Xəbər lenti
27/01/2020 [00:29]:
"Əgər epidemiyanın qarşısı alınmasa, Azərbaycanda çin mallarının qıtlığı yarana bilər"
27/01/2020 [00:03]:
“Deputatlıq onlara millətə yuxarıdan aşağı baxmaq üçün lazımdır”
26/01/2020 [23:31]:
DYP İsmayıllıda baş verən ağır yol qəzası ilə bağlı açıqlama yayıb
26/01/2020 [23:21]:
Trampın gizli videosu yayıldı, işlər lap dolaşdı -FOTO/VİDEO
26/01/2020 [23:16]:
Ana yeni doğulmuş uşağını paltaryuyan maşında yudu
26/01/2020 [23:11]:
Azərbaycanlı Rusiya ordusuna məxsus radioaparatı ABŞ-a göndərmək istəyərkən tutulub - FOTO
26/01/2020 [23:05]:
Gəncədə 17 yaşlı qız doğuş etdi, uşaq öldü
26/01/2020 [22:45]:
Hafiz Haciyev seçicilərlə görüş keçirib -FOTOLAR
26/01/2020 [22:32]:
"İrəvan, Zəngəzur, Göyçə kimi Qarabağı da itirmək istəmiriksə hərəkətə keçməliyik..."
26/01/2020 [22:15]:
Mahmud İsmayılov Biləsuvarda məskunlaşan Cəbrayıllı seçicilərlə görüşdü - FOTOLAR
26/01/2020 [22:08]:
Şairlər Akif Nağını dəstəkləmək üçün Seçki Qərargahına gəldilər
26/01/2020 [21:52]:
Qənirə Paşayeva Bozalqanlı kəndindən olan seçicilərlə görüşüb -FOTOLAR
26/01/2020 [21:45]:
ABŞ mediasının diqqətini Moskvadakı mini-tank atraksionu cəlb etdi...-VİDEO
26/01/2020 [21:20]:
Tovuzda qardaş qardaşı bıçaqlayıb
26/01/2020 [21:19]:
Nobel mükafatçısı Olga Tokarçkun mənzili qarət edilib
26/01/2020 [21:03]:
Türkiyədəki zəlzələ zamanı dünyaya gələn körpənin ilk anları görüntüləndi - VİDEO
26/01/2020 [20:20]:
Araz Hüseynov namizədliyini Azay Quliyevin xeyrinə geri götürdü - FOTO
26/01/2020 [19:28]:
Əli Məsimlinin seçiciləri ilə növbəti dəfə izdihamlı görüşü baş tutdu - FOTOLAR
26/01/2020 [19:24]:
Yanğın baş verən binada yaşayan köçkünlər kirayə mənzilə yerləşdirilib - RƏSMİ
26/01/2020 [19:18]:
Azər Quliyev seçicilərlə növbəti görüş keçirib - FOTOLAR
26/01/2020 [19:16]:
Kişi onu döyən gəncləri avtomat atəşinə tutdu - VİDEO
26/01/2020 [18:21]:
Ukrayna prezidenti 2019-cu ildə 97 nəfəri əfv edib
26/01/2020 [18:16]:
Karantin elan edilən şəhərlərdən azərbaycanlıların çıxarılması ilə bağlı Çin hökuməti ilə danışıq aparılır
26/01/2020 [18:08]:
Füzuli Məmmədov erməni fitnəsinin qurbanlarına sahib çıxdı... FOTO/VİDEO
26/01/2020 [17:53]:
Ukraynada Azərbaycan diasporu "Mari Akopyan işi" ilə bağlı mövqeyini açıqladı
26/01/2020 [17:37]:
“Qarabağla bağlı qəti addımın nə zaman atılacağı qərarını yalnız ali baş komandan verə bilər”
26/01/2020 [17:30]:
Təxliyə edilən tələbələr Bakıya çatdı
26/01/2020 [17:29]:
Oğuzda dağlıq-meşəlik ərazi yanır
26/01/2020 [16:37]:
Deputatlığa namizəd ölkəmizin tanınmış idmançıları ilə görüşdü - FOTOLAR
26/01/2020 [16:31]:
Türkiyə zəlzələ zonasından təxliyyə edilən tələbələr Naxçıvandan təyyarə ilə Bakıya yola salınıb - YENİLƏNİB
26/01/2020 [16:29]:
Messi şəxsi antirekordunu təkrarlayıb
26/01/2020 [16:20]:
Dağıstan rəhbəri Azərbaycana səfərə hazırlaşır
26/01/2020 [16:12]:
Qüdrət Həsənquliyevin seçicilərlə növbəti izdihamlı görüşü keçirilib - FOTOLAR
26/01/2020 [16:06]:
Qudalar qoşulub qaçdı - Toy təxirə düşdü
26/01/2020 [15:44]:
Bazarda hansı maşınlar bahalaşır? - AÇIQLAMA
26/01/2020 [15:35]:
Həftənin ilk gününə gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb
26/01/2020 [15:34]:
Qarabağlı siyasətçilər işğal olunmuş rayonların qaytarılmasını istisna edir
26/01/2020 [15:32]:
Azərbaycan vətəndaşlarının Türkiyədəki zəlzələ zonasından təxliyəsi başa çatır - YENİLƏNİB
26/01/2020 [15:29]:
Bakıda dəm qazından kütləvi zəhərlənmə iddiaları ilə bağlı RƏSMİ AÇIQLAMA
26/01/2020 [15:27]:
Sabah növbədənkənar parlament seçkilərilə əlaqədar seçki bülletenlərinin çapına başlanacaq
26/01/2020 [14:59]:
İsrail HƏMAS-ın Qəzzadakı obyektlərinə zərbələr endirib
26/01/2020 [14:59]:
Tramp İranla sanksiyaların ləğvi şərti ilə danışıqlar imkanını rədd edib
26/01/2020 [14:57]:
“Boeing” 777X təyyarəsin təqdim edib:Sınaq uçuşu uğurla başa çatıb
26/01/2020 [14:53]:
“Mən hesab edirəm ki, islahatlar davamlı olacaq, heç zaman dayanmayacaq" - VAHİD ƏHMƏDOV
26/01/2020 [14:48]:
Qəbələ yolundakı dəhşətli qəzada bir ailənin üç üzvü ölüb -VİDEO
26/01/2020 [14:46]:
Türkiyədə zəlzələ nəticəsində ölənlərin sayı 35 nəfərə çatıb
26/01/2020 [14:44]:
Sosial şəbəkənin təyyarə yalanı: FHN-dən təkzib
26/01/2020 [14:42]:
İsmayıllı-Qəbələ yolundakı dəhşətli qəzanın görüntüləri - VİDEO
26/01/2020 [14:17]:
Günel Səfərova seçicilərlə görüşdü - Xutorda
26/01/2020 [14:09]:
Deputatlığa namizəd Etibar Abdullayev seçicilərinə videomüraciət etdi - VİDEO
26/01/2020 [12:57]:
Məşhurlar Ziyad Səmədzadənin “BÖYÜK İQTİSADİ ENSİKLOPEDİYA”SI HAQDA
26/01/2020 [12:47]:
"Adamla heç türk dunyasında söz güləşdirən tapılmayıb, sən nə karəsən ki..."
26/01/2020 [12:36]:
Zəlzələ zonasından tələbələr necə təxliyə edilib? - Səfirlik rəsmisi Moderator.az-a danışdı
26/01/2020 [12:35]:
Seçicilər öz isti münasibətlərini bu dəfə də Vahid Əhmədovdan əsirgəmədilər -FOTOLAR
26/01/2020 [12:31]:
Naxçıvani küçəsinin seçiciləri Azay Quliyevi hərarətlə qarşıladı - FOTO + VİDEO
26/01/2020 [12:25]:
Yelena Eyvazlı namizədliyini geri götürdüyünü təsdiqləyib
26/01/2020 [12:23]:
Çingiz Qənizadə Beyləqanın Bünyadlı və Gödəklər kəndində görüş keçirib -FOTOLAR
26/01/2020 [11:57]:
Zəlzələ zonasından təxliyə edilən 105 vətəndaşımızdan 42 nəfəri Naxçıvana çatıb
26/01/2020 [11:53]:
Gülməyin, musiqiyə qulaq asmayın: Məscidin, qəbiristanlığın yanından keçəndə niyə belə edirik...
26/01/2020 [11:52]:
Mütəllim Rəhimov: "İcra hakimiyyəti seçkilərə müdaxiləyə başlayıb"
26/01/2020 [11:50]:
Azərbaycanda dəhşətli qəza: Ölənlər və çox sayda yaralı var - FOTO
26/01/2020 [11:47]:
Əfqanıstanda toyda qumbara partladılıb, onlarla insan yaralanıb
26/01/2020 [11:44]:
40 yaşından sonra ana olan azərbaycanlı MƏŞHURLAR - SİYAHI
26/01/2020 [11:42]:
Bu gün Xalq artisti Aygün Kazımovanın doğum günüdür - FOTOLAR
26/01/2020 [11:35]:
Tehranda sərnişin təyyarəsi təcili eniş edib
26/01/2020 [11:25]:
Zəlzələnin qarşısını alacağını düşünüb 13 nəfəri qətlə yetirdi- Şizofreniya xəstəsindən dəhşətli addım+FOTOLAR
26/01/2020 [11:11]:
Peruda sisternin partlaması 14 nəfərin ölümünə səbəb oldu
26/01/2020 [11:03]:
Türkiyədə zəlzələ qurbanlarının sayı 31nəfərə çatıb
26/01/2020 [10:50]:
Xalq artisti qızına toy etdi - FOTOLAR
26/01/2020 [10:47]:
Xəzərdə zəlzələ oldu
26/01/2020 [10:46]:
Azərbaycanlıların Türkiyədəki zəlzələ zonasından təxliyyəsi gecə ərzində davam edib
26/01/2020 [10:10]:
“Zəlzələ bölgəsindən gələn həmyerlilərimiz İqdırda qarşılanıb Azərbaycana yola salındı...”-FOTOLAR
26/01/2020 [10:08]:
Bu gün doktoranturaya və dissertanturaya xarici dil üzrə qəbul imtahanları keçiriləcək
26/01/2020 [10:03]:
Çində dəhşətli virusdan ölənlərin sayı artır
26/01/2020 [10:02]:
ABŞ 2030-cu ilə qədər “uçan aviadaşıyıcı”dan istifadə edəcək - VİDEO
26/01/2020 [10:01]:
Obama Trampı “faşist” adlandırıb
26/01/2020 [09:51]:
Bütün arzuları reallaşdırmaq mümkündür: Təbii ki, orada Arzu varsa!
26/01/2020 [09:20]:
“Dükan sahibləri Elazığ –zəlzələ bölgəsi üçün  alınan malları pulsuz verirlər...”
26/01/2020 [08:45]:
Ölümdən dünyaya qayıtmaq istəyi: möminlər niyə istəyir, müşriklər niyə?..
26/01/2020 [02:21]:
Rəşad Mahmudov sərhəd kəndində: Seçicilər burada da namizədi coşqunluqla qarşıladı...
Bütün arxiv bir sırada
13/01/2020 [11:44] - Araşdırma - ( 1752 dəfə baxılıb)

Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: ƏLI BƏY HÜSEYNZADƏ (TURANİ)



1.Yazı

AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi,
dosent, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli (Qəzənfəroğlu)

XX əsrin əvvəllərində Əhməd bəy Ağaoğlu siyasi-ideoloji “İslam millətçiliyi” ideyasına uyğun olaraq, əsasən İslam tarixini, İslam fəlsəfəsini, bir sözlə İslam mədəniyyətini tədqiq etdiyi halda, Azərbaycan Türk filosofu Əli bəy Hüseynzadə islamçılıqla müqayisədə türkçülüyün tarixinə, fəlsəfəsinə nisbətən çox önəm vermiş, siyasi türkçülüyə meyil göstərmişdir. Əslində bu mütəfəkkir-lərin əsas məqsədi bəllidir: İslam-Türk dünyasının qurtuluşu. Bu qurtuluş yolunda isə bir qədər fərqli taktikaların seçilməsi, fərqli mülahizələrin səslənməsi təbiidir. Hüseynzadənin təbrincə desək, eyni ideya uğrunda mübarizə aparan insanlar arasındakı fikir ixtilaflarının, ziddiyyətlərinin olması milli birliyin pozulmasına dəlalət edə bilməz. Əksinə fikir ixtilafları nəticəsində həqiqət meydana çıxar və millət də əsil həqiqətin arxasınca gedər. Digər tərəfdən bütün türklər, o cümlədən müsəlman türkləri üçün din və millət anlayışları demək olar ki, həmişə mühüm əhəmiyyət mahiyyət daşımışdır. Bu anlamda, həmin dövrdə milli-demokratik cəbhəni təmsil edən ziyalılarımızdan bir qisminin, Türk dünyasının nicatı üçün islamla çulğalaşmış siyasi türklüyə (Y.Akçura, Ə.Hüseynzadə və b.), digərlərinin türklüklə çulğalaşmış siyasi islamçılığa (Ə.Ağaoğlu, Q.Qarabəyov və b.) üstünlük verməsi təbiidir. 
Onun ictimai-siyasi görüşlərində islamla çulğalaşmış türkçülükdə iki yönü: 1) islamçılıq və türkçülüyün vəhdəti, yaxud da “islamlaşmaq, türkləşmək və avropalaşmaq” kimi qeyd edilən “üçlü” düsturu; 2) və “Osmanlı türkçülüyü” ideyasını fərqləndirmək lazım gəlir.
İslamçılıqla türkçülüyün vəhdəti məsələsinin özündə də iki: 1) onları mühafizəkarlıq (gerilikçi islamçılardan) və ifratçılıqdan (radikal qərbçilərdən) uzaq tutaraq mütərəqqi, çağdaş ruhunu ifadə etmək, 2) islamçılıq və türkçülüyün vəhdətini qoruyub saxlamaqla bir-birinə qarşı qoyulmasına yol verməmək kimi, vacib məqam var idi.
Birincisi, yəni islamçılıq və türkçülüyün vəhdəti ideyası ilə yanaşı ifrat mühafizəkarlara və ifrat tərəqqiçilərə qarşı olan Hüseynzadə  mötədil tərəqqipərvər kimi, islam dininin və türklüyün ruhunda daima yeniliyin, çağdaşlığın olmasını rəhbər tutmuşdur. Ona görə, bu gün müsəlman xalqları digər inkişaf etmiş millətlərdən geri qalmışdır ki, Türk və İslam dünyasının qrutuluşu məsələsində üç qüvvə, firqə: 1) mühafizəkarlar; 2) ifrat tərəqqipərvərlər; 3) mötədil tərrəqqipərvərlər, mövcuddur. İslamçılığa və türkçülüyə əngəl kimi gördüyü ifrat mühafizəkarları və solçuları kəskin şəkildə tənqid edərək o, yazırdı ki, mühafizəkarlar hər növ təzə və yeni şeylərdən və işlərdən həzər edib insanları davamlı şəkildə bir nöqtədə saxlamaq xəyalındadırlar. Bunlar daima xalqın irəliləməsinə sədd çəkirlər. Onun fikrincə, 4-5 yüz ildən bəri avropalılar gözlərini gələcəyə doğru dikdiyi halda, İslam-Türk dünyası hələ də keçmişdən ayrıla bilmir. Halbuki keçmişi görmək, bilmək, yalnız istiqbalı, tərəqqiyi təyin üçün lazımdır, orada ilişib qalmaq üçün deyil. Onun fikrincə, bu keçmişpərəstliyin mötədil şəkli mühafizə-karlıq (köhnəpərvərlik), ifrat forması geriyəpərəstlikdir; məhz geriyəpərəstlərin üzündən müsəlmanlar 4-5 yüz il ərzində dünyada baş verən yeniliklərdən, dünyəvi elmlərdən xəbərsiz, nəsibsiz qalıblar. O, yazırdı: “Bu mazipərəstlik, bu ricətpəsəndlik üzündən bizlər, biz şərqlilər, biz müsəlmanlar şu son dörd-beş yüz il zərfində cərəyan edən vüqati-əzimeyi-cahandan bixəbər, binəsib qaldıq. Binəsəb və bixəbər qaldığımız üçün külliyyətli  zərrər və ziyanlara düçar olduq. Öylə şiddətlə düçar olduq ki, bütün aləmi-islam, bütün məmaliki-vasiteyi-islamiyan Fasdan Cavayə qədər, Kazandan Zəngi¬barə qədər fələcə uğramış kimi əzim bir cismi-atilə oxşayır!”.
Bizcə, geriyəpərəstliyin ziyanlılığını çox yaxşı dərk edən Hüseynzadənin “Həyat” qəzetində dünyəvi, yoxsa dini elmlərlə bağlı “Bizə hansı elmlər lazımdır?” mövzusunda disskusiya təşkil etməsi təsadüfi olmamışdı. O, mühafizəkarlara (Ə.Axundoğlu və b.) üzünü tutaraq yazırdı ki, “elmi-əbdanla” (dünyəvi elmlərlə) “elmi-ədyanı” (dini elmləri) bir-birindən ayırmaq, dini elmlərlə yanaşı, riyaziyyat və təbiətşünaslıq kimi dünyəvi elmləri də öyrənmək lazımdır: “Axund həzrətləri, biz böylə zənn ediriz ki, bizə ülumun kaffəsi eyni dərəcədə lazımdır: həm ülumi-diniyyə, şəriyyə və ruhaniyyə, həm də riyaziyyat və təbiiyyat kimi ülumi-mücərrədə və cismaniyyə”.
O, “Məcnun və Leylayi-islam” məqaləsində də İslam dininin olmasa da, ancaq İslam dünyasında yaşayan müsəlman xalqlarının, xüsusilə də onun beyni-başı hesab edib “Türk təxti” adlandırdığı Osmanlının, onun ürəyi saydığı “İran”ın “xəstə”liyinin səbəblərini və müalicəsini göstərməyə çalışmışdır. Onun fikrincə, hazırda siyasi-islamın beyni-başı olan “Türk təxti”ndə sultan II Əbdülhəmidin bütün  əməklərinə baxmayaraq, İslam coğrafiyasının yalnız bədəni deyil, onun ruhu da xəstəlikdən əziyyət çəkir. Buna səbəb bir tərəfdən İslam dünyasının öz beyin-ruh sisteminin tənəzzülə doğru gedərək Qərb dünyasından gələn “zəhərli yellərə” yoluxmasıdırsa, digər tərəfdən Qərb missiyonerlərinin qeyri-müsəlman, ya da qeyri-türklər arasında apardığı təbliğatlardır. Xüsusilə də, “ingilis mikrob¬ları”nın apardıqları antiislam siyasəti nəticəsində İslam dünyasının ruhu hesab olunan Ərəbistanda da “tıq” və “taq” səslərini duymayan Hüseynzadə yazırdı: “Dəvəran və cövlani-dəmlə tərəfdən gələn hücum axın-axın bətinlərə daxil olaraq Kəbə və rövzeyi-mütəhhəreyi-dəli təvaf etdik-dən sonra yenə yerlərinə övdət ediyorlardı. Əcəba bunlar zülali-zəmzəmə ilə qidai-ruh və bədən olan məarifi-islamiyyəni buradan hər tərəfə isal ediyorlarmı idi?.. Qahirədə, Nəcəfdə, Kərbəlada pərişan bir halda olsa da heç olmazsa mövcud olan mədaris və darülfünunun islamiyyədən buralarda, həkimi-dilgah Murad bəyin vaxtı ilə etdiyi dadü-fəryadlara rəğmən, nə bir nişanə, nə də bir əsər var idi...”. 
Hüseynzadəyə görə yalnız Osmanlıda deyil Qacarlarda da müsəlman xalqları cəhalət, xurafat içindədirlər. Sadəcə, Osmanlıda bir müstəbid olub (II Əbdülhəmid) əsas hakimiyyət İstanbulun əlində cəmləşdiyi halda, Qacarlarda onlarla müstəbid vardır və Tehran hökumətinin əli çox vaxt digər yerlərə çatmır. İstanbul hökuməti din məsələsinə əsasən nəzarət etdiyi halda, Tehran hökuməti mollalar, müctəhidlər və seyidlərlə bacara bilmir. O, yazırdı: “Bu növ hökuməti-taliyyənin İran üçün ən təhlükəlisi seyid və molla hökumətidir. Osmanlı türkləri ələlümum qədimdən bəri tutduqları din və məzhəbdən ayrılmadıqları halda, İran mollaları iki də, bir də yeni məzhəblər ixtiraına qalxışaraq molla hökumətinin dəxi təəddüdünə çalışırlar”. Böyük bilgəmizin vaxtilə uzaqgörənliklə ifadə etdiyi bir durum olmalıdır ki, seyid və molla qılığına bürünmüşlərin “molla hökuməti” artıq “İran”da rəsmi şəkildə 40 ildən çoxdur öz varlığını sürdürməkdədir.
Hüseynzadəyə görə, İslam coğrafiyasında ən ağrılı yerin “İran”ın olması təsadüfi ola bilməz. Belə ki, “İran”da hind məzhəbləri buddizmlə brəhmənizm zərdüştliyə, xristianlıq maniliyə çevrilmiş, Yunan və Roma cümhuriyyətçiliyi də icmaya əsaslanan İslam Xilafətçiliyi diktaturasına dönüşmüşdür. Onun fikrincə, bütün bunlara əsas səbəb hind məzhəblərindən qaynaqlanan zərdüştlüyün, onun “xeyir və şər” nəzəriyyəsinin bu və ya digər formada xristianlığı, cümhuriyyətçiliyi, xilafətçiliyi-islamçılığı yavaş-yavaş içdən öz təsiri altına salmasıdır. O, yazırdı: “Əsasən, İrandan məzhəb iqtizası olaraq heç bir fərdin Avropada və sair biladi-mütəmədinədə təhsili-elmə  getməyə haqqı yoxdur. Çünki Zərdüştün “pak və napak” nəzəriyyəsi bu gün mübaliğəyə uğrayaraq, bu nəzəriyyəyə görə bir qaç milyon müsəlmandan başqa məxluqüllah olan bir milyard yarım bəşəriyyətin qaffəsi əhli-kitabda daxil olduğu halda murdardır. Bakterologiya elminin “asepsi və antisepsi” nəzəriyyələrindən bixəbər olan İranın “pak və napak” fərziyyəsi şayani heyrətdir: Bu fərziyyəyə görə qırx-əlli kəlin, qoturun, keçəlin girib çıxdığı hovuzun suyu pak ədd olunduğu halda, təqdirxananın o mikrobsuz, rüsubsuz bərraq suları napak və murdar hesab olunuyor”. 
Hüseynzadənin burada ifadə etdiyi əsas məsələ zərdüştlüyün İslam dini, xüsusilə də onun şiə məzhəbçiliyi daxilində yeni bir forma alaraq yaşamağa davam etməsi idi. Hesab edirik ki, irandilli xalqlar zərdüştlüyün şiəlik daxilində bu formada “İran”da davam etməsinə əsasən qarşı olmasalar da, ancaq eyni sözləri türklər və ərəblərlə bağlı demək doğru olmazdı. Bu da ondan irəli gəlir ki, zərdüştlüyün şiəlik daxilində bu cür təzahürü irandilli xalqların milli adət-ənənələrinə uyğundur, nəinki ərəblər və türklərin milli törələrinə. Bunu, o zaman yaxşı dərk edən Hüseynzadə hər kəsin anlayacağı bir şəkildə yazırdı: “Biz zatən şübhə etmiyorduq ki, bəzi iranilərdə islama, islamiyyət nəzərilə baxmağa istedad yoxdur. Çünki “Atavizm”ə (irsiyyəti-bəidə) icabatı ilə əfkar və mənəviyyatları ərəbin, türkün zərbeyi-islahlarına rəğmən fürsi qədim mədəniyyətindən xilas olmamışdır”.
Hüseynzadə hesab edirdi ki, hazırda islam aləmində diri, canlı, mətin, nicatverici, ümidverici tək dövləti olan Osmanlı hətta, “İran”ın ən azı yüz illik qəflət yuxusunda olduğu bir dövrdə belə xaricdən gələn bütün bəlalara təkbaşına cavab vermişdir: “Zatən İslamın bu üçüncü dövrü Türk dövrüdür. İslam türklüklə payidar oluyor, aləmi-İslamda Hinddən Misirə qədər İran da daxil olduğu halda nə qədər müstəqil və nimmüstəqil hökmdar varsa, həman cümləsi türk nəslindəndir, içlərində bir fars yoxdur. Çünki hökm və idarə edə bilmək bir müddətdən bəri türklərə vergi olmuşdur”. 
Bu baxımdan İslam aləmində yenilik və köhnəlik məsələsinin, eyni zamanda hürriyyət, azadlıq, məşrutiyyət anlayışlarının bütün müsəlman xalqları, onların ziyalıları üçün eyni mahiyyət daşıdığını iddia etmək doğru deyildir. Çünki Hüseynzadənin təbrincə desək, müsəlman xalqları olmasına baxmayaraq milli adət-ənənələrə, inqilabi yeniliklərə, dində islahatlara və digər məsələlərə farslarla türklər və ərəblərin, yaxud da ərəblərlə farslar və türklərin baxışları fərqlidirlər.

"Qocaların əlini öpməkdənsə bir kəndin mağazaya olan borclarını sildirəydiniz..."
Qüdrət Həsənquliyev qəzalı binanın sakinləri ilə görüşüb - FOTOLAR
Bunu əsla etməyin -XƏBƏRDARLIQ...
Zəlzələdən sonra etdikləri şok yaratdı - AĞLASIĞMAZ... + VİDEO
Dağıntılar altından çıxarılan ananın fəryadı ürəkləri parçaladı - DƏHŞƏT...+ VIDEO
Loading...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Trampın gizli videosu yayıldı, işlər lap dolaşdı -FOTO/VİDEO
Cəmiyyət
Qüdrət Həsənquliyevin seçicilərlə növbəti izdihamlı görüşü keçirilib - FOTOLAR
Cəmiyyət
Zəlzələnin qarşısını alacağını düşünüb 13 nəfəri qətlə yetirdi- Şizofreniya xəstəsindən dəhşətli addım+FOTOLAR
Maraqlı
Müəllim şagirdin çəkdiyi rəsmə müdaxilə etdi: Ölkə ayağa qalxdı!
Gündəm
Ermənistan Xarici İşlər naziri deputatlarla qapalı görüş keçirdi -  Qarabağdakı 31 mart “seçkiləri” ilə bağlı...
Həftənin ən çox oxunanları
Aldadılan qadının qisası dəhşət saçdı - Ərinin cinsi orqanına... + FOTOLAR
İranlı general Elçin Quliyevin barmağına niyə üzük taxdı? – Üzüyün hərbi-siyasi anlamı...
“O qızları da, əxlaqsızlıqla məşğul olan ərəbləri də güllələmək lazımdır...”
Gürcülər Ermənistana gedən  dövlət yolunu bağladı...-FOTO
Paşinyan 7 rayonun qaytarılmasından danışdı: "Onlar razılaşsa, dərhal masaya qoyulacaq..."
"Qarabağ cəhənnəmə çevrilməlidir, hər gün Ermənistana əsgər meyiti getməlidir..."
“Qarabağa gedən cəmi bir turist avtobusu dronla vurulsa, turist axınına son qoyular...”
ABŞ-ın yeni nəsil dronları Rusiya və Çini qorxuya saldı: Onları vurmaq mümkün deyil, çünki...
Erməni helikopterini vuran MAXE Saleh Məmmədova səsləndi: "Bir şey fikirləşmirlər..."
İki nəvəsi olan kişi yeniyetməni meşəyə aparıb zorladı: 16 yaşlı qızın dramı – VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247