Xəbər lenti
19/09/2020 [20:10]:
“Ermənistan yeni müharibəyə hazırlaşır” – Prezidentdən kritik açıqlama
19/09/2020 [20:07]:
Sosial mediada diqqət çəkmək üçün canını bu cür heçə saydı - VİDEO
19/09/2020 [19:59]:
Türkiyənin keçmiş baş nazir Məsut Yılmaz həyatını itirdi - DOSYE
19/09/2020 [19:55]:
"Döşlərim sayəsində ayda 12 min dollar qazanıram" - FOTOLAR
19/09/2020 [19:54]:
“Ölkə başçısının son bəyanatı həm Ermənistana, həm də bütün dünyaya mesajdır”
19/09/2020 [19:37]:
Oğurluq edən 3 şəxsə ağr cəza: Barmaqları kəsildi...
19/09/2020 [19:33]:
"Bunu Ali Baş Komandanın Vətəninə misilsiz xidmətləri kimi qiymətləndirirəm" - BƏYANAT
19/09/2020 [19:04]:
Faiq Ağayev sədr müavini təyin olundu
19/09/2020 [18:51]:
"Bunu Paşinyan rejimi şüurlu şəkildə edir" - İlham Əliyev
19/09/2020 [18:47]:
Prezident bir qrup neft sənayesi işçisini təltif etdi - SƏRƏNCAM
19/09/2020 [18:45]:
"Ancaq o deməkdir ki, biz Ermənistanın özünə görə bic siyasətinə qoşulmaq istəmirik"
19/09/2020 [18:44]:
Bill Qeyts Trampın koronavirusla bağlı əsas səhvindən danışdı...
19/09/2020 [18:08]:
İnsanların yarısında COVID-19-a qarşı anadangəlmə immunitet ola bilər- “The Guardian”dan maraqlı iddia
19/09/2020 [18:01]:
Təhsil naziri intihar edən 27 yaşlı müəllimdən yazdı
19/09/2020 [18:00]:
Bakı Dövlət Universiteti beynəlxalq əlaqələrini genişləndirir
19/09/2020 [17:43]:
“Şadlıq evlərində toy eləmək daha mümkün deyil”
19/09/2020 [17:41]:
1 həftəyə 13 milyard dollar QAZANDI
19/09/2020 [17:39]:
Qazaxıstanın yeddi şəhərində quş qripi yayıldı
19/09/2020 [17:33]:
İlham Əliyev: "Bu gün Azərbaycan bütün reytinqlərdə ən qabaqcıl yerlərdədir"
19/09/2020 [17:31]:
Prezident “Abşeron” yatağının dəniz əməliyyatlarının təməlqoyma mərasimində iştirak edib
19/09/2020 [17:29]:
İlham Əliyev: “Sovet İttifaqının son illərində Azərbaycana qarşı böyük ədalətsizliklər edildi”
19/09/2020 [17:20]:
Professor İlham Rəhimov himayəyə götürdüyü şəhid övladını və ailəsini Tovuzda ziyarət etdi FOTOLAR
19/09/2020 [17:15]:
Azay Quliyev: "Tofiq Yaqublu ilə bağlı qərar siyasi müdriklikdir, həm də müxalifət üçün testdir"
19/09/2020 [17:09]:
“Babam Əziz Əliyevin oxumağa pulu yox idi, Hacı Zeynalabdin Tağıyevdən xahiş etmişdi ki…” – İlham Əliyev
19/09/2020 [17:07]:
Binəli Yıldırım koronavirusdan sağaldı
19/09/2020 [17:00]:
Azərbaycanda koronavirus: 148 yoluxma, 177 sağalma, 2 ölüm
19/09/2020 [17:00]:
Düşmən hərbi təxribatlar üçün gərəkli olan cəsarəti kimdən alır?
19/09/2020 [16:42]:
Şeyxülislamın Nobelə namizədliyinə kimlər dəstək verir?
19/09/2020 [16:39]:
Sanitariya-gigiyena qaydalarını pozan şəxs cərimələnib - FOTO
19/09/2020 [16:25]:
Tanınmış müğənniyə cinayət işi açıldı
19/09/2020 [16:23]:
Prezident köməkçisinin QHT-lərlə görüşünü təşkilat sədri belə dəyərləndirdi - FOTO
19/09/2020 [16:18]:
"Adam sürücülük vəsiqəsinə şəkil çəkdirəndə ayaqlarının şəkilini çəkdirmir ki, sinədən yuxarısın çəkirlər"
19/09/2020 [16:13]:
“Əfsuslar olsun ki, onun sözünə baxmadılar” - İlham Əliyev
19/09/2020 [16:09]:
Putin “Avanqard” raket kompleksinin müəllifinin adını açıqlayıb
19/09/2020 [16:08]:
İlham Əliyev neftçiləri təbrik etdi
19/09/2020 [16:05]:
"Deputat olsam da, bir az siyasi məsələlərdən uzaqda dayanlar sırasındayam"
19/09/2020 [15:53]:
Övladını məktəbə göndərən və göndərməyən valideynlər iltizam imzalayacaq - FOTO
19/09/2020 [15:43]:
“Bu gün ölkə iqtisadiyyatının əsas hissəsi neft-qaz sektoru ilə bağlıdır və uzun illər belə olacaq”
19/09/2020 [15:36]:
Üzeyir Hacıbəyovun ağır xəstəliyi haqda M.Bağırova ünvanlanmış sənədlər tapıldı...-FOTOLAR
19/09/2020 [15:14]:
“Bu gün ən ucqar kənddə yaşayan insan da bilir ki...”
19/09/2020 [15:09]:
"Ermənistanda ciddi siyasi hadisələr olacaq" MTX-nin keçmiş direktoru
19/09/2020 [14:57]:
Təyyarəni qaçırmaq istəyən tələbələrin baş tutmayan terroru - milis polkovnikinin qəhrəmanlığı niyə gizli saxlanılıb?
19/09/2020 [14:57]:
Nəqliyyat eksperti piyadaların vurulmasına görə BNA və DYP-ni qınadı...
19/09/2020 [14:46]:
Paşinyanın arvadı növbəti dəfə qadınlar üçün hərbi təlimlər keçirəcək
19/09/2020 [14:40]:
Türkiyədə 6 futbol hakimi koronavirusa yoluxdu
19/09/2020 [14:38]:
4 nəhəng Çinə qarşı bir araya gəlir
19/09/2020 [14:36]:
DYP-də şortik qalmaqalı - polis "olmaz", vəkil "olar" deyir
19/09/2020 [14:30]:
"Sevinirəm ki, ölkə Prezidenti Azərbaycanın başının üstünü bürümüş xarici və daxili tələyə düşmədi"
19/09/2020 [14:23]:
Nofəl Süleymanov Bəturə Hüseynovayla sevgili olub? - "İki ildir ki..." - AÇIQLAMA
19/09/2020 [14:21]:
Oğuzda heyvanlar kütləvi zəhərlənib - FOTO
19/09/2020 [14:20]:
Bakıda avtomobillərin səsboğucu sistemlərini oğurlayan şəxs saxlanılıb - FOTO
19/09/2020 [14:18]:
“Neftçilərimizin əməyi Azərbaycan xalqının maraqlarına xidmət edir”
19/09/2020 [14:14]:
“İran Qasım Süleymaninin qisasını qadından almayacaq” - Hüseyn Səlami
19/09/2020 [14:08]:
İranda koronavirusdan ölənlərin sayı 24 mini ötüb
19/09/2020 [14:07]:
Prokurorluq “Azərenerji”nin əməkdaşının ölümü ilə bağlı cinayət işi açdı
19/09/2020 [13:21]:
Türk kapitan HDQ-nin qərargahına buraxılmayıb?
19/09/2020 [13:17]:
Dünyaya uşaq gətirmək istəyən Dilarə: “Axtarışdayam” - VİDEO
19/09/2020 [13:10]:
Bakıda qadının özünü 8-ci mərtəbədən atması ilə bağlı görüntülər yayılıb - VİDEO
19/09/2020 [12:55]:
COVID-19-un beyinə dağıdıcı təsirləri açıqlanıb
19/09/2020 [12:53]:
“Pullu olmaqla deyil, zövq yoxdur” - Ayan tənqid olundu
19/09/2020 [12:51]:
Könül “Lider”dən getdi
19/09/2020 [12:49]:
Eldar Mahmudov və London üzərindən “pul yuyan” digər Azərbaycan korrupsionerlərinə bəd xəbər - FOTO
19/09/2020 [12:48]:
İlham Əliyev “Abşeron” yatağının dəniz əməliyyatlarının təməlqoyma mərasimində iştirak edib
19/09/2020 [12:46]:
Nazirlik işçiyə əmək kitabçasının dublikatının verilmə qaydasını açıqlayıb
19/09/2020 [12:28]:
Şimşək çaxacaq, yağış yağacaq – SABAHIN HAVASI
19/09/2020 [12:25]:
Ermənilər qondarma “parlament”i Şuşaya köçürür – YENİ TƏXRİBAT
19/09/2020 [12:17]:
Yevlax Rayon Mərkəzi Xəstəxanası cərimələndi - RƏSMİ + FOTO
19/09/2020 [12:14]:
ABŞ-da kütləvi atışma: 2 nəfər ölüb, 13 nəfər yaralanıb
19/09/2020 [12:13]:
Daha bir rayonda qazlaşdırma 100%-ə çatdırıldı
19/09/2020 [12:11]:
Magistratura səviyyəsində plan yerlərinin 85 faizindən çoxu dolub
19/09/2020 [12:01]:
Türkiyə Liviyada təsir gücünü itirir - Aralıq dənizi hövzəsində kartlar yenidən paylanır
19/09/2020 [11:58]:
İxtisas seçimi edən abituriyentlərin sayını açıqlandı
19/09/2020 [11:53]:
SOCAR prezidenti Azərbaycanın neft hasilatına qoyulan limiti şərh etdi
19/09/2020 [11:52]:
“Məndən sonra bu rəqəmi dəyişib 70 faizi ödənişli, 30 faiz isə ödənişsiz təhsil etdilər...”
19/09/2020 [11:49]:
"Adamı təhdid edirlər ki, onun düşündüyünü yazasan"
19/09/2020 [11:41]:
Jirinovski Leninin nəşini yandırmağı təklif etdi
19/09/2020 [11:37]:
Əmisinin evində narkotik yetişdirən şəxs saxlanılıb
19/09/2020 [11:36]:
Prezidentin köməkçisi İran səfiri ilə nələri müzakirə etdi?
19/09/2020 [11:34]:
Banklar cəbhə bölgəsində özünüməşğulluq proqramı iştirakçılarına aktivlər təqdim edir
19/09/2020 [11:28]:
“Əlilliyin müəyyən olunması meyarları” layihəsi Nazirlər Kabinetinə təqdim edilib
Bütün arxiv bir sırada
20/11/2019 [20:25] - Cəmiyyət - ( 1300 dəfə baxılıb)

STEREOTİPLƏRİ ALT-ÜST EDƏN KİTAB...



Əziz oxucu, səni çox maraqlı bir kitabla tanışlıq gözləyir.

Bu kitabı oxusan, əminəm ki, uzun müddət onun təsiri altında qalacaqsan. Bu kitab tarixə yeni baxış təklif edir, formalaşmış, daşlaşmış stereotipləri sındırır. Elə buna görə də onun ilk səhifələri, xüsusilə Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin qurucusu Şah İsmayıl ilə Əhəmənilər imperiyasının banisi Böyük Kirin adlarının yanaşı çəkilməsi əvvəlcə səndə etiraz doğura bilər. Bəlkə də təqdim olunan faktlarla razılaşmaq istəməyəcəksən.

Lakin hökm verməyə tələsmə, kitabı sona qədər oxu və düşüncənə stereotiplərin yiyələnib-yiyələnmədiyini müəyyən etməyə çalış! Sözsüz ki, həyatda ən əsas prinsiplərdən biri də obyektivlikdir! Stereotipləri virus da adlandırmaq olar. Bu “virus”un daşıyıcısına çevrilən insan düşüncə azadlığını itirir, hadisələrə, proseslərə, öz xalqının tarixinə başqalarının gözü ilə baxmalı olur. Yad fikirlərdən qurtulmağın yeganə yolu isə faktlarla, həqiqətlərlə dostluq etməkdir.

Kitabın ikinci – əsas hissəsində müəllif faktları məntiqli şəkildə bir-biri ilə əlaqələndirərək, səbəbləri, məzmunu və nəticəni izah edir. Bəzən tarixə qaliblərin tərənnümü, məğlubların təsəllisi, ideologiyanın təsirli vasitəsi kimi baxırlar. Bu kitabın əhəmiyyəti məhz ondadır ki, burada tarix elminin, əslində, tətbiqi bir sahə olduğu göstərilmişdir.

Əsas deviz isə belədir: “Tarix təkrarlanır”.

Tarix təhlil işinin ən mühüm dayaqlarından olmaqla yanaşı, həm də təhlilçinin hər zaman müraciət edə biləcəyi zəngin və tükənməz bazadır. Tarixi bilmədən yaxşı təhlilçi olmaq, gələcəyi görmək, onu təsəvvür etmək və proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. Eyni zamanda, təhlil qabiliyyəti olmayan tarixçi də keçmişin qaranlıqlarına aydınlıq gətirə bilməz. Müəllifin tədqiqat mövzusuna peşəkar təhlilçi kimi yanaşması, təhlilin məntiqi-təfəkkür, modelləşdirmə və statistik mtodlarından istifadə etməsi, həmişə maraqlı nəticələr alması, zənnimcə, təqdirəlayiqdir. Böyük Kiri (Küruş, Kureş), Romulu (ikinci adı – Kuris), Krişnanı, Qautama Buddanı, Qaumata Bardiyanı, Atropatı, III Artabanı, Muhəmməd Peyğəmbərin ulu babası Qureyşi, Şah İsmayıl Xətaini bir-birinə nə bağlayır?

Ələm hansı mənanı ifadə edir? Uzaq Nepalda Salyan adlı şəhərin, onun yaxınlığında isə Banke adlı yaşayış məntəqəsinin olmasını nə ilə izah etmək olar? Sanki Şah İsmayılın həyat yolu B¬yük Kirin, Nadir şah Əfşarın həyat yolu isə Makedoniyalı İsgəndərin həyat yolunun təkrarıdır. Belə paralelləri təsadüflərin nəticəsi hesab edə bilərik? Düşünürəm, bu kimi sualların cavabını oxucu “Səfəvilər: paralellər, ehtimallar, həqiqətlər” əsərini mütaliə etdikdə tapacaqdır. Sovet imperiyasının 70 il ərzində yürütdüyü siyasət Azərbay¬can tarixini ideologiyanın əsirinə və alətinə çevirdi. Azərbaycanlı öz tarixinə imperiyanın onun üçün təyin etdiyi prizmadan baxmağa məcbur edildi. Bizi yalançı şüarlar və rəqəmlərlə çaşdırıb aldadırdılar.

Bizə elə gəlirdi ki, tarix yalnız sinfi mübarizədən, üsyanlardan və hərəkatlardan, daha doğrusu, onların başvermə və yatırılma tarixlərindən ibarətdir. Bütün bunlar azmış kimi, imperiyanın yalançı tarixi bizə vətən tarixi kimi təlqin olunurdu. Yeri gəlmişkən, ədəbiyyatımızda da eyni situasiya hökm sürürdü. Orta məktəblərin Azərbaycan bölmələrində tədrisin əsasını, önəmli hissəsini quru rəqəmlərin – klassiklərin doğum və ölüm tarixlərinin, onların əsərlərinin adlarının və bu əsərlərin yazıldığı illərin əzbərlənməsi təşkil edirdi. Məzmun, mahiyyət, ideya isə ya diqqətdən kənarda qalırdı, ya da tamamilə təhrif olunurdu. Nəsimini, Füzulini primitiv sosializmin tərənnümçüləri kimi təqdim edirdilər. Nizami Gəncəvinin əsərlərində kommunist təfəkkürünün işartılarını axtarırdılar.

Azərbaycan tarixinin şanlı səhifəsi olan Səfəvilər dövrünə sinfi mübarizə müstəvisindən baxmağa çalışırdılar. Sovet dövründə sosializmin banilərindən olan Karl Marksın belə bir fikri tez-tez təkrar edilirdi:

“Səfəvilər xanədanının banisi Şah İsmayıl fateh idi. O, on dörd illik hakimiyyəti dövründə on dörd əyalət fəth etmişdi”.

Amma Şah İsmayılın fəaliyyəti o qədər nəhəng və çoxşaxəli olmuşdu ki, Marksın sözləri, olsa-olsa, onun həyatının yalnız bir hissəsini xarakterizə edə bilərdi. Çünki Şah İsmayıl yalnız ölkələrin deyil, qəlblərin, könüllərin də fatehi idi. Şah İsmayıl qurucu, Şah İsmayıl hökmdar, Şah İsmayıl sərkərdə, Şah İsmayıl döyüşçü, Şah İsmayıl mürşid, Şah İsmayıl filosof, Şah İsmayıl şair idi…

Əziz oxucu, bu kitab tarixin həqiqətən tarix olması üçün onun tə¬məl sütunlarını göstərməyə, qaranlıq səhifələrinə işıq salmağa çalışır, tarixin dərin qatlarında aşkarlaya bildiyi sirləri səninlə bölüşür. Hər şey fikirdən başlayır, sonra bilik yaranır, nəhayət, elm formalaşır. Tarixi fikrin bünövrəsi, əsası yazılı mən¬bələrdir. Bəs onlar olmayanda? O zaman tarixçinin köməyinə ehtimallar çatır. Ehtimallar isə əsaslandırılmış olmalıdır, onları, necə deyərlər, “havadan götürmək” olmaz. Bunun üçün əldə olan materiallar diqqətlə təhlil edilməli, paralellər müəyyənləşdirilməli, analogiyalar aparılmalıdır.

Bu, möhkəm məntiq yaradaraq, son nəticədə həm oxucunu inandırır, həm də kitabın nüfuzunu artırır. Tarixi paralellərin təqdim edilməsinin və ehtimalların irəli sürülməsinin ardıcıllığı problemin qoyuluşundan asılıdır. İstənilən halda əgər ilk iki üsul (paralellər və ehtimallar) uğur qazanıbsa, deməli, tarixi həqiqəti oxucuya çatdırmaq mümkün olmuşdur.

Səfəvi tarixi Azərbaycan tarixinin xüsusi bir dövrüdür. Bu dövlət Azərbaycan tarixində uzunmüddətli fasilədən sonra, ilk dəfə olaraq, yaxşı mənada “böyük dövlət” (buna imperiya da demək olar) düşüncə tərzini bizə qaytardı. Amudəryadan Sırdəryaya, Fəratdan Dəcləyə, Şimali Qafqazdan İran körfəzinə qədər geniş əraziləri özündə ehtiva edən nəhəng dövlət quruldu. Səfəvilər böyük bir imperiya yaratdılar.

Amma bu imperiya, digərlərindən fərqli olaraq, heç bir xalqın dini inanclarına, milli dəyərlərinə toxunmadı, ölkədəki etnik rəngarəngliyi pozmadı. Dövlətin paytaxtında hansı qanunlar işləyirdisə, ucqarlarda, qeyri-müsəlman, qeyri-türk vilayətlərində də həmin qanunlar tətbiq olunurdu. Səfəvi dövləti haqqında nə qədər yazılsa, yenə də azdır. Bu dövlət Vətən tarixinin ən uzunömürlü sütunlarından biri olmuşdur.

Məhz buna görə də tədqiqatçı Araz Abbasovun bu kitabı, Şah İsmayılın həyatının bizə məlum olmayan məqamları ilə bağlı fikirləri böyük maraq doğurur.

Əminəm ki, kitabı oxuyan hər bir Azərbaycan gənci müəllifi arayacaq, ürəyindən keçən sualları ona verəcək və müəllifdən yeni əsərlər tələb edəcəkdir.

Anar İsgəndərov,

Tarix üzrə elmlər doktoru, professor

loading...
Sosial mediada diqqət çəkmək üçün canını bu cür heçə saydı - VİDEO
"Döşlərim sayəsində ayda 12 min dollar qazanıram" - FOTOLAR
Zibil toplayarkən baxın nə tapdı - FOTO
60 nəfərin qatıldığı toyun bədəli ağır oldu - FOTO
Kişi cinsi orqanına bənzədilən heykəl uçuruldu - FOTO
Clean City Company
N.Tusi adına Klinika

Dünya
Oğurluq edən 3 şəxsə ağr cəza: Barmaqları kəsildi...
Cəmiyyət
"Adam sürücülük vəsiqəsinə şəkil çəkdirəndə ayaqlarının şəkilini çəkdirmir ki, sinədən yuxarısın çəkirlər"
Cəmiyyət
Daha bir küçəyə Polad Həşimovun adı verildi - FOTOLAR
Siyasət
Rəsul Quliyevin işğalçı Ermənistan spikeri ilə birgə görüntüləri yayıldı...- FOTOLAR
Siyasət
“Türkiyə Azərbaycanı hər zaman dəstəkləyib, lakin heç vaxt belə hazırlıq nümayişi olmamışdı"

Yazar
İlham İsmayıl
Bir gün Zaman, ya da Amerika prezidenti bizi də yaxalayacaq...
Sultan Laçın
"Azərbaycanda qardaş Türkiyənin bayraqlarını endirənlər  “PKK”-çıdır, yoxsa!.."
Həftənin ən çox oxunanları
Rövşən Lənkəranski sağdır? - Məzarından GÖRÜNTÜLƏR - VİDEO
Tanınmış gitaraçını oğlu qəsdən öldürüb? – SENSASİON İDDİA
"Bu adam indiyə kimi heç bir təhsil naziri ilə yola getməyib, bilirsiniz niyə..?"
"Bu şəhərdə" bu dəfə Siyavuş Novruzovu parodiya etdi - VİDEO
“Torpaqları azad etmək istəyən bir nömrəli adam İlham Əliyevdir, çünki o, bilir ki...”
Ermənistana Gəncə mesajı: “Başınıza od yağdıracağıq!”
Bill Qeyts də o dünyaya köçdü...- FOTOLAR
Separatçı liderdən Ağdamdakı üzüm və nar bağından həyasız bəyanat - FOTOLAR
“Tutaq ki, Türkiyə ilə hərbi ittifaq sazişi alınmadı - Qarabağın taleyi necə olacaq?”
İlham Əliyevin yeni xalq hakimiyyəti – Zahid Orucdan sensasiya yaradan yazı...
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247