Xəbər lenti
21/09/2019 [01:26]:
Tramp İrana qarşı “ən yüksək səviyyəli sanksiya” tətbiq etdi: "Uşaqlar, başlayın..."
21/09/2019 [00:41]:
Nazirlikdən güclü küləklə bağlı XƏBƏRDARLIQ
21/09/2019 [00:40]:
Rusiya Ermənistanla dəmir yolu əlaqəsini kəsir
21/09/2019 [00:01]:
HDP həmsədri Səlahəddin Dəmirtaşın 4 il 8 aylıq həbsinə qərar verildi
21/09/2019 [00:00]:
Azərbaycanlı müğənni “Rihannasayağı” pozlarına görə tənqid edildi - FOTOLAR
20/09/2019 [23:59]:
Günəş sistemində partlayış
20/09/2019 [23:57]:
Ermənistan Qarabağda hərbi təlimlər keçirəcək - danışıqlardan bir gün sonra
20/09/2019 [23:57]:
Aşıqlar Elnarə Abdullayevanı dediyi "Xanımdan aşıq olmaz" sözünə peşman etdi - VİDEO
20/09/2019 [23:14]:
Dünyanın 156 ölkəsində iqlim tətilləri keçirilir
20/09/2019 [23:07]:
Nikahdankənar əlaqələrə görə 6 aylıq həbs cəzası - QANUN DƏYİŞİR
20/09/2019 [23:03]:
Raquf Orucovun xanımından şəhid polislərin ailəsinə dəstək- VİDEO
20/09/2019 [22:59]:
Dağıstanda həbsxanada məhkumlar qiyam qaldırdı - VİDEO
20/09/2019 [22:57]:
“Bu, yeni ərimdir” deyib, oğlumun qarşına çıxa bilmərəm” – FOTOLAR
20/09/2019 [22:53]:
Xırdalanda 7 yaşlı uşağı maşın vurdu
20/09/2019 [22:09]:
Mələk Heydərovadan bikinili FOTOLAR -(18+ layihə…)
20/09/2019 [21:41]:
“Sülh göyərçini” aksiyası çərçivəsində 246 nömrəli məktəb-liseydə tədbir keçirilib
20/09/2019 [21:33]:
Şəki şəhərində “Ziyalılarımızdan öyrənək” layihəsi çərçivəsində seminar keçirilib
20/09/2019 [21:24]:
"İki sahil" qəzeti Neftçilər Gününə həsr olunmuş xüsusi buraxılış hazırlayıb
20/09/2019 [21:23]:
Prezident İlham Əliyev: "Bundan sonra da neft gəlirləri sosial məsələlərə yönəldiləcək"
20/09/2019 [21:22]:
Məhkəmə Koçaryanı zaminə buraxmadı
20/09/2019 [21:19]:
Penitensiar Xidmət: İkram Rəhimov aclıq aksiyası keçirmir
20/09/2019 [21:19]:
ABŞ İran Milli Bankına sanksiya tətbiq edib
20/09/2019 [21:16]:
Telefonun bəxş etdiyi xəstəliklər - Alimlər həyəcan təbili çalır...
20/09/2019 [21:14]:
Hansı hallarda böyrəklərin təmizlənməsinə ehtiyac var? - ƏLAMƏTLƏR...
20/09/2019 [21:13]:
Fuad Qəhrəmanlı AXCP sədrinin müavini vəzifəsindən istefa verib
20/09/2019 [21:12]:
Prezident: "Bu gün Azərbaycanın neft-qaz sektoru öz yeni inkişaf dövrünü yaşayır"
20/09/2019 [21:10]:
Prezident İlham Əliyev: “Əsrin kontraktı”nın imzalanması tarixi hadisədir"
20/09/2019 [21:05]:
Azay Quliyev seçicilərini qəbul edib
20/09/2019 [20:10]:
Ermənistanda dələduz Sorosa abidə qoyuldu-"Bu, Paşinyan hakimiyyətinin rəmzidir"-FOTO+VİDEO
20/09/2019 [19:43]:
Dövlət Komitəsinin sədri Ağdamda məcburi köçkünləri qəbul edib - FOTOLAR
20/09/2019 [19:38]:
Millət vəkili Əhməd Ağaoğlu ilə bağlı konfransda Türk dünyasına çağırış edib - FOTOLAR
20/09/2019 [19:32]:
AMİP Siyasi Şurasının növbəti iclası keçirilib
20/09/2019 [19:27]:
Qayda pozan piyadalara kim nəzarət edəcək? - Nazirlikdən Açıqlama
20/09/2019 [19:01]:
Gül almaq üçün dayandı, qəzaya səbəb oldu - FOTO
20/09/2019 [18:41]:
Aptekdən rüşvət alan müfəttiş işdən çıxarıldı
20/09/2019 [18:40]:
Kamal Abdulla Polis Akademiyasının nümayəndə heyəti ilə görüşüb
20/09/2019 [18:18]:
Xaricdə nə qədər azərbaycanlı dini təhsil alır?
20/09/2019 [18:04]:
İlham Əliyev Elmin İnkişafı Fonduna icraçı direktor təyin etdi
20/09/2019 [18:03]:
İlham Əliyev maltalı həmkarını təbrik etdi
20/09/2019 [18:03]:
Deputat “Şöhrət” ordeni ilə təltif olundu
20/09/2019 [18:00]:
Ermənistanda istefa edəcək növbəti şəxslər kimlər olacaq? - ADLAR
20/09/2019 [17:43]:
BAMF BMT-nin İnsan Hüquqları Şurasında görüşlərə başlayıb - FOTOLAR
20/09/2019 [17:38]:
16 yaşlı gənci qətlə yetirdilər- Şahidlər polisə zəng etmək əvəzinə, bunu telefona çəkdi-FOTOLAR
20/09/2019 [17:35]:
Kuryer məktəblini  intihardan xilas etdi -FOTO
20/09/2019 [17:30]:
Azərbaycanın yeni kamikadze PUA-ları - FOTO/VİDEO
20/09/2019 [17:28]:
Paşinyan atasını həbs etdirdi, Sərkisyan oğlunu general etdi
20/09/2019 [17:26]:
İlham Əliyev Azərbaycanın neft sənayesi işçilərini təbrik etdi
20/09/2019 [17:08]:
Azərbaycanlı gənc Vikimedia Fondunun qlobal idarəçisi seçildi
20/09/2019 [16:45]:
Qocalmağın qarşısını almağın sirri açıqlandı
20/09/2019 [16:45]:
Müdafiə Nazirliyində Kollegiya iclası - Zakir Həsənov Prezidentin tapşırıqlarını diqqətə çatdırdı
20/09/2019 [16:42]:
Sürücünün təhqir etdiyi polis işdən çıxarıldı
20/09/2019 [16:35]:
Arif Babayev təkrar əməliyyat olunacaq
20/09/2019 [16:32]:
"Qoşunlar irimiqyaslı döyüş əməliyyatları üzrə tapşırıqları uğurla icra ediblər"
20/09/2019 [16:29]:
Baş pediatr: "Azərbaycanda qızılca epidemiyası müşahidə olunmur"
20/09/2019 [16:27]:
Cavad Zərif: "İran müharibə istəmir"
20/09/2019 [16:00]:
Bakıda iki azyaşlı qıza təcavüz edən 43 yaşlı kişi məhkəmə qarşısında
20/09/2019 [15:59]:
“Mənimlə evləndiyi üçün onu Azərbaycana deportasiya etdilər...” - Belaruslu qız...
20/09/2019 [15:58]:
Bir neçə dəqiqəyə 90 milyon insan məhv ola bilər - Dəhşətli PROQNOZ
20/09/2019 [15:56]:
Ermənistanda kişi çatışmazlığı - Paşinyan ciddi problemi təlxək açıqlamaları ilə gözdən salır
20/09/2019 [15:55]:
“Qalib olacağıma ümidim yox idi, çünki...” - Müsabiqədə birinci yeri tutan kənd müəllimi...
20/09/2019 [15:46]:
“Böhtan və bu cür yaramaz hallar məsuliyyət yaradır...”
20/09/2019 [15:44]:
Nazir müavini Xaçmazda vətəndaşları qəbul edib
20/09/2019 [15:43]:
"Bir çox xarici güclər və onların yerli əlaltıları bu sazişin baş tutmasını istəmirdilər"
20/09/2019 [15:38]:
Bu da Rəfael Cəbrayılovun girovda olan deputat vəsiqəsi – Foto
20/09/2019 [15:35]:
"Mavi balina” oynayan yeniyetmə intihar edib
20/09/2019 [15:35]:
“Nar”-ın baş sponsorluğu ilə intellektual yarış start götürür
20/09/2019 [15:08]:
Dünya Kubokunda Azərbaycanın iki məşhur şahmatçısı üz-üzə
20/09/2019 [15:06]:
Uduzdurulan Hacı Əliyev: Hakimlərə haqqımı halal etmirəm - FOTO
20/09/2019 [15:05]:
Prezidentin tapşırığına Şəkidə 4 il 4 aydır ki, əməl olunmur
20/09/2019 [15:03]:
Bakıda daha bir sürücü yol polisinə hücum etdi - ANBAAN VİDEO
20/09/2019 [15:00]:
Rusiyada azərbaycanlıların olduğu mikroavtobus qəzaya uğradı: Ölənlər var
20/09/2019 [14:52]:
Aqrar sektorda 200-ə yaxın vergi ödəyicisinin fəaliyyəti aktivləşdirilib
20/09/2019 [14:49]:
Orduda psixoloqların sayı artırılır: Əsgərlərin “dəli olmaq” ehtimalını önləmək üçün..!
20/09/2019 [14:49]:
“Qarabağ” 70-ci pillədə qərarlaşıb –UEFA klub reytinqi
20/09/2019 [14:46]:
Heydər Əliyev prospekti istiqamətində hərəkət tam məhdudlaşdırılacaq
20/09/2019 [14:44]:
Azərbaycanın qadın cüdoçusu Qran-pridə finala yüksəlib
20/09/2019 [14:42]:
Hava kəskin soyuyacaq, yağış yağacaq - XƏBƏRDARLIQ
20/09/2019 [14:38]:
"İndiyədək mühafizəyə cəlb olunan heç bir yaşayış evi və digər obyekt sahibi zərərçəkmişə çevrilməyib"
20/09/2019 [14:35]:
"Əsrin müqaviləsi" imzalanandan indiyədək Azərbaycana 265 mlrd. dollar investisiya yatırıldı
20/09/2019 [14:33]:
Hərəkətin təhlükəsizliyinə zəmanət gücləndirilir
Bütün arxiv bir sırada
24/08/2019 [23:44] - Siyasət - ( 7460 dəfə baxılıb)

27-ci komissar necə sağ qaldı? - "Anastas, bizi bu sirri açmağa məcbur etmə...”



Moderator.az ermənişünas alim, Türkiyənin Ərciyəz Universitetinin professoru Qafar Çaxmaqlının erməni kommunist, hiyləgər siyasətçi Anastas Mikoyan haqqında Türkiyə türkcəsində qələmə aldığı "Anastas Mikoyan: Bolşevik erməninin etirafları" kitabının Azərbaycan dilinə tərcüməsinin növbəti hissəsini təqdim edir. 

Əvvəlini buradan oxuya bilərsiniz: https://www.moderator.az/news/284757.html

...Komisarlar 31 iyul 1918-ci il tarixdə istefa verdiklərini açıqladılar. Sosialist inqilabçılardan, menşeviklərdən və daşnaklardan ibarət “Sentrokaspi” hökuməti (Xəzər Hərbi Dəniz Donanmasının Mərkəzi Komitəsi) 1 avqust 1918-ci ildə quruldu. Bu hökumət ilk iş olaraq İranın Ənzəli limanındakı ingilis qüvvələrinin Bakıya gəlməsini təmin etdi. General Dunsterville komandirliyindəki ingilislər 1918-ci il avqustun 4-də Türkiyə ordusuna müqavimət göstərərək Bakıya gəldilər. Bundan sonra baş verənlər Qafqaz İslam Ordusunun 15 sentyabrda Bakıya girməsiylə, daşnakların hökmranlığına son qoyulması ilə davam etdi. 

“Sentrokaspi” administrasiyasının vaxtında həbs olunan və 26-lar olaraq anılan komissarlar bir qrup bolşeviklərin köməyi ilə həbsdən azad edildi. Bakı Xalq Komissarları Krasnovodsk həbsxanasına aparıldı və 20 sentyabr 1918-ci ildə Ağcaqumda güllələndilər. 27-ci komissar Mikoyan isə sağ qaldı. Sonralar bu, onun həyatının qaranlıq səhifələrindən biri kimi araşdırıldı. 

Mikoyan xatirələrində yazır ki, o, həbs olunan komissarları xilas etməyə çalışsa da, səyləri nəticəsiz qalıb. Əslində, Mikoyanın komissarları xilas etməklə bağlı səyləri onların gəmi ilə Bakıdan Həştərxana (ora bolşeviklərin əlində idi),  Krasnovodsk (indiki Türkmənbaşı) şəhərinə  göndərilməsi ilə nəticələndi. Burada isə onları ölüm gözləyirdi. 

Güllələnən 26 Bakı komissarı kimlər idi?

1. Baqdasar Avakyan - Bakı şəhərinin komendantı.
2. Məşədi Əzizbəyov - Bakı quberniyasının komissarı.
3. Tatevos Əmirov - kovaler dəstəsinin komandiri.
4. Arsen Əmiryan - "Bakı fəhləsi" qəzetinin redaktoru.
5. Meer Basin - hərbi-inqilab komitəsinin üzvü.
6. Eyjen Berq - matros.
7. Anatoli Boqdanov - xidmətçi.
8. Solomon Boqdanov - hərbi-inqilab komitəsinin üzvü.
9. Armenak Boryan - jurnalist.
10. Mir Həsən Vəzirov - torpaqbölmə üzrə xalq komissarı.
11. İvan Qabışev - briqada komissarı.
12. Prokofi Caparidze - Bakı fəhlə, kəndli, əsgər və matroslar şurasının sədri,
13. Yakov Zevin - əmək üzrə xalq komissarı.
14. Mark Korqanov - hərbi-inqilab komitəsinin üzvü.
15. Qriqori Korqanov - Bakı xalq komitəsinin hərbi-dəniz işləri üzrə komissarı.
16. Aram Kostandyan - ərzaq üzrə xalq komissarının müavini.
17. İvan Malıqin - Qafqaz ordusunun hərbi-inqilab komitəsinin sədri.
18. İrakli Metaksa - Şaumyanın şəxsi cangüdəni.
19. İsay Mişne - hərbi-inqilab komitəsinin işçisi.
20. İvan Nokolayşvili - Caparidzenin şəxsi cangüdəni.
21. Suren Osepyan - "Bakı şurasının xəbərləri" qəzetinin redaktoru.
22. Qriqori Petrov - Bakı şəhərinin mərkəzi hərbi hakimiyyətinin sədri, qırmızı dəstənin komandiri.
23. Vladimir Poluxin - hərbi-dəniz işləri üzrə komissar.
24. Fyodr Solntsev - hərbi işçi.
25. İvan Fioletov - xalq təsərrüfatı şurasının sədri.
26. Stepan Şaumyan - Qafqaz üzrə fövqəladə komissar, Bakı xalq komissarları şurasının sədri. 27-ci komissar isə Anastas Mikoyan olmalı idi. 

Gördüyümüz kimi, komissarların əksəriyyəti ermənilər idi. Onların arasında Mikoyanın olmaması sonralar araşdırmalara səbəb oldu. 1925-ci ildə Dzerjinski, Orjonikidze və Kirovun da üzv olduğu, Bakının "27-ci komissarının xilas edilməsi"nin araşdırılması məqsədilə bir komissiya yaradıldı. Lakin bundan əvvəlki məlumata görə, 23 yaşlı Mikoyan Bakıdakı bolşevik təşkilatına rəhbərlik edirdi. Bu təşkilat haqqında çox az məlumat var və Mikoyanın özü də öz xatirələrində bunların heç birini qeyd etməyib. 1919-cu ilin fevralında dostlarının ölümündən sonra Mikoyan Moskvaya qayıdıb, partiya və siyasi fəaliyyətini uğurla davam etdirib. "27-ci Bakı komissarı" olmasına rəğmən, Bakıdakı hadisələr ona heç bir təsir göstərməyib. Araşdırmalar da nəticə verməyib. 

Zaqafqaziya Müvəqqəti Hökümətinin başçısı Feodor Funtikova gəlincə, o, vəzifəsindən azad edilərək həbs olundu. Bakı komissarı sui-qəsdi ilə bağlı ittihamları qəbul etmədi və  məsuliyyətdən yayınmaq üçün ingilislərin bütün məsuliyyətlərinə görə məsuliyyət daşıdı. Ancaq 1926-cı ildə yenidən həbs edildi və 26 komissarın qətlində günahkar bilindi. 5 may 1926-cı ildə edama məhkum edildi və edam olundu.

Baş verənlər həqiqətənmi beləydi? İndi bunu heç kim bilmir. Bu məsələ çox sirrlidir. Mikoyanın həyatının qaranlıq səhifələrindən biri də budur. Komissarların məzarları 2009-cu ildə Bakının mərkəzindən köçürülərkən məzarda 26 deyil, sadəcə 23 kişinin cəsədi tapıldı. Bu da qaranlıq və sirrli məqamlardan biriydi. Öldürülən üç nəfərin meyitləri haradaydı? Mikoyan xatirələrində 1937-38-ci  illərdə bir söhbət əsnasında Stalinin ona söylədiklərini xatırladır: “26 Bakı komissarının necə güllələndiyi və sadəcə birinin – Mikoyanın necə sağ qaldığı tarix qaranlıqdır və fikirləri qarışdırır. Və sən, Anastas, bizi bu sirri açmağa məcbur etmə...” Bu, Stalin tərəfindən təhdid idimi?
Stalin Mikoyanın o dövrdə hansı işlər gördüyünü bilirdi və bəlkə də komissarları ölümə tərk edərək özünü xilas etmişdi. Stalinə də, əslində belə adamlar lazım idi. İstədiyi an onu həbs etdirmək qorxusu ilə yaşayan adamlar...
 
Bakı qırğınının baş verdiyi günlərdə - 1918-ci ilin martında bolşeviklərin qələbəsinə Mikoyan da töhfə verdi. Demək olar ki, Bakı Kommunasının sonuna az qalmışdı. Sentyabrın ortalarında nizamlı Qafqaz İslam Ordusu Müsavat qüvvələrinin köməyi ilə Bakını ələ keçirdi. Bakıda yaşanan qorxunc qırğınların günahkarı sayılan Mikoyan həbs olunan məhbusların arasından çıxarılıb, qayıqla Bakıdan qaçmağı bacardı. 

Erməni tarixçi Hranuş Harratyan bu məsələ barədə yazır: "Sonradan - 1925-ci ildə məsələni araşdırmaq üçün yaradılan komissiya (Komissiya üzvləri  Dzerjinski, Ordjonikidze, Kirov idi) “27-ci komissarın qurtuluşu”nu aşadıracaqdı.  Bundan öncə verilən məlumatlara görə, 23 yaşlı Mikoyan Bakıda yeraltı bolşevik dəstəsi qurmuşdu. Bununla bağlı məlumatlar azdır, lakin kiçik işlərdən böyük məsələlər meydana çıxır”. 

O illərdəki kəşfiyyat fəaliyyətini araşdıran Kolpakidiyə görə, Mikoyan Bakıda olan gənc Lavrenti Beriyaya müstəqil Azərbaycan, Müsavat hökuməti üçün bir kəşfiyyat xidməti yaratmağı tapşırmışdı. Beriya Mikoyanın agenti idi. Bu da Mikoyanın həyatının qaranlıq səhifələrindən biridir.

... Beriyanın hansı işlər gördüyü və Müsavatla necə işlədiyi bilinmir. Maraqlıdır ki, Beriya müsəlman hökuməti üçün işlədiyi illərin yeganə şahidini öldürmüşdü. 1953-cü ildə Beriyanın həbsindən sonra  onun 1923-cü ilə aid tərcümeyi-halında özü bunları yazmışdı: “1919-cu ildə Azərbaycandakı “Hümmət” təşkilatına kəşfiyyat xidmətinə girdim, yoldaş Musəvi ilə işlədim. Təxminən, 1920-ci ilin martına qədər yoldaş Musəvinin sui-qəsd nəticəsində öldürülməsindən sonra əks-kəşfiyyatdan imtina etdim. Qısa müddət sonra Bakı Gömrük İdarəsində işləməyə başladım”.

Bu xatirələr ortaya çıxmamışdan əvvəl bu məlumatı, yəni Beriya-“Müsavat” əlaqələrini yalnız bir nəfər bilirdi. O da Mikoyan idi. Lakin o, bu barədə danışmağa heç vaxt ehtiyac duymayıb. Bu barədə onun xatirələrində də məlumat yoxdur.

Daha sonra Beriya Azərbaycan Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi, kəşfiyyat şefi Bağırovun müavini vəzifəsinə təyin edildi. 1921-ci ildə Azərbaycanın kommunist partiyası və kəşfiyyat strukturları Beriyanı vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etdiyinə görə tənqid etdilər və barəsində istintaq açdılar. Amma Mikoyan fəaliyyətə başladı, o, məsuliyyətdən qurtuldu. NKVD-nin rəisi Dzerjinski, BMT-nin Təcili Yardım Komissiyasının xüsusi nümayəndəsi Yakov Berjozini bunları söyləmişdi: "Stalin zəng edib dedi ki, “Mikoyan “Beriya üçün zəmanət verirəm” dedi, ona qarşı sərt tədbir görülməməsini rica etdi”. 

Ardı var...

loading...
loading...
Hansı hallarda böyrəklərin təmizlənməsinə ehtiyac var? - ƏLAMƏTLƏR...
Azərbaycan nefti: Lənət, yoxsa nemət..?
81 yaşlı qadın bankomatdan pulunu oğurlamaq istəyənin “dərsini verdi” - FOTO/VİDEO
Bu ölkədə evlilikdən kənar münasibət qadağan ediləcək - MARAQLI
Qütblərarası savaş və ya dialoq niyə alınmır... - BAXIŞ BUCAĞI
Loading...
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
16 yaşlı gənci qətlə yetirdilər- Şahidlər polisə zəng etmək əvəzinə, bunu telefona çəkdi-FOTOLAR
Cəmiyyət
“Qalib olacağıma ümidim yox idi, çünki...” - Müsabiqədə birinci yeri tutan kənd müəllimi...
Gündəm
Ermənilər Xankəndidəki xəstəxanaya Belarusda istehsal olunmuş qurğu gətirdi-FOTOLAR
Müsahibə
"Konsertimdən sonra xərçəng xəstəsi olan bir insan sağalıb, bundan böyük savab varmı?"
Cəmiyyət
“Məsələyə nə qədər ki, el bizim, sirr bizim prizmasından yanaşacağıq problemlər qaçılmaz olacaq...” -Psixoloq...
Həftənin ən çox oxunanları
Seksoloqa 8 vacib sual: Utanıb soruşmadıqlarınız...
Prezident İlham Əliyevin sinif yoldaşı dünyasını dəyişdi
Düşmən səfərbərlik elan edir: Bütün rezerv qüvvələr geri çağırılır, həm də təcili...
Əli Nağıyevlə Orxan Sultanov yas mərasimində: İlyas İsmayılovun oğlunun qətlindən 1 il ötdü
"40 yaşım var, vecimə də deyil, enerjim var, ruhum cavan, gözlərim də parıldayır..."
“Ona heç nə olmadı, mənimsə 2 övladım anasız qaldı”: Müəllimin bədbəxt etdiyi xadimə...
"Yoxsa indi azərbaycanlılar Xankəndidə çay içirdi" - Köçəryandan maraqlı etiraf...
25 yaşlı qızı “öldürən” “Maserati” sürücüsü video yaydı
İranda erməni olimpiadasına start verildi: Dağlıq Qarabağ komandası da iştirakçılar arasında...
28 erməni fahişə saxlanıldı- VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
Pulsuz hüquqi xidmət
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247