəznəvilər, Samanilər, Səlcuqlar, Atabəylər, Xarəzmşahlar, Çingizlər, Teymurilər, Şeybanilər, Çobanilər, Ağqoyunlular, Qaraqoyun¬lular, Səfəvilər, Əfqanilər, Əfşarlar, Zəndillilər, Qacarlar və başqaları “İran”ı ancaq talan edib və dağıdıblar. 
«Əhli-İranın bu günə bədbəxtliyinə səbəb ərəblər oldu»- deyən Axundzadə yazır ki, özlərini peyğəmbər övladı adlanıdran ərəblər hər yerdə “İran” xalqının qabağını kəsərək deyirlər: biz işləyə bilmərik, müftə yeməliyik, çünki sizi bu günə salan babaların övladlarıyıq. Axundzadə ərəblərin dilindən yazır: «Padişaha maliyyat ver, füqəraya fitrə və zəkat ver, qurban kəs, yüz qızıl, ya iki yüz qızıl xərc elə, get həcc qıl, ac ərəbləri doyur və qazandığının beşdə birisini də mənə ver». Axundzadəyə görə, belə bir vəziyyətdə “İran” xalqı onu zəlil günə qoymuş islam dini uğrunda baş-döşünə döyür, şaxsey-vaxsey naləsini göyə qaldırır və bunun səbəbini soruşanda deyir ki, bəs, min iki yüz bir neçə il bundan əvvəl beş-on ərəbi, beş-on ərəb Kufə səhrasında qırıbdır. Bütün bunların “İran” xalqı üçün ancaq bədbəxtlik arxasınca bədbəxtlik gətirdiyini iddia edən Axundzadəyə görə, islam qanunları buraya ayaq açıdğı gündən indiyə qədər guya yalnız despotizm hökm sürmüşdür. Axundzadə yazır: “Fransa və ingilis məmləkətlərində eşşəkləri və atları və öküzləri dəxi vurmaq və incitmək qədəğəndir, amma İran məmləkətində despotun fərmanı ilə, hətta cəlilüşşə üməranın ayaqlarını fələqqəyə qoyub çubuq vururlar və bir neçə vaxtdan sonra genə bu rüsvay olunmuş üməradan vəzirlər və sərdarlar qayırırlar və olardan ixlas və iradət təvəqqö edirlər və bu biçarə üməranın təbiətlərində despotun təhəkkümü təsirindən bir tövr rəzalət və übudiyyət və biqeyrətlik hasil olubdur ki, çubkarlığı özlərinə hərgiz ar bilməzlər və bu növ zillət və rüsvaylıqdan sonar genə bu dünyada zindəganlığa talib olurlar”.

loading...
loading...
"SSRİ rəhbərliyinə qarşı etirazın ön cərgəsində yer alanlardan biri də Siz idiniz"
BAXCP Əbülfəz Elçibəyin məzarını ziyarət etdi - FOTOLAR
Quru, saman kimi cansız saçlar: Nə şampun, nə maska, nə balzamlar kömək etmir...
İrəvan xanları nəslinin nümayəndəsi Əmir Əli Sərdari İrəvani Gəncədə - FOTO
Çay və qəhvə ilə bağlı MARAQLI ARAŞDIRMA
Pulsuz hüquqi xidmət

Nabranda hər cür şəraiti olan 1 otaqlı, 2 otaqlı, 3 otaqlı kotej tipli kirayə evlər. Əlaqə nömrəsi – (050 311 11 64); (055 681 11 64)

Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
Amerikada sudan kərə yağı hazırlayacaqlar - MARAQLI...
Dünya
İsrail "Dəmir yumruğ"unu göstərdi - VİDEO
Cəmiyyət
“Xəbərin mənbəyi kimi jurnalistləri qınayırlar, amma problem ondadır ki..."
Cəmiyyət
“50 il incəsənətdə olsam da heç vaxt kollektivə doğum günüm olduğunu bildirməmişəm"
Cəmiyyət
“Burada Mehriban Əliyevanın birbaşa rolu və xidmətləri var...” – KOMİTƏ SƏDRİ
Həftənin ən çox oxunanları
“Yekə arvadsan” - Nigar Camal elə bir videosunu yaydı ki…
"Rusiya heyəti Dərbənd şəhərinə yaxınlaşan zaman qırıcının qalıqları tapılıb və..."
“Sənin ərin hara baxır?” - Müğənni aləmi bir-birinə qatdı -FOTOLAR
Onlar universitetə qəbul olmağı belə qeyd etdi - İlginc fotolar
“Göstəriş verdim ki, erməniləri qandallayıb  camaatın gözü qarşısında  piyada gətirsinlər...” 
Türkiyədə dəhşətli zəlzələ ABŞ-ın gizli silahı ilə törədilib?
Müdafiə Nazirliyində həbslər başladı: Külli miqdarda rüşvət və korrupsiyaya görə...
Şəbnəm Tovuzlu o gecədən danışdı: "Baş-ayaq yatdıq, Hacıya da demişəm" - VİDEO
Ermənistan “140 hektar torpaq almışıq” dedi, Azərbaycan MN istehzalı cavab verdi - "Gülüş doğurur..."
“Pakistan bizdən nə silah, nə pul istəyir, istədiyi odur ki...”
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)