Xəbər lenti
07/12/2019 [19:20]:
Mingəçevir Dövlət Universitetində respublika elmi konfransı keçirilib - Fotolar
07/12/2019 [19:17]:
Ermənistan təhsil nazirinin müavini rüşvət aldığına görə həbs edilib
07/12/2019 [19:03]:
Video kasetlərindən paltar hazırladı - MARAQLI...+ FOTOLAR
07/12/2019 [18:51]:
Hazırki deputatların 27-si mandatdan əlini üzsün - ASTROLOQDAN BƏDBİN PROQNOZ
07/12/2019 [18:47]:
10 ildən sonra yenidən dünya çempionu oldu
07/12/2019 [18:43]:
YAP-ın deputatlığa namizəd siyahısı nə vaxt açıqlanacaq? – Rəsmilərdən CAVAB
07/12/2019 [18:39]:
Mikrodalğalı sobanı işə salan it evdə yanğın çıxardı - MARAQLI
07/12/2019 [18:11]:
Sonunda bu da oldu - İngiltərəli qadın xalça ilə evləndi...+VİDEO
07/12/2019 [18:02]:
Putinlə Lukaşenkonun danışıqları zamanı işıq sönüb
07/12/2019 [18:01]:
Bakının bu sənədi İrəvanda qorxu yaratdı
07/12/2019 [18:01]:
"İki yeni sərnişin qatarının gətiriləcəyi gözlənilir" -Cavid Qurbanovdan şad xəbər
07/12/2019 [17:57]:
Azərbaycanda hakimlərə məzuniyyət haqqının hesablanması qaydası müəyyənləşib
07/12/2019 [17:54]:
Suriyalı uşaqlar "Allah" sözünü oxuya bilmir!- "Demokratik" allahsızlığın acı yekunu...-VİDEO
07/12/2019 [17:52]:
Ramin Quluzadə şəhid övladlarının əllərindən öpdü - Fotolar+Video
07/12/2019 [17:43]:
Şahin Mustafayevə yeni vəzifə verilib
07/12/2019 [17:41]:
Baş nazirdən magistraturada ödənişsiz təhsil alacaq tələbələrlə bağlı - QƏRAR
07/12/2019 [17:39]:
"Mənim 75 yaşım var, indiyədək Prezidentimizi yalnız televizorda görmüşdüm" - FOTO/VİDEO
07/12/2019 [17:30]:
Ana qızının yandırdığı evdə faciəli şəkildə öldü - VİDEO
07/12/2019 [17:27]:
Bağdadda nümayişlər: ölənlərin sayı 50 nəfərə çatıb
07/12/2019 [17:10]:
Bakıda bu metrostansiya uça bilər! - BAĞLANACAQ
07/12/2019 [17:09]:
Moskvada 600 obyektdə partlayış təhlükəsi: 110 min insan təxliyyə edilib
07/12/2019 [17:04]:
Merkelin yenə halı pisləşdi - FOTO/VİDEO
07/12/2019 [16:59]:
“Məişət zorakılığı deyəndə elə bilirlər ki, təkcə kişi həyat yoldaşını döyürsə..."
07/12/2019 [16:55]:
Barak Obamanın aldığı yeni evin qiyməti dodaqları uçuqlatdı - FOTOLAR
07/12/2019 [16:50]:
Hamilə qadınına heç kim yer verməyincə görün nə etdi - FOTOLAR
07/12/2019 [16:27]:
Ümid Partiyası da seçkilərə qatılır
07/12/2019 [16:10]:
Efirdə Rövşanə ilə Məleykə arasında mübahisə düşdü - VİDEO
07/12/2019 [16:05]:
“Saudi Aramco”nun bazar dəyəri 2 trilyon dolları keçəcək”
07/12/2019 [16:02]:
Həbsxanada atasını ziyarətə gələn qızı çılpaq soyundurub üstünü axtardılar - RƏZALƏT...
07/12/2019 [16:02]:
Ana Vətən Partiyası Ali Məclisinin toplantısı keçirildi
07/12/2019 [15:32]:
İnəkləri danışdıran, korlara “üçüncü göz” yaradan, axtarışda olan təriqət lideri yeni dövlət yaratdı
07/12/2019 [15:08]:
Qəza anında qadının reaksiyası hər kəsi təəccübləndirdi - VİDEO
07/12/2019 [14:59]:
Növbədənkənar parlament seçkiləri ilə əlaqədar ekspert və işçi qrupları yaradılıb
07/12/2019 [14:57]:
Müsavat Partiyası parlament seçkilərində iştirak edəcək
07/12/2019 [14:55]:
Prokuror olmaq istəyən 29 nəfər uğur qazandı
07/12/2019 [14:37]:
650 mindən çox ağac əkilməsi ilə "Müstəqil Azərbaycan" adlı kitaba daha bir tarix yazıldı
07/12/2019 [14:36]:
Seçkiqabağı təşviqat kampaniyası yanvarın 17-də başlayacaq
07/12/2019 [14:35]:
İçki düşkünü olan şəxs selfidən sonra başına gələnləri görüb içməyi atdı
07/12/2019 [14:22]:
Pompeo Lavrovla ikitərəfli münasibətləri müzakirə etmək niyyətindədir
07/12/2019 [14:19]:
MSK-nın növbədənkənar parlament seçkiləri ilə əlaqədar iclası başlayıb - YENİLƏNİB
07/12/2019 [14:17]:
Kənan M.M ayda nə qədər pul qazanır? - Həyat yoldaşı açıqladı -VİDEO
07/12/2019 [14:15]:
Türkmənistan prezidenti 500-dən çox məhkumu əfv edib
07/12/2019 [14:14]:
Bələdiyyə seçkilərini izləyəcək müşahidəçilərin sayı 40 mini keçib
07/12/2019 [14:12]:
Cinayət törədən 33 nəfər bir gündə tutulub
07/12/2019 [14:07]:
Omba əməliyyatı keçirən Xatun: "Oturub-durmağımda heç bir problemim yoxdur" - FOTO
07/12/2019 [14:03]:
“Sözlə otarırlar milləti yaman...”-  Keçmiş nazirdən yeni şeir...  
07/12/2019 [14:02]:
“Belarus əldən gedir, Putinin məqsədi…” - Sabiq spikerdən həyəcan təbili
07/12/2019 [13:57]:
“Xəzər” Televiziyasında təhvil-təslim işləri gedir
07/12/2019 [13:53]:
Evin üstünə qaya düşdü - Foto
07/12/2019 [13:32]:
İlin ən yüksək gəlirli musiqiçilərinin adları açıqlandı
07/12/2019 [13:27]:
Həbib Nurməhəmmədov son görüşündən 10 milyon qazana bilər
07/12/2019 [13:17]:
Qar yağacaq, yollar buz bağlayacaq - XƏBƏRDARLIQ
07/12/2019 [13:15]:
ABŞ  Senatı Rusiyanın terrorçu dövlət kimi tanınması məsələsini gündəliyə çıxardı...
07/12/2019 [13:04]:
“Uşaqlar üçün hüquqi yardım göstərilməsinə dair beynəlxalq standartlar” mövzusunda təlim keçirildi
07/12/2019 [13:02]:
Avaranın biridir, amma hamını özünə oxşatmaq istəyir...
07/12/2019 [12:59]:
Hamilə aparıcı hiddətləndi: "Yazırlar ki, qarnında uşaq ola-ola çəkilişlərə gedir" - FOTO
07/12/2019 [12:58]:
Eyni gündə həbs olunmuşdular- Əri ölümə, özü sürgünə göndərilmişdi
07/12/2019 [12:54]:
ABŞ-ın “USS Harry Truman” təyyarədaşıyanı Rusiya hərbi bazasına niyə yaxınlaşır?
07/12/2019 [12:49]:
Ölkə şokda, hakim partiya işə qarışdı – 3 məktəblinin hamilə qaldığı məlum olub
07/12/2019 [12:49]:
Xətai rayonunda su olmayacaq
07/12/2019 [12:33]:
Boliviyanın eks-prezidenti Kubaya getdi
07/12/2019 [12:30]:
Şura ilə Kollegiya QHT-lər üçün birgə məlumatlandırma sessiyası keçirdi
07/12/2019 [12:28]:
Gənc xanəndəmiz Qüdsdə solo konsert verib - FOTOLAR
07/12/2019 [12:26]:
Milyardlarla gəlir gətirən filmlərin siyahısı açıqlandı - Foto
07/12/2019 [12:21]:
Almaniyada 40 il əvvəl oğurlanmış rəsm əsərləri tapıldı
07/12/2019 [12:18]:
Könül Xasıyeva evini satır: “Problemlərim var” - FOTO
07/12/2019 [12:16]:
Azərbaycana qışın gəlmə vaxtı açıqlandı
07/12/2019 [12:16]:
"MSK növbədənkənar parlament seçkilərinə tam hazırdır"
07/12/2019 [12:08]:
İranda məktəblər bağlanıb - Bu səbəbdən
07/12/2019 [12:06]:
İran Azərbaycanla peyk istehsalı sahəsində əməkdaşlıq etmək istəyir- Nazirdən açıqlama
07/12/2019 [12:00]:
Hokkey azarkeşi Brejnev məşqçi Tixonovu Riqadan Moskvaya necə gətirdib? – Xarlamovun fanatı
07/12/2019 [11:53]:
Prezidentin müxalifləri şoka salan “ağ qızıl” xarüqəsi reallaşdı
07/12/2019 [11:50]:
Zahid Oruc: “Hakimiyyətə qətiyyən müxalifətsiz parlament gərək deyil”
07/12/2019 [11:46]:
Abbas Səhhətin nəvəsi kirayədə yaşayır - VİDEO
07/12/2019 [11:45]:
"Mən erməniyə "super" yazmaram" - Faiq Ağayev
07/12/2019 [11:42]:
“Bundan sonra da bütün fəaliyyətlər sistemli şəkildə həyata keçiriləcək”
07/12/2019 [11:38]:
Milli Məclisə növbədənkənar seçkilərlə əlaqədar namizədlərin irəli sürülməsi prosesi başlayıb
07/12/2019 [11:28]:
Türkiyə ABŞ və Rusiyanı razılaşmaya əməl etməyə dəvət edib
07/12/2019 [11:27]:
AQTİ mütəxəssisi toksiki zəhərlənməyə aydınlıq gətirdi
07/12/2019 [11:26]:
“İcra hakimiyyətində dedilər ki, nədi dördəmlərini bayraq etmisən...”
Bütün arxiv bir sırada
20/11/2019 [20:25] - Cəmiyyət - ( 878 dəfə baxılıb)

STEREOTİPLƏRİ ALT-ÜST EDƏN KİTAB...



Əziz oxucu, səni çox maraqlı bir kitabla tanışlıq gözləyir.

Bu kitabı oxusan, əminəm ki, uzun müddət onun təsiri altında qalacaqsan. Bu kitab tarixə yeni baxış təklif edir, formalaşmış, daşlaşmış stereotipləri sındırır. Elə buna görə də onun ilk səhifələri, xüsusilə Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin qurucusu Şah İsmayıl ilə Əhəmənilər imperiyasının banisi Böyük Kirin adlarının yanaşı çəkilməsi əvvəlcə səndə etiraz doğura bilər. Bəlkə də təqdim olunan faktlarla razılaşmaq istəməyəcəksən.

Lakin hökm verməyə tələsmə, kitabı sona qədər oxu və düşüncənə stereotiplərin yiyələnib-yiyələnmədiyini müəyyən etməyə çalış! Sözsüz ki, həyatda ən əsas prinsiplərdən biri də obyektivlikdir! Stereotipləri virus da adlandırmaq olar. Bu “virus”un daşıyıcısına çevrilən insan düşüncə azadlığını itirir, hadisələrə, proseslərə, öz xalqının tarixinə başqalarının gözü ilə baxmalı olur. Yad fikirlərdən qurtulmağın yeganə yolu isə faktlarla, həqiqətlərlə dostluq etməkdir.

Kitabın ikinci – əsas hissəsində müəllif faktları məntiqli şəkildə bir-biri ilə əlaqələndirərək, səbəbləri, məzmunu və nəticəni izah edir. Bəzən tarixə qaliblərin tərənnümü, məğlubların təsəllisi, ideologiyanın təsirli vasitəsi kimi baxırlar. Bu kitabın əhəmiyyəti məhz ondadır ki, burada tarix elminin, əslində, tətbiqi bir sahə olduğu göstərilmişdir.

Əsas deviz isə belədir: “Tarix təkrarlanır”.

Tarix təhlil işinin ən mühüm dayaqlarından olmaqla yanaşı, həm də təhlilçinin hər zaman müraciət edə biləcəyi zəngin və tükənməz bazadır. Tarixi bilmədən yaxşı təhlilçi olmaq, gələcəyi görmək, onu təsəvvür etmək və proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. Eyni zamanda, təhlil qabiliyyəti olmayan tarixçi də keçmişin qaranlıqlarına aydınlıq gətirə bilməz. Müəllifin tədqiqat mövzusuna peşəkar təhlilçi kimi yanaşması, təhlilin məntiqi-təfəkkür, modelləşdirmə və statistik mtodlarından istifadə etməsi, həmişə maraqlı nəticələr alması, zənnimcə, təqdirəlayiqdir. Böyük Kiri (Küruş, Kureş), Romulu (ikinci adı – Kuris), Krişnanı, Qautama Buddanı, Qaumata Bardiyanı, Atropatı, III Artabanı, Muhəmməd Peyğəmbərin ulu babası Qureyşi, Şah İsmayıl Xətaini bir-birinə nə bağlayır?

Ələm hansı mənanı ifadə edir? Uzaq Nepalda Salyan adlı şəhərin, onun yaxınlığında isə Banke adlı yaşayış məntəqəsinin olmasını nə ilə izah etmək olar? Sanki Şah İsmayılın həyat yolu B¬yük Kirin, Nadir şah Əfşarın həyat yolu isə Makedoniyalı İsgəndərin həyat yolunun təkrarıdır. Belə paralelləri təsadüflərin nəticəsi hesab edə bilərik? Düşünürəm, bu kimi sualların cavabını oxucu “Səfəvilər: paralellər, ehtimallar, həqiqətlər” əsərini mütaliə etdikdə tapacaqdır. Sovet imperiyasının 70 il ərzində yürütdüyü siyasət Azərbay¬can tarixini ideologiyanın əsirinə və alətinə çevirdi. Azərbaycanlı öz tarixinə imperiyanın onun üçün təyin etdiyi prizmadan baxmağa məcbur edildi. Bizi yalançı şüarlar və rəqəmlərlə çaşdırıb aldadırdılar.

Bizə elə gəlirdi ki, tarix yalnız sinfi mübarizədən, üsyanlardan və hərəkatlardan, daha doğrusu, onların başvermə və yatırılma tarixlərindən ibarətdir. Bütün bunlar azmış kimi, imperiyanın yalançı tarixi bizə vətən tarixi kimi təlqin olunurdu. Yeri gəlmişkən, ədəbiyyatımızda da eyni situasiya hökm sürürdü. Orta məktəblərin Azərbaycan bölmələrində tədrisin əsasını, önəmli hissəsini quru rəqəmlərin – klassiklərin doğum və ölüm tarixlərinin, onların əsərlərinin adlarının və bu əsərlərin yazıldığı illərin əzbərlənməsi təşkil edirdi. Məzmun, mahiyyət, ideya isə ya diqqətdən kənarda qalırdı, ya da tamamilə təhrif olunurdu. Nəsimini, Füzulini primitiv sosializmin tərənnümçüləri kimi təqdim edirdilər. Nizami Gəncəvinin əsərlərində kommunist təfəkkürünün işartılarını axtarırdılar.

Azərbaycan tarixinin şanlı səhifəsi olan Səfəvilər dövrünə sinfi mübarizə müstəvisindən baxmağa çalışırdılar. Sovet dövründə sosializmin banilərindən olan Karl Marksın belə bir fikri tez-tez təkrar edilirdi:

“Səfəvilər xanədanının banisi Şah İsmayıl fateh idi. O, on dörd illik hakimiyyəti dövründə on dörd əyalət fəth etmişdi”.

Amma Şah İsmayılın fəaliyyəti o qədər nəhəng və çoxşaxəli olmuşdu ki, Marksın sözləri, olsa-olsa, onun həyatının yalnız bir hissəsini xarakterizə edə bilərdi. Çünki Şah İsmayıl yalnız ölkələrin deyil, qəlblərin, könüllərin də fatehi idi. Şah İsmayıl qurucu, Şah İsmayıl hökmdar, Şah İsmayıl sərkərdə, Şah İsmayıl döyüşçü, Şah İsmayıl mürşid, Şah İsmayıl filosof, Şah İsmayıl şair idi…

Əziz oxucu, bu kitab tarixin həqiqətən tarix olması üçün onun tə¬məl sütunlarını göstərməyə, qaranlıq səhifələrinə işıq salmağa çalışır, tarixin dərin qatlarında aşkarlaya bildiyi sirləri səninlə bölüşür. Hər şey fikirdən başlayır, sonra bilik yaranır, nəhayət, elm formalaşır. Tarixi fikrin bünövrəsi, əsası yazılı mən¬bələrdir. Bəs onlar olmayanda? O zaman tarixçinin köməyinə ehtimallar çatır. Ehtimallar isə əsaslandırılmış olmalıdır, onları, necə deyərlər, “havadan götürmək” olmaz. Bunun üçün əldə olan materiallar diqqətlə təhlil edilməli, paralellər müəyyənləşdirilməli, analogiyalar aparılmalıdır.

Bu, möhkəm məntiq yaradaraq, son nəticədə həm oxucunu inandırır, həm də kitabın nüfuzunu artırır. Tarixi paralellərin təqdim edilməsinin və ehtimalların irəli sürülməsinin ardıcıllığı problemin qoyuluşundan asılıdır. İstənilən halda əgər ilk iki üsul (paralellər və ehtimallar) uğur qazanıbsa, deməli, tarixi həqiqəti oxucuya çatdırmaq mümkün olmuşdur.

Səfəvi tarixi Azərbaycan tarixinin xüsusi bir dövrüdür. Bu dövlət Azərbaycan tarixində uzunmüddətli fasilədən sonra, ilk dəfə olaraq, yaxşı mənada “böyük dövlət” (buna imperiya da demək olar) düşüncə tərzini bizə qaytardı. Amudəryadan Sırdəryaya, Fəratdan Dəcləyə, Şimali Qafqazdan İran körfəzinə qədər geniş əraziləri özündə ehtiva edən nəhəng dövlət quruldu. Səfəvilər böyük bir imperiya yaratdılar.

Amma bu imperiya, digərlərindən fərqli olaraq, heç bir xalqın dini inanclarına, milli dəyərlərinə toxunmadı, ölkədəki etnik rəngarəngliyi pozmadı. Dövlətin paytaxtında hansı qanunlar işləyirdisə, ucqarlarda, qeyri-müsəlman, qeyri-türk vilayətlərində də həmin qanunlar tətbiq olunurdu. Səfəvi dövləti haqqında nə qədər yazılsa, yenə də azdır. Bu dövlət Vətən tarixinin ən uzunömürlü sütunlarından biri olmuşdur.

Məhz buna görə də tədqiqatçı Araz Abbasovun bu kitabı, Şah İsmayılın həyatının bizə məlum olmayan məqamları ilə bağlı fikirləri böyük maraq doğurur.

Əminəm ki, kitabı oxuyan hər bir Azərbaycan gənci müəllifi arayacaq, ürəyindən keçən sualları ona verəcək və müəllifdən yeni əsərlər tələb edəcəkdir.

Anar İsgəndərov,

Tarix üzrə elmlər doktoru, professor

loading...
loading...
Video kasetlərindən paltar hazırladı - MARAQLI...+ FOTOLAR
Mikrodalğalı sobanı işə salan it evdə yanğın çıxardı - MARAQLI
Eyni gündə həbs olunmuşdular- Əri ölümə, özü sürgünə göndərilmişdi
Lotoreyadan 842 min dollar uduş qazanan adam indi də dəfinə tapdı - MARAQLI
Eskalatorun tutacağından tutmadığı üçün cəzalandırıldı - MARAQLI
Loading...
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
Sonunda bu da oldu - İngiltərəli qadın xalça ilə evləndi...+VİDEO
Dünya
Hamilə qadınına heç kim yer verməyincə görün nə etdi - FOTOLAR
Ədəbiyyat
“Sözlə otarırlar milləti yaman...”-  Keçmiş nazirdən yeni şeir...  
Cəmiyyət
Kürdəxanı məktəbində şagirdlər soyuqdan donur -ŞİKAYƏT...
Cəmiyyət
101 illik Azərbaycan Parlamenti... - FOTOLAR
Həftənin ən çox oxunanları
"Əndamın yansın, Roza" - Aparıcı efirdə özünü saxlaya bilmədi - FOTO
Vaqif Əsədovdan təcili yardıma yol verməyən xanım sürücüyə: "Könüllü gəlsəniz..." - VİDEO
TANAP-ın açılış mərasimində qalmaqal: Ərdoğanın çıxışı nazirin etirazına səbəb olub...
Putin az qala təyyarə qəzasında həlak olacaqdı...
Prezident daha bir məmuru işdən çıxardı
Viaqra yerinə sadəcə aspirin için - Türkiyəli həkimlərdən maraqlı araşdırma...
"Azərbaycan elə bilməsin ki, Njdenin heykəli ilə erməniləri Rusiyanın gözündən salacaqlar...”
“Qarabağ mitinqini Ramiz Mehdiyev açıb onu aparmağı Nüsrət Kəsəmənliyə həvalə etdi...”
“A.Akopyanın Mehriban Əliyevanı Qarabağa dəvət etməsi hesablanmamış bir addımdır...”-Erməni ekspert
Separatçıdan Paşinyanın arvadına dəstək:  “Mehriban Əliyeva gəlsin, amma...” 
Moderator.az-ın arxivi
Pulsuz hüquqi xidmət
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247