Xəbər lenti
14/10/2019 [17:46]:
İcma rəhbəri: "Ermənistan öz qanlı cinayətlərini ört-basdır etməyə cəhd göstərir"
14/10/2019 [17:43]:
Macarıstanın Baş naziri Azərbaycana gəldi
14/10/2019 [17:42]:
Pavel Klaçkov: "Prezident Ərdoğan söz üçün cibə girmir"
14/10/2019 [17:41]:
Ərdoğan: “Türkiyə və Azərbaycan türklərinin dəf edə bilməyəcəkləri maneə yoxdur”
14/10/2019 [17:20]:
Tanınmış müğənnimizin analığı qocalar evində: “Cəhənnəmdən cənnətə düşmüşəm”
14/10/2019 [17:15]:
Prezident Azərbaycan və Rusiya əməkdaşlığı ilə bağlı fərman imzaladı
14/10/2019 [17:11]:
Nursultan Nazarbayev Azərbaycana gəldi - FOTO
14/10/2019 [17:09]:
Tarix İnstitutu Çinin Dünya Tarixi İnstitutu ilə müqavilə imzaladı - FOTOLAR
14/10/2019 [17:05]:
Bakıda gecə klubunda biabırçılıq: Qızlar oğlan müştəri üstündə dava etdi
14/10/2019 [17:02]:
Əli Həsənov: "Haqq işində Azərbaycan Türkiyənin yanındadır”
14/10/2019 [16:53]:
Rəsmi Bakı Zatulinin cavabını verdi
14/10/2019 [16:43]:
“Türk-İslam dünyasının gələcəyi Türkiyənin apardığı mübarizənin taleyindən asılı olacaq”
14/10/2019 [16:35]:
Türkiyə Prezidentinin sözçüsü: “Hədəfimizə çatana qədər durmayacağıq”
14/10/2019 [16:28]:
Putin 12 ildən sonra ilk dəfə Səudiyyə Ərəbistanında...
14/10/2019 [16:22]:
Akademik Vasim Məmmədəliyevlə vida mərasimi keçirilib -FOTOLAR
14/10/2019 [16:20]:
Qırğızıstan Prezidenti Azərbaycana səfərə gəldi - FOTO
14/10/2019 [16:19]:
Vilayət Eyvazov qazaxıstanlı həmkarı ilə müzakirə apardı
14/10/2019 [16:14]:
ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri regiona gəldi
14/10/2019 [16:12]:
Dövlət Baxçalı yeni görkəmdə - FOTOLAR
14/10/2019 [16:11]:
Günəşin doğmadığı, qadınlara isə doğuş qadağasının olduğu qəribə ada... - FOTO
14/10/2019 [16:08]:
Aprel şəhidlərinin övladları "Qarabağ"ın düşərgəsində - VİDEO
14/10/2019 [16:06]:
Məşhur müğənni evində ölü tapıldı
14/10/2019 [16:03]:
İlham Əliyev Ərdoğanla görüşdü - FOTOLAR
14/10/2019 [16:02]:
Qazaxda bir ailə qəzaya düşüb, 4 nəfər xəsarət aldı
14/10/2019 [15:59]:
Həbib Nurməhəmmədov növbəti rəqibinin adını açıqladı
14/10/2019 [15:52]:
Gəncədə yolu keçən üç qadını maşın vurdu
14/10/2019 [15:50]:
Əli Əhmədov: "Prezident İlham Əliyev Ermənistan dövlətinin apardığı təhlükəli siyasəti ifşa etdi"
14/10/2019 [15:44]:
Türkiyə Prezidenti Azərbaycana gəldi - FOTO
14/10/2019 [15:41]:
Əməliyyat olunan Koçaryanın səhəti barədə xəbər var
14/10/2019 [15:38]:
Rusiya Azərbaycanlıları İttifaqının Dövlət Dumasının deputatı K.F.Zatulinin növbəti təxribatı ilə əlaqədar bəyanatı
14/10/2019 [15:30]:
Elmar Məmmədyarov Qarabağla bağlı dəstəyə görə Türk Şurasına təşəkkür etdi
14/10/2019 [15:26]:
Gürcü nazir: “Azərbaycanla Gürcüstan arasında həlli mümkün olmayan məsələ yoxdur”
14/10/2019 [15:16]:
"Məqsədim Kremençukda yaşayan azərbaycanlı gəncləri birləşdirməkdi" -Təbriz Hüseynzadə
14/10/2019 [15:09]:
Vasim Məmmədəliyevlə vida mərasimi keçirilir - YENİLƏNİB + FOTOLAR
14/10/2019 [15:06]:
Vamiq Məmmədəliyev: "Haqq dərgahından çox danışdı və haqqın dərgahına getdi"
14/10/2019 [15:01]:
Ərindən boşanmasını paraşütlə tullanaraq qeyd etdi - MARAQLI...
14/10/2019 [14:54]:
Planlaşdırılmış təmir zamanı NEZ-in fəaliyyətinin dayandırılmasında Rusiya təcrübəsi - ŞƏRH
14/10/2019 [14:53]:
Qlobal yoxsulluqla mübarizə apranlar Nobel Mükafatı qazandı
14/10/2019 [14:51]:
Yasamalda silahlı insident oldu
14/10/2019 [14:50]:
“Siz terrorçuların, yoxsa NATO üzvü olan Türkiyənin yanında olmalısınız?” - Ərdoğan
14/10/2019 [14:49]:
Nazir saxta yolla əlil statusu alanlardan DANIŞDI: “Onların kateqoriyası müxtəlifdir”
14/10/2019 [14:47]:
Azərbaycan Prezidenti: “Qazaxıstanla münasibətlər çox müsbət istiqamətdə inkişaf edir”
14/10/2019 [14:44]:
“ABŞ-da demokratik normalardan uzaq gizli dərin hökumət yaradılıb...”-VİDEO
14/10/2019 [14:41]:
Prezident İlham Əliyev professor Vasim Məmmədəliyevin vəfatı ilə bağlı nekroloq imzaladı
14/10/2019 [14:39]:
Sosial şəbəkə istifadəçilərinin boşanma səbəbləri: “Toydan bir həftə sonra məni vurdu”, “İşləmə”
14/10/2019 [14:37]:
Türk qırıcıları terrorçuları havaya uçurdu - anbaan VİDEO
14/10/2019 [14:20]:
Üç İsa- YUNUS OĞUZ YAZIR
14/10/2019 [14:13]:
"Dünyanın ən bahalı ətirini vururam, heç vaxt mazut iyi gələnin yanında oturmaram" - VİDEO
14/10/2019 [14:10]:
Vasim Məmmədəliyevlə vida mərasimi keçirilir
14/10/2019 [14:07]:
Bakıda ağır qəza: qırmızı işıqda keçdi, iki maşınla toqquşdu - ANBAAN VİDEO
14/10/2019 [14:04]:
“Prezident mübarizəni həm bizə, həm dünyaya, həm də ermənilərə göstərdi”
14/10/2019 [13:57]:
“Televizor gətirmədiyimə görə ərim məni döydü...”
14/10/2019 [13:54]:
Usta cüdoçularımız dünya çempionatında 7 medal qazandı - FOTOLAR
14/10/2019 [13:49]:
Qadın həbsdəki əri üçün narkotik gətirdi
14/10/2019 [13:38]:
Elmar Məmmədyarov Mövlud Çavuşoğlu ilə görüşdü
14/10/2019 [13:36]:
An-72 qəzası: “Putinin aşpazı” öldü – Şok iddia
14/10/2019 [12:52]:
Özbəkistan Prezidenti Azərbaycana yola düşdü
14/10/2019 [12:49]:
“Bakıya çatanda ilk olaraq qardaşım Əliyevlə görüşəcəm”
14/10/2019 [12:46]:
Deputat: “Oğlum hər gün Bakı-Sumqayıt qatarı ilə işə gedib-gəlir”
14/10/2019 [12:45]:
Qərargah rəisi: "4 milyon zəvvar İrandan İraqa 4 buraxılış məntəqəsindən keçə bilər"
14/10/2019 [12:42]:
Gürcüstanda QİÇS-ə yoluxanların sayı 7900 nəfəri ötüb, 1611 nəfər ölüb
14/10/2019 [12:42]:
Kürdlər Rusiya və Əsədlə anlaşdı, Suriya ordusu şimala irəliləyib bir şəhəri tutdu
14/10/2019 [12:40]:
Nazir polis mayoruna vəzifə verdi
14/10/2019 [12:39]:
Ərdoğan: “Merkel və Boris Conson dezinformasiyaların təsiri altındadırlar”
14/10/2019 [12:37]:
Azərbaycan və Qazaxıstan arasında vizasız rejim qaydaları dəyişdi –Protokol imzalanıb
14/10/2019 [12:35]:
Qubada qardaş qardaşın evini soydu - FOTO
14/10/2019 [12:34]:
Nazir Vilayət Eyvazov sıra baxışı keçirəcək –Bu tarixdə
14/10/2019 [12:32]:
Ərdoğan Azərbaycana gəldi –2 günlük rəsmi səfər
14/10/2019 [12:29]:
İnam Kərimovdan yeni - TƏYİNAT
14/10/2019 [12:29]:
Bu ölkədə 90 gün qala bilərik
14/10/2019 [12:28]:
Kəlbəcərli(!) biznesmen Samvel   dağlarımızın balını yığıb Xankəndinə gətirdi...-FOTOLAR
14/10/2019 [12:27]:
Sürücülərin diqqətinə!
14/10/2019 [12:24]:
"Türk Şurasına nə qədər çox ölkə qoşulsa, bu, Azərbaycanın da maraqlarına töhfə verəcək"
14/10/2019 [12:24]:
Seda Sayanın sürücülük vəsiqəsi əlindən alındı
14/10/2019 [12:22]:
ABŞ bu həftə Türkiyəyə qarşı sanksiya tətbiq edə bilər
14/10/2019 [12:22]:
Azər Axşamın öldürülməsi - XƏBƏRİ YAYILDI
14/10/2019 [12:20]:
Dövlət Əməyin Mühafizəsi Fondu işə başlayacaq
14/10/2019 [12:19]:
Türk Şurasına sədrlik Azərbaycana keçdi
14/10/2019 [12:19]:
Azərbaycanda dörd günlük iş həftəsi tətbiq edilə bilər?
14/10/2019 [12:19]:
Bakıda Türk Şurası Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 7-ci iclası keçirilir
Bütün arxiv bir sırada
25/08/2019 [15:33] - Cəmiyyət - ( 970 dəfə baxılıb)

Krım sözünün yaranması və Krım türklərinin tarixçəsi



Tarix boyu Krım müxtəlif xalqlar tərəfindən idarə edilib. Kimmerlər bu yarımadada e.ə. VII əsrdə məskən saldı, kimmerlərdən sonra skiflər Krımı aldı. Yerli kimmerlər bu səbəbdən dağlara köçürülüb təcridə uğradılar. Bunlar qədim yunanlara tavr tayfaları adı ilə məlum olublar və yarımada ta XX əsrin əvvələrinəcən həm inzibatlıqda, həm də ədəbiyyatda Tavrika və ya Tavrida kimi də tanınırdı.

Krımın və Krım türklərinin tarixi barədə geniş məlumatı Oxu.Az-a tarixçi-alim Kərəm Məmmədli verib.

"Avropanın incisi" adlandırılan Krım yarımadası ayrı-ayrı xalqların və dövlətlərin, fərqli dinlərin də təmas nöqtəsi olub. Antik dövrdə "Böyük İpək Yolu" Krımdan keçərək, Çinlə Romanı - Şərqlə Qərbi birləşdirirdi.

Mütəxəssislərin fikrincə, yarımada öz adını türk sözü olan "qırım"dan götürüb. "Qırım" sözü türk dillərində "xəndək" mənasını verir. Qədim türk yurdu olan Krımın mənbələrdə adıçəkilən ilk sakinləri kimmerlər və iskitlər hesab edilirlər.

İskitlərin Krımda miladdan öncə VI-V yüzilliklərdən başlayaraq 800 ildən çox davam etmiş ağalığına III yüzillikdə qədim alman tayfalarından olan qotlar və onların müttəfiqləri olan alanlar son qoydular.

Krımdakı iskit padşahlığının paytaxtı indi Simferopol adlandırılan Ağ Məscid idi. Lakin qotların Krımda ağalığı uzun sürmədi. 370-ci ildə Balamber xanın başçılıq etdiyi 100 minlik hun ordusu qotları Krımın dağlıq hissəsinə sıxışdırdılar.

Krımda Türk etnik plastının ikinci qatı hunlarla bağlıdır. Hunların böyük hökmdarı Atillanın ölümündən sonra onun böyük oğlu Ərən Krıma qayıtdı. Krıma qayıdan Ərənin ordusunun əksəriyyətini Bulqar türkləri təşkil edirdilər.

Türkoloqlar "Alp Ərən" sözünün bu addan götürüldüyünü qeyd edirlər. Şimali Azərbaycana gələn Ərən 451-ci ildə buradakı Sasani ordularını darmadağın etdi. Bizans imperatoru Yustin 464-cü ildə öz elçisi Patrisi Probanı Sasanilərə qarşı birgə mübarizə aparmaq üçün Krımdakı Hun imperatoru Ziliqdunun sarayına göndərmişdi. 

VI yüzilliyin ortalarında Krım yarımadasının qərbində avar türkləri məskunlaşdılar. 567-ci ildə Türksənfin başçılıq etdiyi Göytürk ordusu Kerç boğazından keçərək Krımda türklərin hakimiyyətini daha da möhkəmləndirdi.

Krım yarımadasında növbəti türk etnik plastı xəzərlərlə bağlıdır. VII yüzilliyin ortalarından başlayaraq Krımda xəzərlərin hakimiyyətləri bərqərar oldu. Krım yarımadasında 300 il davam etmiş növbəti türk etnik plastının peçeneqlərin və qıpçaqların (kuman) hakimiyyətləri dövrü başladı.

1116-cı ildə qıpçaqlar peçeneqləri tamamilə darmadağın etdikdən sonra Qara dənizin şimal sahillərinin, o cümlədən, Krımın gerçək sahiblərinə çevrildilər.Krımda yaşayan qıpçaqlar arasında islam dini yayılmağa başladı.

Krım qıpçaqlarının paytaxtı Sudaq şəhəri idi. Krımın qıpçaq dövrünə aid mədəniyyət nümunələri içərisində daşdan yonulmuş insan heykəlləri xüsusi yer tuturlar. Bu dövrdə Krım qıpçaqları içərisində "Leyli və Məcnun", "Yusif və Züleyxa" əsərləri geniş yayılmışdı.

XII-XIII yüzilliklərə aid edilən "Kodeks Kumanikus" adlı lüğət Krımdakı müsəlman - qıpçaq mədəniyyətinin şah əsərlərindən biri hesab edilir.

1242-ci ildə Krım Qızıl Ordanın torpaqlarına qatıldı.XV yüzilliyin I yarısında Qızıl Orda yerli xan sülalərinin idarə etdikləri müstəqil xanlıqlara parçalandı. İrtış və Tobol çayları arasında Sibir, Volqanın orta axarlarında Qazan, Xəzər dənizinin şimalında Həştərxan, Krım yarımadasında və Qara dənizin şimalında isə əsası Hacı Gəray tərəfindən qoyulan Krım xanlığı yarandı.

Krım xanlığının əhalisinin əksəriyyəti türklərdən ibarət idi. Dağətəyində yaşayanlar, yalıboylular və noqaylardan ibarət üç əsas subetnosun birləşməsindən yaranan Krım türkləri bu vaxtdan etibarən Qərb səyyahları tərəfindən "Krım tatarları" adlandırılmağa başladılar. Xanlıq şimaldan Reç Pospolita və Moskva knyazlığı ilə həmsərhəd idi. Dövlətin paytaxtı Solxat (Salaçık), daha sonra isə Bağçasaray olub.

1454 və 1475-ci illərdə Hacı Gəray xan Osmanlı sultanı Mehmet Fatehlə müttəfiqliyi nəzrdə tutan müqavilələr bağladı. Müqaviləyə əsasən, Krımın cənubindakı dənizsahili ərazilər Osmanlıya verilir, Osmanlı Krım xanlarının müdafiə edəcəklərinə söz verir və Krım xanı da öz növbəsində Osmanlının hərbi yürüşlərində iştirak etmək təəhhüdünü götürürdülər.

1482-ci ildə şimala doğru yürüşə çıxan I Məngli Gəray xan Kiyevi,Qazan və Həştərxan xanlıqlarını,1521-ci ildə isə I Məhəmməd Gəray xan Moskvanı tutdu. Həmin ildən başlayaraq I Pyotrun hakimiyyət illərinə qədər ruslar Krım xanlığına hər il xərac verirdilər.

Moskva knyazlığının Qazan və Həştərxan xanlıqlarını işğal etməsinə cavab olaraq Krım xanı Dövlət Gəray xan 1571-ci ilin mayında 40 minlik ordu ilə Moskvanı ələ keçirib yandırdı. IV İvan (Qroznı) hər il xan divanından gələn siyahıya əsasən xərac verməyə məcbur oldu.1591-ci ildə Krım xanı II Qazi Gəray xan yenidən Moskva çarlığı üzərinə yürüş etdi.

XVII yüzilliyin ortalarında Krım xanları Polşa ilə mübarizədə ukraynalıları müdafiə edirdilər. 1648-ci ilin yayında Sarı Su döyüşündə Krım türklərinin sayəsində Ukrayna getmanı Boqdan Xmelnitski polyaklar üzərində möhtəşəm qələbə qazana bildi.

XVII yüzilliyin sonlarına doğru Krım xanlığı zəifləməyə başladı. Bunun əsas səbəbləri Krım türklərinin Osmanlı tərəfində ağır və üzücü savaşlarda iştirak etmələri,digər tərəfdən Osmanlı sarayındakı intirqalara Krım xanlarının da cəlb edilməsi idi.

Krım xanları bir tərəfdən get-gedə güclənməkdə olan Rusiya ilə mübarizə apardıqları halda,digər tərəfdən də Osmanlıya tam tabe olmamaq üçün müxtəlif vasitələrə əl atırdılar. Krım xanı II Məhəmməd Gəray xan, Osmanlı sultanı III Muradın Azərbaycan üzərinə yürüməsini əmr edən fərman göndərdikdə o, Osmanlı çaparına belə cavab vermişdi:

"Mən Osmanlı bəyi deyiləm ki onun hər sözünü yerinə yetirəm. Mən adına xütbələr oxunan və sikkələr zərb olunan padşaham".

Lakin bu qürurlu Krım xanı öz doğma qardaşı Əli Gəray tərəfindən xaincəsinə öldürülmüşdü. Get-gedə güclənən Rusiya çarlığı "müdafiə xətləri" qurmaq adı altında Cənuba - Krım xanlığı ərazisinə doğru irəliləyirdi.

Qaplan Gəray xanın hakimiyyəti illərində (1730-1736) ruslar Krıma ilk dəfə feldmarşal Minixin başçılığı ilə 30 minlik nizami ordu yeritdilər. Lakin rus ordusu 27500 nəfər itki verərək Krımdan çıxdı.

Osmanlının zəifləməsindən istifadə edən Qırım Gəray xan (1758-1764) müstəqil xarici siyasət yeridərək Avropa ölkələri,o cümlədən Prussiya ilə diplomatik əlaqələr yaratdı, Bucaq və Noqay Ordularını özünə tabe etdi.

Osmanlı ilə Krım xanları arasındakı soyuqluqdan istifadə edən Rusiya əvvəlcə Bucaq tatarlarını, sonra isə noqayları öz tərəfinə çəkə bildi. Ruslar ayrı-ayrı əsilzadələri bahalı hədiyyələrlə öz tərəflərinə çəkməyi bacardılar. Onların içərisində sonralar Krım tarixinin ən faciəvi nümayəndələrindən olan Şahin Gəray da var idi. 

1771-ci ildə rus ordusu Krıma soxuldu. Bir çox şəhərlər xarabazarlığa çevrildi. Rus sərkərdəsi taxta Şahin Gərayın qardaşı Sahib Gərayı çıxardı. Sahib Gəray xanın və Krım türklərinin gözünü qorxutmaq üçün 19 sentyabr 1772-ci ildə general Proxorovskinin və knyaz Dolqorukinin başçılığı ilə rus işğalçılarına etiraz edən müsəlman-türklərin kütləvi qırğını təşkil edildi.

Şahin Gəray ruslar tərəfindən Krım taxtına çıxarıldı. İndi o "xan" deyil "sultan" titulu daşısa da tam şəkildə ruslardan asılı idi. Lakin Krımdakı rus ordularının komandanı Prozorovskinin etirafına görə Şahin Gəraya qarşı "nifrət o qədər güclü idi ki,tatarlar ona tabe olmaqdansa son nəfərə qədər məhv olmağa üstünlük verirdilər".

1777 və 1781-ci illərdə Krımda Şahin Gəraya qarşı üsyan qalxdı. 1782-ci ilin sonlarında Şahin Gəray xan "məkrli bir xalqa xan olmaqdan vaz keçdiyini" bəyan edərək taxt-tacdan əl çəkdi. 8 fevral 1783-cü ildə dərc olunmuş manifestə görə "Krım yarımadası, Taman adası və Kuban Rusiya himayəsinə keçdi".

Bundan sonra bölgənin etnik tərkibi kəskin şəkildə dəyişdi. Yarımadada sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra da Krım türklərinə qarşı repressiyalar davam etdirildi. "Qırmızı terror" nəticəsində 120 min Krım türkü qətlə yetirildi, 75 mini isə 1920-22-ci illərdə aclıqdan qırıldı.

Təkcə 1923-cü ildə yüz minlərlə Krım türkü məhv edildi. 1939-cu il siyahıyalınmasına görə yarımadada yaşayan 1 milyon 112 min əhalinin cəmi 19,4 faizini Krım türkləri təşkil edirdilər. Bu isə təxminən 200 min nəfər idi. 

II Dünya müharibəsi illərində Sovet hökuməti Krım türklərini "almanlarla əməkdaşlıq"da ittiham edərək adadan tamamilə deportasiya etdi. Deportasiya vaxtı yollarda və sürgün yerlərində Krım türklərinin 46 faizi məhv olmuşdu.

N.Xruşşovun hakimiyyəti dövründə repressiyaya məruz qalmış xalqların içərisində Krım türkləri "unuduldu". Krım türklərinə öz doğma-yurd yuvalarına qayıtmaları sovet rejiminin süqutundan sonra mümkün oldu.(oxu.az)

loading...
loading...
Deputat: “Oğlum hər gün Bakı-Sumqayıt qatarı ilə işə gedib-gəlir”
“Qurani Kərim”in tərcüməçisi əbədiyyətə qovuşdu
İş yerinə hücum edib dəhşət saçdılar - VİDEO
Sidiyə gedərkən şiddətli ağrılar yaşadı, səbəbi 18 illik güllə çıxdı...
1,5 aylıq uşaq bu məktubla tərk edildi: "Bu uşaq Allahın sizə əmanətidir"
Loading...
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Gündəm
“Türk-İslam dünyasının gələcəyi Türkiyənin apardığı mübarizənin taleyindən asılı olacaq”
Cəmiyyət
“Televizor gətirmədiyimə görə ərim məni döydü...”
Cəmiyyət
“Həmin arıçıların bal məhsulları yarmarkanın sonunda özlərinə qaytarılacaq...”
Siyasət
“Siz dollarlarınızla, neftinizlə danışırsınız, amma Türkiyə qürurlu duruşu ilə danışır...”
Cəmiyyət
“Sənətimizin Biləcəridən o yana təbliği ayrı-ayrı adamların pullu və zirək olmasından asılı olmamalıdır…”
Həftənin ən çox oxunanları
Şəbnəm Tovuzlunun həcisi "tenderlər kralı" Ramazan Mirzəyevlə bağlı sirlər AÇILDI
Tezliklə azadlığa çıxacaq Fədayə üçün BƏD XƏBƏR
Türk ordusunun əsir aldığı terrorçular... - Heç yerdə görmədiyiniz görüntülər - VİDEO
YPG-PKK komandirləri Türk ordusunun qarşısında ağlayırlar – VİDEO
İntim münasibətləri canlandırmaq üçün 5 üsul - EKSPERTDƏN MƏSLƏHƏTLƏR...
Paşinyanın Aşqabad fiaskosu – Putin Nikolu necə aşağıladı – FOTO/VİDEO
Masonlardan Türkiyənin əməliyyatı ilə bağlı - Bəyanat
Mafiya başçısı Azərbaycan nömrəli “Rolls-Royce”la İsmayılovun evinə getdi - VİDEO
“Onların hamısı raketlərlə məhv edilməlidir: Yollar da, körpülər də, mədənlər də...”
Dünyanın ən güclü orduları bəlli oldu - STATİSTİKA...
Moderator.az-ın arxivi
Pulsuz hüquqi xidmət
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247