Xəbər lenti
05/06/2020 [12:17]:
"Azərişıq" gücləndirilmiş iş rejiminə keçdi
05/06/2020 [12:15]:
“SOCAR Polymer” tibbi maskalar üçün 600 ton polimer istehsal edib
05/06/2020 [12:13]:
Bakıda xəstəxanada daha iki ölüm - Koronavirus şübhəsi
05/06/2020 [12:11]:
Milli Məclis büdcənin icrası haqqında qanun layihəsini müzakirə edir
05/06/2020 [12:10]:
Poçt şöbələrinin fəaliyyəti məhdudlaşdırılır
05/06/2020 [12:05]:
Tahir Mirkişili: “Bank sektorunda sağlamlaşma prosesi bu gün də davam edir”
05/06/2020 [12:04]:
Müəllimlərin sertifikasiyadan keçirilməsinin vaxtı açıqlandı
05/06/2020 [12:03]:
Əli Hüseynli: "Qiyamı törədənlərlə qiyamın qarşısını almağa çalışan qüvvələr eyni cinayəti törədib"
05/06/2020 [12:01]:
Azərbaycanın oğurlanan xalq mahnısı ilə bağlı "Youtube"a müraciət edildi
05/06/2020 [12:00]:
Rusiyada koronavirusdan ölənlərin sayı 5,5 mini ötdü
05/06/2020 [11:58]:
“Həyatımda düşmənimə belə bu xəstəliyi arzu etmirəm...”- Əməkdar artistin səhhəti qəfil pisləşdi...
05/06/2020 [11:57]:
ASCO Kurık-Ələt istiqamətində yükdaşıma qiymətlərinə dəyişiklik edib
05/06/2020 [11:56]:
İcra başçısı həbs edilən rayonun polis rəisi işdən çıxarıldı
05/06/2020 [11:39]:
Şuşanın yaranmasının 270 illiyi ilə bağlı tədbir keçirilməsi təklif olunur
05/06/2020 [11:38]:
TƏBİB alış-veriş edənlərə müraciət etdi
05/06/2020 [11:37]:
Siyavuş Novruzov: “Surət Hüseynov dar ağacları qurmuşdu ki, Əli Kərimli və İsa Qəmbəri assın”
05/06/2020 [11:36]:
Bu şəxslər Korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə Komissiyanın üzvləri təyin edildi - SİYAHI
05/06/2020 [11:34]:
Spiker deputatlara xəbərdarlıq etdi
05/06/2020 [11:30]:
Şənbə-bazar evdən çıxanları cərimə, hətta həbs gözləyir - XƏBƏRDARLIQ
05/06/2020 [11:29]:
İran gəmisi batdı, 5 nəfər itkin düşdü
05/06/2020 [11:28]:
Prezident Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinə 3,1 milyon manat ayırıb
05/06/2020 [11:28]:
Azərbaycanda yoluxanların sayı niyə artır? – ÜST rəsmisindən CAVAB
05/06/2020 [11:27]:
Pandemiya dövründə bəzi xəstəliklər azalıb - Həkim səbəbləri AÇIQLADI
05/06/2020 [11:26]:
ADY ətraf mühitin qorunması istiqamətində fəaliyyətini genişləndirir
05/06/2020 [11:23]:
Ünvanlı sosial yardımlarla bağlı yeniliklər AÇIQLANDI
05/06/2020 [11:21]:
"Bundan sonrakı tariximizdə bir daha səhvə yol verməmək üçün İlham Əliyevin ətrafında birləşərək güclü olmayıq"
05/06/2020 [11:13]:
"Biz hakimiyyətdən yıxılanda iqtidardakı qüvvələrdən cəmi 19 adam həlak oldu..."
05/06/2020 [11:12]:
Deputatlar tibbi maska və əlcəkdən istifadə edirlər
05/06/2020 [11:10]:
Milli Məclisin plenar iclası başladı
05/06/2020 [11:05]:
Abşeron Dairəvi dəmir yolu xətti üzrə elektrik qatarlarının hərəkəti dayandırılır
05/06/2020 [11:02]:
OPEC+ iclası sabah keçiriləcək
05/06/2020 [11:00]:
“Bəzi vətəndaşların məsuliyyətsizliyi, qoyulmuş qaydalara əməl etməməsi bugünkü vəziyyətin yaranmasına səbəb oldu”
05/06/2020 [11:00]:
Alimlər öskürək siroplarının koronavirusa təhlükələri barədə xəbərdarlıq etdilər
05/06/2020 [10:59]:
Ukraynada son sutkada 15 nəfər koronavirusdan ölüb
05/06/2020 [10:56]:
Mətbuat Şurası həftəsonu qadağalarla bağlı jurnalistlərə müraciət etdi
05/06/2020 [10:55]:
Emin Ağalarov koronavirusa yoluxub
05/06/2020 [10:55]:
ABŞ-da polis qoca kişini əzib keçdi - VİDEO
05/06/2020 [10:48]:
Rusiyadan Ermənistana hədə: “Türkiyə ilə baş-başa qala bilərsiniz...”
05/06/2020 [10:41]:
Həftəsonu küçəyə çıxmaq 2000 manatadək cərimə və ya həbslə nəticələnə bilər - RƏSMİ
05/06/2020 [10:38]:
“Ona görə də mən də istəyirdim ki, qurduğum ailədə hər şey belə olsun...”
05/06/2020 [10:36]:
Mikayıl Müşfiq sovet rejiminə qarşı...
05/06/2020 [10:26]:
“İstəyərdim ki, Paşinyanın helikopterini vuraq”
05/06/2020 [10:21]:
Nazir müavininə ağır itki üz verib
05/06/2020 [10:11]:
Bill Qeyts əsas hədəfini açıqladı
05/06/2020 [10:01]:
DTX və prokurorluğun saxladığı şəxslərin həbs müddəti uzadılıb
05/06/2020 [09:59]:
Cənubi Qafqazda ilk biosfer rezervat Azərbaycanda yaradılır
05/06/2020 [09:55]:
Azərbaycan XİN Danimarkanı təbrik etdi
05/06/2020 [09:47]:
Dağ keçisinin məsciddən çıxarılması üçün jandarmaya müraciət etdilər - VİDEO
05/06/2020 [09:44]:
Təhsilverənlərin Sertifikatlaşdırılması Şurası yaradılıb
05/06/2020 [09:30]:
Bakıda lüks avtomobil divara çırpıldı
05/06/2020 [09:24]:
Ermənistan atəşkəs rejimini 25 dəfə pozub
05/06/2020 [09:21]:
Azərbaycanda qızları olan ailələrə ŞAD XƏBƏR
05/06/2020 [09:15]:
İsrail paytaxtında da iğtişaşlar başladı?..-FOTO
05/06/2020 [09:11]:
Bakıda yük avtomobili yandı
05/06/2020 [08:52]:
Jurnalistlərin 3-cü binasında mənzillərin verilmə ŞƏRTLƏRİ
05/06/2020 [08:48]:
45 ildir Rusiyanı oradan uzaq tutmağa çalışırıq - ABŞ
05/06/2020 [08:47]:
Britaniyanın Biznes nazirinin koronavirus testi neqativ olub
05/06/2020 [08:44]:
“Moskvadakı paradda iştirak etmək məsləhət deyil”
05/06/2020 [08:41]:
Vaşinqton meri Milli Qvardiyanın geri çəkilməsini tələb edib
05/06/2020 [08:39]:
"Məmur aldığı maaşla özünün ləyaqətli həyatını təmin edə bilmirsə, oğurlayacaq..."
05/06/2020 [08:33]:
Koronavirusun mənbəyi olan Uhanda xəstə qalmadı
05/06/2020 [07:44]:
İş adamı məscidlərdə pulsuz maska  paylamağa başladı…-İBRƏTAMİZ
05/06/2020 [07:41]:
Qorxunc görüntülər: Torpaq sürüşməsi səkkiz evi dənizə saldı - VİDEO
05/06/2020 [07:21]:
"Dinimiz insanın evdə oturub əlini-əlinin üzərinə qoymasını sevmir..."
05/06/2020 [07:17]:
BMT Baş katibindən çağırış: “COVID-19 peyvəndi hər kəs üçün olmalıdır”
05/06/2020 [07:15]:
Minneapolisdə Corc Floydla vida mərasimi keçirilib - VİDEO
05/06/2020 [07:12]:
Koronavirus təhlükəsinin sirri aşkara çıxarıldı: İnsan zülalı...
05/06/2020 [00:48]:
Bu ölkədə qatillərin şərəfinə salınan meşə genişləndiriləcək...
05/06/2020 [00:31]:
Vilyam Hacıyevin bağlamaları kimə çatacaqmış? - 2 başçını bitirən bir "əməliyyat"...
05/06/2020 [00:03]:
Şənbə günündən etibarən icaze.e-gov.az portalı yenidən işləyəcək
04/06/2020 [23:56]:
“Bugünkü könüllülər sabahın rəhbərləridir” - İlham Əliyev
04/06/2020 [23:34]:
Fransada koronavirus qurbanlarının sayı 29 mini ötdü
04/06/2020 [23:30]:
Azərbaycan və Serbiyanın XİN başçıları bir sıra məsələləri müzakirə ediblər
04/06/2020 [23:29]:
Türkiyədə son sutkada 21 nəfər koronavirusdan öldü
04/06/2020 [23:29]:
ÜST: Dünyada koronavirus qurbanlarının sayı 383 minə çatır
04/06/2020 [23:28]:
“Ən yaxşı bir təşəbbüs əgər düzgün icra edilmirsə, onun səmərəsi olmur” - Prezident
04/06/2020 [23:27]:
“Məmur özbaşınalığı ilə bağlı hər bir siqnal araşdırılacaq, ancaq...”
04/06/2020 [23:27]:
Maska taxmayanlara qarşı reyd: Cərimələnənlər var - VİDEO
04/06/2020 [23:27]:
Vahid Əhmədovdan əhaliyə ÇAĞIRIŞ
04/06/2020 [23:26]:
“AZE NAKHCHIVAN-KÖLN” Futbol Klubuna stadion tikilir
Bütün arxiv bir sırada
16/09/2019 [00:08] - Siyasət - ( 3396 dəfə baxılıb)

"Qafqaz hərəkatı dünən də, bu gün də, gələcək üçün də tayı-bərabəri olmayan tarixi örnəkdir"



Nuru paşa - Azərbaycan xalqının qəlbini fəth edən müzəffər komandan

101 il öncə bu gün- sentyabrın 15-də Bakı işğaldan qurtuldu. 1918-ci il sentyabrın 15-də Nuru paşanın rəhbərlik etdiyi Qafqaz İslam Ordusu yenicə qurulmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin milli ordu hissələri ilə birlikdə Bakıya daxil oldu, minlərlə şəhidin qanı bahasına şəhəri erməni-bolşevik işğalçılarından azad etdi, Azərbaycanımızın paytaxtına çevirilməsində misilsiz tarixi rol oynadı. O dövrdə milli müstəqilliyimiz yenicə elan olunmuşdu. Dövlət institutları hələ formalaşmağa macal tapmamış məmləkətimiz və onun sərvətləri uğrunda gedən geopolitik savaşda, qanlı maraqlar toqquşmasında Bakısız qalmış Azərbaycan, Xalq Cümhuriyyətinin qurucuları tərəfindən haqlı olaraq başsız bədənə bənzədilirdi. Azərbaycan fiziki bütövlüyünə- öz başına qan və inanc qardaşları ilə çiyin-çiyinə verərək, Bakıdakı özbaşınalıqlara, hərc-mərcliyə, talan və repressiyalara son qoyaraq qovuşdu. Baş şəhər də daxil olmaqla, ölkəmizin dörd bir yanı zəfər təntənəsinə büründü. Nuru paşanın rəhbərliyi ilə Qafqaz İslam Ordusunun Bakıya daxil olması müqəddəs Qurban bayramı günlərinə təsadüf edirdi. Bu səbəbdən də təkcə Bakıda və bölgələrimizdə deyil, qalibiyyətin sorağını alan bütün türk-islam dünyasında bayram-bayrama qarışmışdı. Bakıda türk ordusunun adına qurbanlar kəsilmiş, şəninə ziyafətlər verilmiş, məşhur milyonçu, öz xeyriyyəçiliyi ilə xalqımızın yaddaşına əbədi həkk olunmuş Hacı Zeynalabdin Tağıyev indiki Dövlət Filarmoniyasının binasında təmtəraqlı süfrə açaraq Nuru paşanı əhali adından salamlamış, ona yüksək ehtiram göstərmişdi.
Nuru paşanın xatirəsi, Qafqaz İslam Ordusunun rəşadəti ötən əsrin sonlarında öz müstəqilliyini yenidən qazanmış Azərbaycanda həm cəmiyyət, həm də dövlət səviyyəsində xüsusi ehtiramla yad edilir. Bu ehtiramın ən bariz təcəssümü Şəhidlər xiyabanında Qafqaz İslam Ordusuna ucaldılan abidədir. Bu abidə böyük Heydər Əliyevin “bir millət, iki dövlət” fəlsəfəsinin həm yaxın tariximizdəki əsaslarını, həm də gələcək hədəflərinin gerçəkləşməsi baxımından son dərəcə ciddi əhəmiyyət daşıyan fədakarlıq tələbini simvolizə edən bir əsərdir. Bu abidənin layihəsi 1918-ci ildə hazırlanmış, ADR parlamentinin 15 sentyabr 1919-cu ildə Bakının azad olunmasının 1 ili münasibəti ilə keçirilən xüsusi iclasından sonra hökumət üzvləri, millət vəkilləri Çəmbərəkənd qəbiristanlığına gedərək türk əsgərinin heykəlinin qoyulması üçün özül inşa etmişdilər. Lakin 28 aprel ilhaqı bu abidənin ucaldılmasına imkan vermədi. Müstəqilliyin bərpasından sonra Azərbaycan və Türkiyə hökumətlərinin razılaşmasına əsasən həmin layihə davam etdirildi. Abidənin yeni təməli 1999-cu ildə qoyuldu, bir il sonra isə Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyevin və Türkiyə prezidenti Süleyman Dəmirəlin iştirakı ilə açılış mərasimi keçirildi. Bildiyiniz kimi, ötən il Qafqaz İslam Ordusunun Bakını azad etməsinin 100 illiyi ilə bağlı bir çox rəsmi, elmi və mədəni tədbirlər təşkil olundu. Azərbaycan prezidenti cənab İlham Əliyevin və Türkiyə prezidenti cənab Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iştirak və qəbul etdikləri əzəmətli hərbi paradda xalqlarımız və dövlətlərimiz arasındakı bağların qırılmazlığı, zamanın qardaşlıq duyğularımızı daha da gücləndirdiyi, torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi üçün yenə də birgə iradə ortaya qoymağımız bütün dünyaya nümayiş olundu.
Bəli, 1918-ci ilin sentyabr ayının 15-də Bakının azad edilməsi ilə kulminasiya nöqtəsinə çatan Osmanlı ordusunun Qafqaz hərəkatı dünən də, bu gün də, gələcək üçün də tayı-bərabəri olmayan tarixi örnəkdir. Onunla örnəkdir ki, Qafqaz İslam Ordusu qurularkən məqsəd nə Osmanlı dövlətinin torpaqlarını müdafiə etmək, nə də yeni ərazilər zəbt etmək olmuşdu. Bu, sözün əsl mənasında qardaşın qardaşa haraya gəlməsi, heç bir maddi və siyasi mənfəət güdmədən onu zamanın qəddar sərvət ovçularının, uşaqlara, qadınlara, qocalara rəhmi gəlməyən amansız qatillərin caynağından xilas etmək məramı idi. Buna rəğmən, hərəkatın uğurla başa çatacağı və davamlı olacağı halda, həm qocaman, həm də gənc qardaş elə əlverişli mövqe sahibinə çevriləcəkdi ki, 20 əsrin tarixi də, coğrafiyası da yaşadığımızdan tamam fərqli şəkil alacaqdı.
Qafqaz İslam Ordusu Birinci Dünya Müharibəsinin sonlarına doğru qurulmuşdu. Ordunun qurulması prosesinin başlanğıcında 12 maddəlik bir təlimatnamə tərtib edilmiş, birliyə komandan təyin olunan Nuru paşa Killigilə bu sənəd üzrə Osmanlı dövlətinin Qafqazdakı baş təmsilçisi vəzifəsi həvalə olunmuşdu. Osmanlı hakimiyyətinin son dərəcə konspirativ, hətta öz müttəfiqlərindən də gizli şəkildə yaratdığı bu hərbi birləşməyə “islam” adının verilməsi tərkibinin tamamilə müsəlmanlardan ibarət olması ilə bağlı idi. Sıravi əsgərlərindən tutmuş əsas komandirlərinə qədər bütün şəxsi heyətində bircə nəfər də olsun qeyri-müsəlman olmayan ordunun tək vəzifəsi vardı- Qafqaz müsəlmanlarına, Azərbaycan türklərinə hərbi yardım göstərmək, xalqımızın və torpaqlarımızın üzləşdiyi təcavüzləri dəf etmək!
Nuru paşanın başçılıq etdiyi ordu mayın 16- da Naxçıvana, 25- də isə Gəncəyə daxil oldu. Üç gün sonra Tiflisdə Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsi qəbul edildi və islam aləmindəki ilk demokratik respublikanın paytaxtı Gəncə oldu. ADR hökumətinin üzləşdiyi çox sayda dərin problemlər vardı. İlk növbədə ölkənin ərazi bütövlüyünün təmin olunması labüd idi. Bunun üçün formatını tez-tez dəyişən, mahiyyət olaraq isə erməni daşnak zehniyyətinə xidmət edən inqilabçı dəstələrin hökmranlığına son qoymaq lazım idi. Bu zərurətə əsaslanaraq 4 iyun 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə Osmanlı dövləti arasında Batum anlaşması imzalanmışdı. Müqavilənin dördüncü maddəsində nəzərdə tutulurdu ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin istəyi ilə daxili asayişin təmin olunması üçün Osmanlı hökuməti ölkəmizə hərbi yardım göstərməyi öz üzərinə götürür. Bu sənəd Qafqaz İslam Ordusunun Bakıya yürüşü üçün hüquqi əsas oldu. Qafqaz İslam Ordusu Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin əsgərləri ilə birlikdə Nuru paşanın başçılığı altında Göyçayda, Salyanda və digər ərazilərimizdə qarşısına çıxan düşmən qüvvələri darmadağın edərək qısa müddətdə Bakıya yaxınlaşdı, 1918-ci ilin avqustun 1-dən etibarən burada hakimiyyəti ələ keçirmiş daşnak və menşeviklər tərəfindən qurulan Sentrokaspi diktaturasına ultimatum verdi. Ultimatum yerinə yetirilmədiyindən 14 sentyabr gecəsi Nuru paşanın əmri ilə hücum təşkil edildi və ertəsi gün saat 15 radələrində qələbə fişəngi atıldı. Beləliklə, Nuru paşa tarixə adını Birinci Dünya Müharibəsində Osmanlının qazandığı üç zəfərdən (Çanaqqala və Kütül Amarə zəfərləri ilə yanaşı) birinin sərkərdəsi, eyni zamanda, xalqımızın qəlbini fəth edən milli məfkurə sahibi kimi yazdırdı.


Əli Həsənov, 
Prezidentin ictimai-siyasi məsələlər üzrə köməkçisi

Yaşlıların köməyinə çatan tennisçi könülləri fəth etdi - MARAQLI...+ FOTOLAR
Bələdiyyə sədrinin köməkçisi mətbuat konfransında ayaq əzələlərini göstərdi - FOTO
Sevgilisinin evlənmək istəmədiyi aparıcı intihar etdi - FOTOLAR + VİDEO
Millət vəkilləri Atatürkün imzası olan maskaları zibil qutusuna atdılar - FOTO + VİDEO
Hamilə fili bu şəkildə öldürdülər - İnsanlığın bitdiyi an...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika

Cəmiyyət
Mikayıl Müşfiq sovet rejiminə qarşı...
Gündəm
“İrəvan məsələsi təbliğat maşınımızın, hücum diplomatiyamızın tərkib hissəsi olmalıdır”
Dünya
Pandemiyaya görə işsiz qalan fahişələr üçün pul toplandı...
Gündəm
“Onu gətirdik ki, bizimlə birləşib  qiyamın yatırılmasında bizə kömək etsin və…” 
Cəmiyyət
“İndiki halda ümidlərin nə qədər doğru olacağını söyləməyə çətinlik çəkirəm...”
Yazar
Seymur Verdizadə
"Donuza güllə atan adamın başını donuz kimi kola soxub, şalvarını əynindən çıxarırdılar..."
Sultan Laçın
“Elə bildim, qaçqınlar “Qaçqınkom”un qarşısında  Qarabağın azadlığı tələbilə aksiya keçirir...”
Həftənin ən çox oxunanları
Azərbaycan Respublikasıının 20 faizində  təhlükəsizlik atası azərbaycanlı olan generala tapşırıldı... 
Elçibəyin Klintona Kəlbəcərlə bağlı yazdığı məxfi məktub: Prezident amerikalı həmkarından nə istəyib?
"Ay it uşaqları, Ramil Markaryanı yatdığı yerdə öldürməyib..."
Niyə Əbülfəs Qarayevin işdən qovulmasına ən çox sevinən Bərdə camaatıdır...?
“Əvvəllər Yaşarla bağlı etiraf məsələsinə gələndə hardasa əsəbiləşirdim, amma indi..”
"Əli Nağıyev istədiyinin 10 faizini hələ həyata keçirə bilməyib, çünki..."
Rusiyaya səs salan azərbaycanlı müğənni: “Gəncədə dörd manata ofisiant işləyirdim” - VİDEO
“İyunun 2-də Pənah Hüseynə bildirmişəm ki, bunu etmək olmaz, nəticəsi sizin üçün pis olacaq”
"Qarayevin qonağı olan Jerar Depardye gördüklərindən o qədər heyrətə gəlmişdi ki..."
“Qarabağ probleminin həlli sazişi imzalanmışdı, lakin Gəncə qiyamını eşidən ermənilər dedilər ki...”
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247