Xəbər lenti
18/01/2020 [08:10]:
Əməl dəftərimizi oxumaq üçün hazırıqmı?..
18/01/2020 [01:15]:
İlkinin atasından ürək dağlayan sözlər: "Mən Nərminə yanıram"
18/01/2020 [01:01]:
Dəhşətli hadisə - İki məşhur aktyor çəkiliş zamanı öldü (VİDEO)
18/01/2020 [00:51]:
Qarsdakı baş konsulumuz Diyarbəkir vilayətində önəmli görüşlər keçirdi - FOTOLAR
18/01/2020 [00:14]:
“Bir ömür nədir ki? - Bir əsim külək...”
17/01/2020 [23:25]:
Tualetdə uşaq dünyaya gətirən ana qaçdı, körpə öldü
17/01/2020 [23:24]:
Dünyanın ən kiçik adamı vəfat edib - FOTO/VİDEO
17/01/2020 [23:22]:
İranda təyyarə qəzasında həlak olanların cəsədləri yanvarın 19-da Ukraynaya təhvil veriləcək
17/01/2020 [23:22]:
Bakıda həkim əməliyyat etdiyi qadına yumruq vurdu: “Əsəbi idim, hər kəsdə belə ola bilər” - FOTO
17/01/2020 [23:15]:
"Bu xanımın qələbəsi ona səs verib qalib edən seçicilərinin qələbəsi demək olacaq..."
17/01/2020 [22:37]:
"Problemlərinizin həlli üçün əlimdən gələni etməyə çalışdım" - FOTOLAR
17/01/2020 [22:31]:
Azay Quliyevdən möhtəşəm başlanğıc: 1000-dən çox seçici könüllü kimi kampaniyaya qoşuldu
17/01/2020 [22:27]:
DYP polisin rüşvət alması videogörüntüsünə münasibət bildirdi
17/01/2020 [22:21]:
İcra başçısından nümunəvi addım: 147 şəhidin xatirəsinə 147 ağac əkildi...
17/01/2020 [22:21]:
Suriyada 50 silahlı məhv edilib
17/01/2020 [21:57]:
Cənubi Qafqaz: regional əməkdaşlıq üçün imkanlar və problemlər
17/01/2020 [21:15]:
İranda 1 milyondan çox insan etiraza qalxdı
17/01/2020 [21:12]:
Ramiz Mehdiyev Ziya Məmmədovun qardaşına yüksək VƏZİFƏ VERDİ
17/01/2020 [21:09]:
Ceyhun Bayramovdan yeni TƏYİNAT
17/01/2020 [21:01]:
Rafiq Hüseynlinin qızı AzTV-də aparıcılıq edəcək
17/01/2020 [20:24]:
Amerikada yaşıl rəngli it doğuldu - FOTO+VİDEO
17/01/2020 [20:23]:
Gəncədəki dəhşətli qəzanın baş vermə anı - ANBAAN VİDEO
17/01/2020 [20:11]:
“Sovetski”də 8 milyona torpaq satılır - FOTOFAKT
17/01/2020 [20:09]:
Azay Quliyevlə ilk görüşdə böyük izdiham yaşandı- Fotolar
17/01/2020 [20:03]:
Nərgiz Cəlilova: "Allah bu peşəni mənim üçün göndərib”
17/01/2020 [19:58]:
Bakı metrosundan şad xəbər
17/01/2020 [19:56]:
Bakı metrosunda quraşdırılan generatorlar istismara hazırdır
17/01/2020 [19:51]:
Baş nazir müşavirə keçirdi: “Prezidentin siyasi iradəsi belədir ki, bu iş daha da güclənməlidir”
17/01/2020 [19:50]:
BMT Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevlə bağlı sənəd dərc edib
17/01/2020 [19:44]:
Putin özünə yeni köməkçi təyin edir
17/01/2020 [19:24]:
Zeytunun bəşər tarixində yeri...
17/01/2020 [19:21]:
Qeyri-adi bacarığı olduğu iddia edilən pişik inanılmaz qiymətə satışa çıxarıldı - MARAQLI
17/01/2020 [19:20]:
Transxəzər fiber-optik kabel xətləri Avropa-Asiya arasında Azərbaycanı rəqəmsal mərkəzə çevirəcək
17/01/2020 [19:12]:
Fəzail Ağamalı seçicilərlə görüşlərinə start verdi - FOTOLAR
17/01/2020 [18:51]:
Tarixçi alimdən Hikmət Hacıyevin təklifinə dəstək: “Qorbaçov cəzalandırılmalıdır!”
17/01/2020 [18:50]:
Lüks avtomobil ilə oğurluq edən şəxsin cəzası bəlli oldu - FOTO+VİDEO
17/01/2020 [18:07]:
"Tanrıdan mesaj gəldi" deyib 7 nəfəri öldürdülər - AĞLASIĞMAZ...
17/01/2020 [17:59]:
“Nar” 4,5 G baza stansiyalarının sayını 60% artırıb
17/01/2020 [17:58]:
UNEC-də 20 Yanvar şəhidləri anıldı
17/01/2020 [17:53]:
Prezidentdən Cənnət Səlimova ilə bağlı SƏRƏNCAM
17/01/2020 [17:51]:
Qadınların menstruasiya dövründə sürgün edildikləri daxmalar uçuruldu - RƏZALƏT...
17/01/2020 [17:50]:
Moskvadan VACİB MESAJ: “Qarabağ danışıqlarında irəliləyişə nail olunmayıb”
17/01/2020 [17:40]:
AzTV-də 1 il əvvəl başlanan yeni dövr - Ciddi islahatlar, TV tarixində ilklər
17/01/2020 [17:34]:
Çingiz Qənizadə görüşlərini davam etdirir - FOTOLAR
17/01/2020 [17:30]:
Tarix İnstitutunda 20 Yanvar faciəsinə həsr olunan elmi konfrans keçirilib - FOTO
17/01/2020 [17:27]:
Sığınacaqda yaxalanan terrorçu yük maşını ilə aparıldı - MARAQLI...
17/01/2020 [17:09]:
İranın Ali Rəhbəri: “Təyyarənin səhvən vurulması qəlbimizi yandırdı”
17/01/2020 [17:07]:
DYP-nin iki şöbə rəisinə yeni vəzifə verilib
17/01/2020 [16:42]:
Xamenei: “ABŞ-ın təkəbbürünə “şillə vurduq”
17/01/2020 [16:40]:
Ermənistanda etiraz aksiyası keçirilir
17/01/2020 [16:36]:
Başladıq!
17/01/2020 [16:33]:
20 Yanvar faciəsi qurbanlarının xatirəsi anılıb - FOTOLAR
17/01/2020 [16:29]:
Seçkilərlə əlaqədar 81 beynəlxalq müşahidəçi akkreditasiyadan keçib
17/01/2020 [16:20]:
“20 Yanvar – yaddaşlarda əbədiləşən tarix və müasir çağırışlar” mövzusunda tədbir keçirilib - FOTO
17/01/2020 [16:08]:
Törətdiyi cinayəti canlı yayımda etiraf etdi- Film kimi hadisə...
17/01/2020 [15:59]:
Angela Merkel Türkiyəyə səfər edəcək
17/01/2020 [15:45]:
İran vurduğu təyyarənin “qara qutu”sunu Ukraynaya verməyə hazırdır
17/01/2020 [15:45]:
“Azərbaycan qadınları ermənilərə qarşı  törədilənlərə görə göz yaşları axıdırdı...” 
17/01/2020 [15:44]:
Türkiyənin 20 Yanvar olayları zamanı xalqımıza verdiyi böyük dəstək: Tarix heç nəyi unutmur!
17/01/2020 [15:42]:
Ermənistanda daha bir eks-nazir müəmmalı şəkildə ÖLDÜ
17/01/2020 [15:36]:
Mirqafar Seyidov Vilayət Eyvazova hesabat verdi
17/01/2020 [15:29]:
Dövlət Komitəsində qanvermə aksiyası keçirilib
17/01/2020 [15:24]:
Samirə açıq-saçıq yataq geyimində - VİDEO
17/01/2020 [15:21]:
Mirqafar Seyidov: "Bakıda törədilən cinayətlərin sayı azalıb"
17/01/2020 [15:21]:
BSU-da payız semestrinin imtahan sessiyası ilə bağlı mediatur keçirilib
17/01/2020 [15:13]:
Məşhur azərbaycanlı idman xadimi Ağsaqqallar Şurasının sədri seçildi
17/01/2020 [15:07]:
“Kimliyindən asılı olmayaraq istənilən halda bu sahədə ciddi nəzarət mexanizmi olmalıdır...”
17/01/2020 [14:22]:
Bakıda maşından polislərə atəş açıldı
17/01/2020 [14:21]:
YAP ödənişsiz efir vaxtından imtina edib
17/01/2020 [14:19]:
Zakir Həsənov Anjey Kaspşik ilə təmas xəttindəki vəziyyəti müzakirə edib
17/01/2020 [14:13]:
Azərbaycanlıları qırıb Qarabağda oturanlar “erməni qırğını” haqqında dinləmələr keçirəcək
17/01/2020 [14:07]:
Ramiz Mehdiyev Sahil Babayevə təşəkkür etdi
17/01/2020 [14:04]:
20 Yanvar əlillərinə birdəfəlik maddi yardım ayrılıb - FOTOLAR
17/01/2020 [13:52]:
Çingiz Qənizadə təbliğat və təşviqat kampaniyasına start verdi - FOTOLAR
17/01/2020 [13:44]:
Bu dəfə Vasif Məhərrəmli efirdə söyüş söydü - VİDEO
17/01/2020 [13:39]:
Qəzaya düşən şagirdlərin vəziyyəti necədir? - Rəsmi açıqlama
17/01/2020 [13:29]:
Gəncədə polisin yaralanması ilə nəticələnən əməliyyatın görüntüsü - VİDEO
17/01/2020 [13:09]:
Sabaha gözlənilən hava şəraiti açıqlanıb
17/01/2020 [13:08]:
Hikmət Hacıyev: “Münaqişə demaqogiya və ya populizm obyekti olmamalıdır”
17/01/2020 [13:06]:
AŞPA-nın müşahidə missiyasının Azərbaycana səfərinin vaxtı açıqlanıb
Bütün arxiv bir sırada
22/08/2019 [10:50] - Cəmiyyət - ( 719 dəfə baxılıb)

Ölməkdən qorxmayan insanlar –Cəsarət çatışmazlığı diktaturaların ömrünü uzadır





Bu yaxınlarda 2015-ci ildə Kremlin qarşısında güllələnən rus dissident siyasətçisi Boris Nemtsov haqqında sənədli bir filmə baxdım. 1990-cı illərdə gənc, yaraşıqlı yüksələn bir siyasi ulduz olan Nemtsov daha sonralar Rusiya prezidenti Vladimir Putinin avtoritarizminə əyilməkdən imtina edib, müxalifətə qoşulub, həbs edilib və nəhayət, öldürülüb. Film məni müasir həyatda qəhrəmanlıq və cəsarətin azalmış rolu, həmçinin Rusiyanın taleyi haqqında düşünməyə vadar edib.

Qəhrəmanlıq – ekstremal vəziyyətlərin məhsuludur və klassik olaraq müharibə və zorakılığı əhatə edir. Bugünkü Qərb həyat tərzi ekstremal deyil, qəhrəmanlığın dəyəri aşağı düşüb. Lakin ona ehtiyac dünyanın digər hissələrində, o cümlədən Rusiyada artır.

Qəhrəman – həm nəcibdir, həm də özünü məhv edir. O, şərəfli ölümə üstünlük verir. Homerin “İliada”sındakı Hektor deyir: “‘Doğrudan da mən həlak oldum, amma mən möhtəşəm şəkildə həlak oldum”.

Qəhrəman həyatı təbii olaraq faciəlidir; ölümsüzlük onun yeganə mükafatıdır.

Nemtsov bu qəlibdədir. Filmdə rəyi soruşulanlardan bəzilərinin fikrincə, əvvəllər hökumət naziri və Boris Yeltsinin olarkən, heç vaxt sui-qəsdə məruz qalmayacağına inanırdı.

Qəhrəmanlıqdan fərqli olaraq, cəsarət mütləq şəkildə faciəli deyil. Ancaq oxşar bir aqibət yaşanıb. Müharibə – cəsarət nümayiş etdirməyin əsas arenasıdır, amma onun əhəmiyyəti azalıb və indi əmək sərf etmək əvəzinə, mexaniki işdir.

Cəsarətli hərəkətlərimizə haqlı olaraq heyran olsaq da, artıq bunu ictimai fəzilət olaraq tələb etmirik. Siyasətçilərimizin, bir vaxtlar qoşunlarını döyüşə aparan padşahlar kimi, olacağını gözləmirik, onlar bacarıqlı və kifayət qədər gönüqalın insanlardır.

Əxlaqi cəsarət, fiziki cəsarətdən fərqli olaraq, hərbi deyil, mülki fəzilətdir. İnsan fiziki zərərdən qorxa bilər, amma mənəvi cəsarətlə ölümsüzdür. Ancaq mənəvi cəsarət həmişə fiziki cəsarətdən daha az heyranlıq doğurur, çünki o, müqavimət tələb etmir. Hökmdarlar hakimiyyətə həqiqəti söylədikləri üçün ona nifrət edir, kütlə də təsəvvürləri pozulduğundan maqolaylıq duyur.

Əxlaqi cəhətdən mənəvi cəsarət liberal dövrdə cəsarətin ən yüksək forması hesab edilib, çünki bu, qəsdli deyil, instinktivdir. Ancaq onun dəyəri cəzalarla birlikdə azalıb. Bir vaxtlar cəsarətli hesab olunan fikirlər indi sadəcə “mübahisəlidir” və işinin və ya dostlarının itirilməsinə səbəb ola bilsələr də, bu, əslində, diri-diri yandırmaqla eyni şeydir.

1660-cı illərdə filosof Tomas Hobs vətəndaşlar haqqında yazarkən, ictimai qəhrəmanlığın və cəsarətin azalmasını qeyd edib: “Nə qədər az cəsarətli olsan, həm cəmiyyət, həm də özün üçün bir o qədər yaxşıdır”.

Peşəkarlığın böyüməsi və yayılması, dinc ticarət və istehsal qəhrəmanlıq və ya cəsarətli hərəkətlərə ehtiyacı azaldıb. Müasir elm və ictimai təşkilatlanmanın ümumi meyli cəsarət və digər fəzilətlərin artıq lazım olmayacağı bir dünya yaratmaqdır. Qərbdə qəhrəmanlıq və şücaət aktları indi səhnə və ekranla məhdudlaşır.

Qəhrəmanlıq və cəsarət həmişə fəziləti kimi qəbul edilib. Məşhur Tilböri nitqində İngiltərə kraliçası I Elizabet demişdi: “Bədənim olduğunu, ancaq zəif və zərif bir qadına məxsus olduğunu bilirəm; amma məndə bir padşahın qəlbi və mədəsi var”. Kişi qəlbli qadınlar müstəsnadır. Hobs “qadın cəsarətli kişilərin” çölə çıxma riski səbəbi ilə hərbi xidmətdən azad edilməli fikrini müdafiə edib. Adam Smit ticarətin əhalini “cəsarətsiz və qorxaq” halına gətirəcəyini söyləyən yeganə şəxs deyil.

Gənc qadınların siyasi liderlər olaraq meydana çıxması bizi təəccübləndirməməlidir. Qadınlar ictimai həyatda kişilərin cəsarətinin azalmasını kompensasiya edir.

Bu, məni Nemtsova və Rusiyaya qaytarır. 1996-cı ildə Nemtsov yeganə “liberal” rus siyasətçisi idi. Digər rus liberalları Nemtsovun dəli olduğunu düşünürdülər. Bu vəziyyətdə Yeltsinin yenidən seçilməsi korrupsiya yolu ilə oldu və onun davamçısı Putin bir növ “yumşaq diktatura” ilə özünü hakimiyyətdə saxladı. Lakin Nemtsov həqiqi demokratiyanı yeganə qanuni müasir idarəetmə forması kimi təbliğ etməkdə davam etdi.

2011-ci ildən bəri Moskva və Rusiyanın digər şəhərlərində artan küçə etirazları qarşısında Putinin hakimiyyəti getdikcə daha kövrək görünür. İqtisadi rifahı təmin etmək üçün bu cür rejimlərə artıq etibar edilmədikdə, müxalifətdə yeni qəhrəmanların yetişməsi ilə onların gələcəyi təhlükə altında qalacaq. Bu, təkcə Rusiya deyil, həm də Yaxın Şərq və Şərqi Asiya üçün dərsdir.

Dünyanın bir çox hissəsində qəhrəmanlığın dəyəri yenidən artmaqdadır. Gələcək – siyasətçilər və diplomatlara deyil, ölməkdən qorxmayan kişilərlə və qadınlarla məxsusdur.

Robert Skidelski

“Project Syndicate”, 21.08.2019

Qarsdakı baş konsulumuz Diyarbəkir vilayətində önəmli görüşlər keçirdi - FOTOLAR
Nərgiz Cəlilova: "Allah bu peşəni mənim üçün göndərib”
Zeytunun bəşər tarixində yeri...
Qeyri-adi bacarığı olduğu iddia edilən pişik inanılmaz qiymətə satışa çıxarıldı - MARAQLI
Lüks avtomobil ilə oğurluq edən şəxsin cəzası bəlli oldu - FOTO+VİDEO
Loading...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Törətdiyi cinayəti canlı yayımda etiraf etdi- Film kimi hadisə...
Gündəm
Türkiyənin 20 Yanvar olayları zamanı xalqımıza verdiyi böyük dəstək: Tarix heç nəyi unutmur!
Maraqlı
Dünyanın yaşamaq üçün ən yaxşı ölkəsinin adı məlum oldu- FOTOLAR
Cəmiyyət
“Yəqin ki, 20 yanvarla bağlı fundamental əsərlər bundan sonra yazılacaq...”
Köşə
Xalqımızı azadlıq və işığa qovuşduran Böyük Gün! – 20 Yanvar!
Həftənin ən çox oxunanları
Zelenski İran qarşısında 5 tələb qoydu - Tehran tarixinin ən çıxılmaz durumuna düşüb...
Altı yaşlı uşağa təcavüz etdiyi üçün kəndlilər onu benzinlə yandırdı- FOTOLAR
"Süleymaninin hələ qırxı çıxmayıb, ancaq xalq ona nifrətini nümayiş etdirir, çünki..."
“DİN-ə qəribə bir əmr gəldi:  “Hər kəs silahını təhvil verib binadan bayıra çıxmasın…”
“Kişilər kişilərlə, qızlar qızlarla münasibətdə olur, batsın belə dünya...”
Nərminin qətlinə görə tutulan İlkinin ailəsindən sensasion AÇIQLAMA: "Xətt onun deyil"
"İlkin Nərmini oxutmaq üçün qaçırıb, sözünə baxmadığı üçün..." - NƏNƏSİ DANIŞDI
Mişustin kabinetinə girməmiş Paşinyanın bircə “ara, hayes?” deməsi qaldı...
Ramzan Kadırov Çeçenistanın rəhbəri vəzifəsini tərk etdi
İsrail həkimləri qan təzyiqini normallaşdırmağın  ən sadə yollarını göstərdi...
Moderator.az-ın arxivi
Pulsuz hüquqi xidmət
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247