Xəbər lenti
19/11/2019 [09:48]:
Bakıda sakinlər bu küçəyə Mübariz İbrahimovun adını veriblər - VİDEO
19/11/2019 [09:45]:
ATV-nin məşhur aparıcısının canlı yayımda milçəklə sınağı - VİDEO
19/11/2019 [09:42]:
Şimali Karolinada yaşayan sumqayıtlı rəqqasə... - FOTOLAR
19/11/2019 [09:39]:
Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin ailəsində toy - VİDEO
19/11/2019 [09:39]:
Emin Həsənli Qüzey Kipr Türk Cümhuriyyətinin ildönümü tədbirlərinə qatılıb - FOTOLAR
19/11/2019 [09:33]:
Novruz Məmmədov bu vəzifəyə GƏTİRİLİR
19/11/2019 [09:30]:
Bu gün Milli Məclisin plenar iclası keçiriləcək
19/11/2019 [09:28]:
Kamboca şahzadəsi vəfat etdi
19/11/2019 [09:25]:
Kəndlərimiz snayper tüfənglərindən atəşə tutuldu
19/11/2019 [09:19]:
Bu gün Oxçu faciəsinin 100 ili tamam olur
19/11/2019 [09:11]:
Mexiko hava limanında 100 kiloqram kokain aşkar edilib
19/11/2019 [09:07]:
Üzümün tumu Moskva sakininin həyatına son qoydu
19/11/2019 [09:06]:
Çin etirazlar fonunda Honkonqun polis rəisini dəyişib
19/11/2019 [09:03]:
Türkiyədə yenidən zəlzələ baş verib
19/11/2019 [07:53]:
Böyük alim ona hörmətsizlik edən həyat yoldaşını niyə cəzalandırmırdı?..
19/11/2019 [00:45]:
Hansı xəstəliklərdə isti hamam faydalıdır - Sauna və buxarla müalicə
19/11/2019 [00:43]:
Hansı xəstəliklər korluğa səbəb olur? - ARAŞDIRMA
19/11/2019 [00:39]:
Azərbaycanda bəzi xəstəliklər barədə niyə danışılmır? - "Tərbiyəli qız hepatit olmaz...."
19/11/2019 [00:30]:
ARB-də QALMAQAL: Jurnalist bayağı müğənnini “divara dirədi” + VİDEO
19/11/2019 [00:14]:
Bakıda ağır qəza, sürücü hadisə yerindən qaçdı - FOTOLAR
19/11/2019 [00:02]:
"Dövlət katibi Mayk Pompeo ABŞ-dakı acların dərdini çəksin"
18/11/2019 [23:59]:
Bakı-Sabunçu qatarından istifadə edənlərin nəzərinə!
18/11/2019 [23:51]:
""Barış Pınarı" İsrailin Yaxın Şərqdəki neft maraqlarına təhlükə törətdiyi üçün... - VİDEO
18/11/2019 [23:49]:
Fərqanə Qasımovadan “Nəsimi ili”nə möhtəşəm töhfə - VİDEO
18/11/2019 [23:35]:
“Azərbaycan ordusu Stepanakertə (Xankəndi) girmək üzrəydi, bizi Qaydar xilas etdi...”
18/11/2019 [23:28]:
Alpaqut döyüş sənəti üzrə dünya çempionatına hazırlıq məsələləri müzakirə edilib - FOTOLAR
18/11/2019 [23:21]:
"Kiməsə rektor vəzifəsi vermək üçün universitet açmazlar..."
18/11/2019 [23:20]:
Rusiyalı aktyor qızını bu şəkildə cəzalandırdı - VİDEO
18/11/2019 [23:14]:
"Heç bir kişinin başı üçün deyil ki, desin Pərvinə maşın, ev və ya digər bahalı hədiyyə etmişəm"
18/11/2019 [23:06]:
Gəncəyə toplaşan rus generallarının gizli əməliyyatı: TARİX DƏRSİ + VİDEO
18/11/2019 [23:04]:
Qızlar ölməmişdən 2 saat qabaq bu videonu paylaşıblar - VİDEO
18/11/2019 [22:58]:
Ilanla oynanan oyun şok yaratdı - MARAQLI...+ VİDEO
18/11/2019 [22:54]:
Nadir mavi almaz 14,9 milyon dollara satıldı
18/11/2019 [22:33]:
İraqda olan 30 rusiyalı uşaq Moskvaya gətirilib
18/11/2019 [22:27]:
Türkiyədən xəbərdarlıq: “Suriyada hərəkat yenidən başlayacaq”
18/11/2019 [22:23]:
Gürcüstan parlamenti fəaliyyətini bərpa etdi
18/11/2019 [22:18]:
Gəncədə ər arvadını vəhşicəsinə döydü
18/11/2019 [22:14]:
Kəlbəcərli seçicilərin növbəti qəbulu keçirilib - FOTOLAR
18/11/2019 [22:09]:
Bakıda 29 yaşlı gənc bıçaqlanıb
18/11/2019 [22:03]:
Poroşenkonun deputat toxunulmazlığı ləğv edilir: “Ağlasığmaz axmaqlıq”...
18/11/2019 [21:27]:
Məktəblilər üçün Milli Dirçəliş Gününə həsr olunmuş tədbir keçirilib - FOTOLAR
18/11/2019 [21:19]:
Bu görüntülər ölkəni ayağa qaldırdı - AĞLASIĞMAZ...+ VİDEO
18/11/2019 [21:13]:
"Onu ermənipərəstlikdə ittiham etmək cahillikdir, düşünülmüş və qərəzli bir kampaniyadır"
18/11/2019 [21:12]:
"Məcburi köçkün problemi və Azərbaycan təcrübəsi" adlı tədbir keçirilib - FOTOLAR
18/11/2019 [21:11]:
Yarımstansiyadan oğurluq etmək istəyən kişini cərəyan vurub öldürdü
18/11/2019 [21:07]:
İAEA: İran nüvə sazişindəki ağır su ehtiyatı həddini aşıb
18/11/2019 [21:05]:
Qara qitə ağ örpəyə büründü - İNANILMAZ TƏBİƏT HADİSƏSİ...
18/11/2019 [21:04]:
Rayon prokurorunun müavini sərxoş vəziyyətdə saxlanıldı...
18/11/2019 [20:59]:
"Qayğı" Sosial İnkşaf Mərkəzinin rəhbəri "Nur" uşaq evində qonaq oldu - FOTOLAR
18/11/2019 [20:30]:
Əsgərimizin canını almaq istədi, öz ayağından oldu
18/11/2019 [20:20]:
Sosial medianı ayağa qaldıran evlilik təklifi - MARAQLI...+ VİDEO
18/11/2019 [20:18]:
Torpaq qiymətli sərvətdir: Onun loğmanı ADAU- da yetişir...
18/11/2019 [20:11]:
Bakıda avtomobilini qəza yerində qoyub qaçan sürücü ilə bağlı cinayət işi başlayıb - RƏSMİ
18/11/2019 [20:05]:
İranın Ali Rəhbərinin nümayəndəsinə sui-qəsd cəhdi olub
18/11/2019 [20:02]:
Prezident Donald Tramp Dövlət Departamentinin əməkdaşını kəskin tənqid edib
18/11/2019 [19:57]:
“ABŞ İrandakı etirazları dəstəkləyirsə,  Güney Azərbaycanla bütövləşəcəyik?..”
18/11/2019 [19:56]:
Tbilisidə aksiyanın dağıdılması zamanı 18 nəfər saxlanılıb
18/11/2019 [19:26]:
Braziliya dünya çempionu oldu - VİDEO
18/11/2019 [19:23]:
Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: Mirzə Möcüz Şəbüstəri
18/11/2019 [19:23]:
Ronaldu komanda yoldaşlarından üzr istəmək üçün şam yeməyi təşkil edəcək
18/11/2019 [19:22]:
Cem Yılmaz azərbaycanlı məşhurlarla bir arada: Miri Yusif, İradə İbrahimova, Fərda...
18/11/2019 [19:17]:
Rusiya Ukrayna gəmilərini qaytarıb
18/11/2019 [19:15]:
Ali Radanın deputatı Qarabağ münaqişəsinin həlli yollarından danışdı - VİDEO
18/11/2019 [19:10]:
Rektor jurnalistə yüksək vəzifə verdi
18/11/2019 [19:08]:
Aparıcı Mələk: “Mənim həyatımda kimsə olsa...” - VIDEO
18/11/2019 [19:05]:
Məşhur xəbər agentliyinin redaktoru itdi
18/11/2019 [19:01]:
İşə gecikən 19 yaşlı gənc avtomobili saatda 203 kilometr sürətlə idarə etdi
18/11/2019 [18:58]:
Müəllim sinifdə qız şagirdinə görün nə etdi - Kameraya çəkdi - VİDEO
18/11/2019 [18:54]:
"Onun tikdiyi "evlər"in divarları ona görə möhkəmdi ki..."
18/11/2019 [18:45]:
Qubada maşın aşıb, 3 yaşlı uşaq ölüb
18/11/2019 [18:38]:
ADMİU SABAH qrupları Beynəlxalq Festivalda mükafat qazanıb - FOTO
18/11/2019 [18:33]:
ADMİU-nun rektoru VIII Beynəlxalq Mədəniyyət Forumunda iştirak edib - FOTO
18/11/2019 [18:28]:
Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən ağacəkmə kampaniyasına başlanılıb
18/11/2019 [18:20]:
Xatirə ərindən gileyləndi: “Bıçağa görə 3 ay məni dindirmədi” – VİDEO
18/11/2019 [18:16]:
Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində təhsil alan xarici kursantların sayı hər il artır - VİDEO
18/11/2019 [18:12]:
UNEC rektoru yeni Tələbə-rektorla görüşüb - FOTO
18/11/2019 [18:11]:
Serj Sarqsyan aprel döyüşləri ilə bağlı dindiriləcək
18/11/2019 [18:07]:
Dekabrda psixoloqların diaqnostik qiymətləndirilməsi keçiriləcək
18/11/2019 [18:06]:
"Xarici qüvvələrin İranda sabitliyi pozmasına imkan verilməyəcək"
18/11/2019 [17:52]:
Tbilisidə xüsusi təyinatlılar parlamentin ətrafını etirazçılardan təmizləməyə başlayıb - YENİLƏNİR
Bütün arxiv bir sırada
18/06/2019 [12:19] - Siyasət - ( 1341 dəfə baxılıb)

Üçüncü Dünya Müharibəsi qapını döyürmü?



Bu günün və gələcək nəsillərin dünyasına təsirini göstərən qərarları qəbul edənlər öz nəticələrinə hansı yolla gəlirlər?

Dünyada baş verən prosesləri bu qədər mürəkkəbləşməsinin səbəbi nələrdi?

Bunları günün aktual sualları saymaq olar.

Dünyada baş verən hadisələr çox mürəkkəb bir sistemə malikdir.

Yuxarıda qeyd etdiyim suallara cavab vermək çox çətindir.

Bu gün müxtəlif fikirlər söylənilir ki, dünya müəyyən ailələr, təşkilatlar və ya masonlar tərəfindən idarə olunur.

Əslində isə bu belə deyildir. Mənim fikrimcə dünyanın idarəçiliyi  “Dünya mexanizmi” tərəfindən idarə olunur. Dünya sanki uzaqdan idarə olunur. Ancaq uzaqdan dediyim zaman bu uzaqlıq insanlara olduqca yaxındır və olduqca uzaq.

Dünyanın istənilən bölgəsində hərbi münaqişələr və siyasi maraqların toqquşması qaçınılmazdır, insanın var olduğu hər bir yerdə onun maraqları da mövcuddur və istənilən halda, bütün maraqlar və mənafelər bir nöqtədən sonra toqquşmaya doğru aparır. Bu gün dünyada 270 - dən çox münaqişə ocağı var və bunun 250 - dən çoxu Yaxın Şərqdədir. Münaqişə, sülh, müharibə və s. bu anlayışlar çox mürəkkəb silsilələr qrupuna aiddir. Çünki, sülhdə, müharibə də maraq qrupuna aiddir.

 Bunu bu cür izah edək.

Müharibə dünyanı müharibəsiz təsəvvür etmək bizim fikrimizcə mümkün deyil. Sizcə müharibə nəticəsində inkişaf - dəyişim mümkündür? Müharibə yoxdursa dünya xəritəsinin dəyişməsi, nizamlanması, yəni dövlətlərin yaranması və s. necə baş verər? Hər yeni yüzillikdə sanki təbiətin hansısa qanuna oxşayaraq, əməl edərək yeni dövlətlər yaranır, böyük imperiyalar və ya güclü dövlətlər dağılır və ən əsası da dünya xəritəsi dəyişir. Məncə bu müharibə vasitəsilə baş verir. Müharibənin başlaması səbəbi də hər bir ölkədə eyni deyil, müxtəlif planları çərçivəsində baş verir. Ancaq müxtəlif olsa da eyni plana xidmət edirlər lakin, bunu özləri də bilmirlər. Çünki planlar bir – birinə yorulmadan, ağıllı formada xidmət edirlər.

XX əsrdə baş verən II Böyük Dünya Müharibəsinin istər böyük istərsə də kiçik detallarına kimi işlənib hazırlanmışdı. Hətda onu da qeyd edim ki, I Dünya müharibəsi ilə II Dünya Müharibəsi bir – birinə xidmət edirdi.

İndi  isə yaxın Şərqdə əsası qoyulan böyük konflikt və XXI əsrdə bu konfliktin nəticələrindən bəhs edəcəm.

 Yaxın Şərq – şərqin “qaynar qazanı” və ya “ qanayan yarası” isə öz misilsiz mürəkkəbliyi və lokal münaqişədən daha çox beynəlxalq miqyasına inteqrasiya etdiyi və böyük dövlətlərin maraq dairəsində olduğu üçün ərazi və milli münaqişələr arasında ən məşhuru hesab edilə bilər. Yaxın Şərqdəki münaqişələrə sadəcə müsəlman və xristian,  müsəlman və yəhudi maraqları arasındakı toqquşma kimi baxmaq sadəlövhlük olardı. Çünki məsələn dini zəmində baş verən qarşıdurmalardan ziyadə, siyasi və milli maraqlara söykənir. Yaxın Şərqin münaqişələri əsasən XX əsrin II yarısından etibarən başlanmış hesab edilsədə, bəzi tədqiqatçılar bunun kökünü daha əvvəlki əsrlərdə axtarırlar.

İsrail – Ərəb münaqışəsi artıq Yaxın Şərqin bütün dünyaya empoze etdiyi və təbliğ etdiyi “münaqişə - oyun kartına” çevrilmiş, BMT – nin və dünya güclərinin müdaxilələri belə vəziyyəti sakitləşdirə bilməmişdir, odur ki, vəziyyət hələdə gərgin olaraq qalır.

1958 – ci ilin Livan Böhranı, eyni ildə İraq inqilabı, 1978 - ci ildə alovlanan Kürd – Türk konflikti, 1994 – ci ilin Yəmən vətəndaş müharibəsi, Misir böhranı, Suriya vətəndaş müharibəsi, İŞİD – in ortaya çıxması və s. kimi soyları hədsiz dərəcədə çox olan münaqişələr Yaxın Şərqi təbii olaraq “münaqişə yuvasına” və bölgəni yaxın tarixin ən çolxantılı və ziddiyyətli regiona çevirmişdir.

İraq, İran, Liviya, Livan, İordaniya, Misir, Suriya və s. ölkələrdəki böhranlar ümumilikdə Yaxın Şərqi geniş anlamda xarakterizə etsə də ən diqqətəlayiq və ən əzəli münaqişə İsrail – Ərəb münaqişə si hesab olunur. Özlərinin peyğəmbər soyundan gəldiklərini iddia edən və ortaq sani irqinə mənsub olan bu xalqlar nə üçün bu qədər əzəli düşmən oldular və oralarındakı nifaq və nifrət səngimir? Məsələyə dini kontekstdən yanaşanlar əsasən müsəlman və qeyri – müsəlman faktoru üzərində dayanır və İsrailin başçılığı və öndərliyi altında aparılan müharibənin sadəcə ərəblərə (fələstinlilərə) qarşı deyil, ümumilikdə xristian aləmində gizli və oxşar dəsdəyi ilə bütün müsəlman dünyasına qarşı yürüdüldüyünü iddia edirdi. İsrailin müharibəsini patriot və beynəlxalq hüquq tərəfdarları “öz varlığını qorumaq hər bir xalq və dövlətin haqqıdır” prinsipinə söykənərək İsraili dəstəkləmiş, ərəb milliyyətçiləri və müsəlman dünyası isə  İsrailin bəzən izafi dərəcəyə varan aqressiyasını “müsəlman düşmənliyi” ilə izah etməyə çalışmışlar.

Qəbul olunan BMT qətnamələrinin də icra mexanizminin sıfıra yaxın olması münaqişənin közərən alovların günü – gündən yenidən alovlandırmış və onu daim aktual saxlamışdır.

Yaxın Şərq münaqişələrini sadəcə “tərəflərin münaqişəsi” yox, ümumilikdə beynəlxalq aləmin haçalanan və ya qütübləşərək iki cəbhəyə bölünən “maraqların münaqişəsi” də adlandırmaq olar.

ABŞ İsrailin əsas dayağı hesab olunur, digər tərəfdən Rusiya ərəb dövlətlərinə olan dəstəyi ilə gündəmə gəlir. İran İsraili özünə əzəli düşmən elan etmişdir. Türkiyə isə “müsəlman birliyi” faktorun və öz imperiya keçmişini əsas tutaraq ərəbləri dəstəkliyir. Regiona qərb qüvvələrinin müdaxiləsini pisləyir. Münaqişənin başlaması “gizli qəhrəmanı” hesab edilən Britaniya bu gün digər dövlətlər qədər gündəmdə deyil, lakin unutmaq olmaz ki, İsrail – Ərəb münaqişəsinin fitilini yandıran elə Böyük Britaniya olmuşdur.

Ümumilikdə bu böyük konflikt XXI əsr üçün nələr vəd edir?

 Sözsüz ki, “_________” adını verə bilməyəcəyimiz müharibənin harda olacağı bəllidir. Ancaq müharibə XX əsrdə olan Müharibə kimi deyil, fərqli strukturda və fərqli sistemə malik olacaqdır.

Ehtimal edilən III Dünya müharibəsinin ilk qığılcımların da məhz Yaxın Şərqdən alovlanacağı düşüncəsi artıq ortaq bir rəyə çevrilmişdir. Bu isə olduqca təhlükəli bir tendesiyadır.

Çox vacib bir məsələdə qeyd edəcəm. Dövlət daxilində terror təşkilatı ilə mübarizə aparır. Burda maraqlı faktlar var. Dövlət öz ərazisi boyunca qurudan müdafiə olunur. Yəni sərhədləri mövcuddur və o sərhədlər (geniş) güclü şəkildə qorunur. Sudan baxsaq yenə elə, sudan dövlət öz ərazisini qoruyur. Dövlətin daxilində isə dayanmadan terrorla mübarizə aparır. Bu terror təşkilatının pulla təmin olunmasın anlayırıq ki, pulla bir yola dövlətə keçirmək mümkündi. Ancaq o terror təşkilatınındı mövcud olan silah – sursatlar hardan gəlir? O mərmilər hardan gəlir? Özlərinin hərbi silah – sursat hazırlamaq üçün zavodları var? Xeyir yoxdur. Yaxşı pul kimi bu silah - sursatlardamı xaricdən gəlir? Xeyir biz yuxarıda qeyd etdik ki, dövlət hər tərəfli sərhədləri qorunur.

Pulu qeyd etdiyim kimi mümkündü keçirtmək. Ancaq silah – sursatları keçirtmək yox. Çünki, dövlət bütün sərhədləri boyunca qorunur. Yəni dövlətinə girən çıxan hər bir şeyi gözəl şəkildə bilir.

 

Politoloq Fərid Muradoğlu,

School of Diplomacy direktoru

 

loading...
loading...
"Kiməsə rektor vəzifəsi vermək üçün universitet açmazlar..."
Rusiyalı aktyor qızını bu şəkildə cəzalandırdı - VİDEO
"Heç bir kişinin başı üçün deyil ki, desin Pərvinə maşın, ev və ya digər bahalı hədiyyə etmişəm"
Ilanla oynanan oyun şok yaratdı - MARAQLI...+ VİDEO
Bu görüntülər ölkəni ayağa qaldırdı - AĞLASIĞMAZ...+ VİDEO
Loading...
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Azərbaycanda bəzi xəstəliklər barədə niyə danışılmır? - "Tərbiyəli qız hepatit olmaz...."
Gündəm
Əsgərimizin canını almaq istədi, öz ayağından oldu
Cəmiyyət
“Elektriklə çalışan avtobusların Bakıda və ya Sumqayıtda fəaliyyət göstərməsi mümkündür”
Gündəm
“Bu layihənin ölkəmiz üçün iqtisadi önəmi qədər də siyasi önəmi mövcuddur”
Siyasət
"Proseslər onu göstərir ki, İrandakı hadisələrdən ABŞ-ın doğrudan da xəbəri yoxdur, çünki..."
Həftənin ən çox oxunanları
Qadında intim münasibətin qaydasında olmadığını göstərən 8 ƏLAMƏT...
Aygün Kazımova məhbəsdə ölüm ayağında olan qardaşına baş çəkdi - FOTO
"Ölkədə bütün danaları kəssən, 10 şadlıq evinin tələbatını ancaq ödəyər, ancaq it və eşşək əti..."
"Türkiyə bundan sonra Qarabağda lövbər salmış "PKK"-nın üzərinə getməlidir..."
"Ərimi məcbur edirdim ki, mənimlə cinsi əlaqəyə girsin"
"Sən dediyin kimi "mama roza" olsaydım, ən birinci xalan qızı Könül Əzizi çıxardardım..."
Suraxanının yeni icra hakimiyyəti başçısından anoloqu olmayan kadr islahatı...
Yanvardan pensiyalar bu qədər ARTACAQ
Tərtərin icra hakimiyyəti başçısının başı dərddə... - Barəsində video yayıldı + VİDEO
“Bu məsələ açılsa, Rusiya üçün görünməmiş biabırçılıq olacaq...”
Moderator.az-ın arxivi
Pulsuz hüquqi xidmət
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247