Xəbər lenti
21/02/2020 [17:19]:
İlqar Rəhimov I vitse-prezidenti işdən azad etdi
21/02/2020 [17:17]:
Məzahir Pənahov: “Bu, bizim üçün ən böyük ittihamdır”
21/02/2020 [17:14]:
Ədəbiyyat İnstitutunda Əlişir Nəvaiyə həsr olunmuş konfrans keçirilib - FOTOLAR
21/02/2020 [17:06]:
Oksana ilk dəfə oğlu ilə foto paylaşdı, üzünü gizlətdi
21/02/2020 [17:01]:
Daha iki məntəqənin nəticələri etibarsız sayıldı
21/02/2020 [17:00]:
Əməkdar artistin vəziyyəti ağırdır
21/02/2020 [16:55]:
İstirahət günlərində gözlənilən hava proqnozu
21/02/2020 [16:34]:
Erməni məhsulları hesabına gəlir qazanmaq istəyənlər: Onlarla nə etməli?
21/02/2020 [16:31]:
Uşaq poliklinikasındakı yanğın söndürüldü - YENİLƏNİB
21/02/2020 [16:26]:
“Gülnar Əliyevanın qəbrinin görüntüləri bizdə də var” - MSK üzvü “ölüf-ölüf” videosundan danışdı
21/02/2020 [16:20]:
Qarsda Xocalı Soyqırımının 28-ci ildönümü münasibətiylə anım tədbiri keçirildi - FOTO
21/02/2020 [16:20]:
MSK-nın iclası başladı
21/02/2020 [16:10]:
FTX Anar Məmmədovu Stavropolda həbs etdi
21/02/2020 [16:05]:
YAP-ın Neftçala təşkilatının sədri də həbs olunub - FOTO
21/02/2020 [15:59]:
Gürcüstanda ağır cinayət törədərək, Bakıda gizlənən silahlı şəxs zərərsizləşdirildi - FOTO
21/02/2020 [15:53]:
“Ana harayı” abidəsinin yeri və forması dəyişdiriləcək? – Əməkdar memar DANIŞDI
21/02/2020 [15:49]:
DİM imtahanın nəticələrini açıqladı
21/02/2020 [15:47]:
I sinfə qəbul qaydaları açıqlanıb
21/02/2020 [15:33]:
"Türkiyə Suriyada başlatdığı qərarlı addımları daha da sərtləşdirməlidir"
21/02/2020 [15:29]:
Ruhani İran adı altında saxtakarlıq edir
21/02/2020 [15:26]:
“Düşünürəm ki, Xocalıyla bağlı elə bir kompozisiya hazırlayım ki, faciəni orda əks etdirə bilim...”
21/02/2020 [15:20]:
“Bu gün İcra Hakimiyyətləri sektorunda problemlər çoxdur və onlar özlərini knyazlar kimi aparırlar...”
21/02/2020 [15:20]:
““M-346” təyyarələri ilə bağlı əldə edilən razılığın həm hərbi, həm də siyasi önəmi var”
21/02/2020 [15:17]:
İranda koronavirusdan ölənlərin sayı 4-ə çatıb
21/02/2020 [15:07]:
"Dedi ki, əgər rejissorla yaxınlıq etsən səni qabağa çəkəcək" - FOTO/ VİDEO
21/02/2020 [14:58]:
Azərbaycanda 40 məktəbli qız abort olunub - ŞOK Statistika
21/02/2020 [14:55]:
Rusiyada ermənilərin vəzifələrdən təmizlənməsi başladı
21/02/2020 [14:54]:
İcra başçısı necə olmalıdır? - SƏNƏD
21/02/2020 [14:53]:
Türkiyə Rusiyaya səmasını bağladı: Moskva İranı seçdi - FOTO
21/02/2020 [14:50]:
General Həftər Liviyada sülh şərtlərindən danışdı
21/02/2020 [14:46]:
İcra başçıları nə qədər maaş alır? - MƏBLƏĞ
21/02/2020 [14:31]:
Saleh Məmmədov və agentliyin kollektivi Heydər Əliyevin xatirəsini yad edib -FOTOLAR
21/02/2020 [14:24]:
Azərbaycanda bir ailənin üç üzvü qəzada öldü
21/02/2020 [14:23]:
"Bu zərərli addım gənclərə, ümumiyyətlə, Azərbaycanın gələcəyinə meydan oxumaqdır"
21/02/2020 [14:22]:
Ukrayna Ali Radası “erməni soyqırımı”nın müzakirəsindən imtina etdi
21/02/2020 [14:10]:
"Arvad xəyanət edir, ər də qəhrəmanlıqmış kimi videoya çəkir"
21/02/2020 [14:08]:
100 il əvvəlki Qarabağ: 1920-ci ildə AXC Xankəndini necə azad etmişdi? - TARİX
21/02/2020 [14:04]:
"Qızlar düşünür ki, Həcinin pulu var"
21/02/2020 [14:02]:
“Keçmiş rəhbərlik xalqdan oğurladıqlarını əlində saxlamağa çalışıb”
21/02/2020 [13:58]:
Vladimir Putinin əlyazması hərracda satıldı
21/02/2020 [13:53]:
“Silahlı Qüvvələr Günündə bütün kişiləri yox, yalnız əsl kişiləri təbrik etmək lazımdır!”
21/02/2020 [13:37]:
Çində koronavirusun nə zaman dəf olunacağı tarix açıqlandı
21/02/2020 [13:29]:
Separatçı rejim Xankəndidə “istefa” avto-yürüşünün qarşısını zorakılıqla aldı...-FOTO
21/02/2020 [13:26]:
Aqrar Xidmətlər Agentliyinin Mərkəzi laboratoriyası akkreditasiya edilib
21/02/2020 [13:26]:
Dağlıq Qarabağda etirazlar başladı: Qondarma rejimin istefası tələb edilir
21/02/2020 [13:26]:
"Ermənistandakı hakimiyyət dəyişiklikləri heç vaxt bizim mövqeyimizi gücləndirməyəcək"
21/02/2020 [13:23]:
Nazirliyə dəvət olunan müəllim: “Bu problem aradan qaldırıldı”
21/02/2020 [13:19]:
“Ermənistan o zaman hərbi əməliyyatlara başlaya bilər ki...” – PROQNOZ!
21/02/2020 [13:15]:
“Həyatda bütün pis işlər yaxşı insanların laqeyd susqunluğu nəticəsində baş verir..!”
21/02/2020 [13:13]:
DTX Neftçalada daha iki vəzifəli şəxsi SAXLADI - FOTO
21/02/2020 [13:07]:
“Gömrük Akademiyası ilə birgə layihələri həyata keçirməyə hazırıq”
21/02/2020 [12:57]:
Türkiyədə fahişəliklə məşğul olan qadınlarda HİV və Hepatit B virusu aşkarlandı
21/02/2020 [12:54]:
İran parlamentinə 2 erməni deputat seçiləcək
21/02/2020 [12:51]:
Energetika naziri: “Avropa Azərbaycan qazı üçün etalon bazarı olaraq qalmalıdır”
21/02/2020 [12:50]:
Azərbaycan İtaliyadan hərbi təyyarələr alacaq
21/02/2020 [12:48]:
Paşinyan erməni əsgərlərin intiharını bazara bənzətdi
21/02/2020 [12:47]:
"Millikart"ın nizamnamə kapitalı artırılıb
21/02/2020 [12:40]:
Azərbaycanda kişi arvadını xəyanət üstündə yaxaladı - VİDEO
21/02/2020 [12:31]:
"Münhendən sonra Ermənistan ikinci ağır zərbəni M-346 müqaviləsi ilə İtaliyadan aldı"
21/02/2020 [12:31]:
Neftçalada daha iki yüksək vəzifəli şəxs tutuldu
21/02/2020 [12:29]:
Türkiyə ordusu İdlibdə hücuma hazırdır, amma ruslarla döyüşmək istəmir -FOTO/ VİDEO
21/02/2020 [12:25]:
“Münhen görüşü Azərbaycanın öz mövqeyində möhkəm dayanması təəssüratını yaratdı...”
21/02/2020 [12:20]:
Prezident bütün ölkə vətəndaşlarını 60 yaşına dəvət edir
21/02/2020 [12:16]:
Ceyhun Bayramov məktəb direktoruna tapşırıq verdi
21/02/2020 [12:09]:
İtinə görə Çindən ayrılmadı - Zelenski ona zəng vurdu -FOTOLAR
21/02/2020 [12:07]:
Bakıdan Türkiyəyə uçan təyyarə məcburi eniş etdi
21/02/2020 [12:07]:
Azərbaycanda qızlar da, oğlanlar da evlənməyə GECİKİR
21/02/2020 [12:05]:
MTRŞ sədri Manaf Ağayevin qadınlar haqda dediklərini ATV-nin rəhbəri ilə müzakirə edib
21/02/2020 [12:05]:
Gədəbəydə əhaliyə göstərilən xidmətlər asanlaşdırıldı – “ASAN Xidmət” modeli yaradıldı (FOTO/VİDEO)
21/02/2020 [11:59]:
DTX Neftçalada nəyi araşdırır? - Tutulanların siyahısı və detallar
21/02/2020 [11:56]:
Gürcüstanda müsəlman din xadimləri maddi sıxıntı yaşayır, hökumətə müraciət olundu
21/02/2020 [11:56]:
BMT İdlibdəki vəziyyətlə bağlı çağırış etdi
21/02/2020 [11:53]:
"Koronavirus" Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğətinə salınıb
21/02/2020 [11:49]:
Ermənilər Zəngəzurdan Cəbrayıla yeni yol çəkəcək
21/02/2020 [11:47]:
Putindən Merkel və Makrona İdlib mesajı...
21/02/2020 [11:46]:
“Ərazilərin qaytarılması? Bu haqda söhbət belə gedə bilməz...”
21/02/2020 [11:45]:
MSK seçkilərin nəticələrinin dairələrdə hansı halda ləğv oluna biləcəyinə aydınlıq gətirib
21/02/2020 [11:42]:
Tutulduğu deyilən baş həkim İsmayıl Vəliyevlə əlbir olub - İDDİALAR
21/02/2020 [11:39]:
Adımı sənə qoyum, səni də yana yana... - Bir medal şantajçısının sərgüzəşti...
21/02/2020 [11:37]:
Prezident: “Münaqişə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll olunmalıdır”
Bütün arxiv bir sırada
22/01/2020 [09:45] - Cəmiyyət - ( 1009 dəfə baxılıb)

Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: Əli bəy Hüseynzadə(TURANİ)



2. Yazı

Özünü geriyəpərəstlərlə, diktatura tərəfdarları ilə hür¬riy¬yət aşiqləri, Konstitusiya tərəfdarları arasındakı mübarizədə sonuncuların yanında olduğunu bəyan etməklə yanaşı Əli bəy Hüseynzadə, islam aləmində sonuncuların birincilər üzərində hansı yolla qalib gəlməsi məsələsində fikir ixtilaflarının olmasını da təbii qəbul edirdi. O, yaxşı anlayırdı ki, hər daim Yer kürəsində və onun üzərindəki məxluqatda, bəşəriyyətdə dəyişikliklər iki yolla: 1) inqilab (dəyişiklik birdən birə baş verib, onun üzərində yeni keyfiyyətli bazis və üst qurum yaranır), və 2) təkamüllə  (dəyişiklik təkamül yoluyla tədricilə baş verib yeni bazis və üstqurumları ortaya qoymuşdur) baş vermişdir. Bu baxımdan bəşəriyyət tarixində də iki böyük: 1) protestantlıq kimi dini iniqlab, və 2) Fransada hüquqi-bəşərin elanı ilə siyasi inqilab¬lar baş vermişdir. O, yazırdı: “Aləmi-islam bu iki iniqlabın heç birindən mütəəsir olmuyub, hali-sabiqində davam edib durdu. Vaqiən islam məmləkətlərində ara-sıra yeni-yeni məzhəblər törədi. Lakin bu məzhəblərin törəməsi islam üçün əslən və qətən inqilab sayılamaz. Çünki inqilab dini,  yeni məzhəb çıxarmaqda deyil, bəlkə həqayiqi-əvvəliyyeyi-diniyyeyi əqəliyyətin əlindən xilas edib ümumin, külliyyəti-əhalinin mali etməklə olur. Protestantlıq böylə yapdı”. 

Hüseynzadəyə görə, Osmanlı türkləri inqilab məsələsində ingilislər kimi təkamül yolu tutduğu halda, ancaq “İran” xalqları haqqında eyni fikirləri söyləmək çətindir. O, yazırdı: “İran camaatı bir iki əsrdən bəri təkamül yolunda bir addım belə atmamış olduqlarından bu gün bəşəriyyətin ən geridə qalan bir üzvü bulunurlar. Şimdi ayılıb özlərini hər tərəfdən qayət hail dalğalara, girdablara məruz görüncə sələmi-təkamüli tədricən çıxmaqdan isə iniqlab sıçrayış ilə nicat yolu aramağa məcbur oldular. Zatən, inqilabdan başqa da çarələri yoxdur. Çünki təkamül yolunu tutmaq artıq gecdir. İran mükəmməl bir inqilaba müvəffəq olmazsa, məhv olduğu gündür”. Onun fikrincə, “İran” inqilabı dini, siyasi və ictimai olmalıdır. Belə ki, dini iniqlab İslam birliyini, siyasi iniqlab məşrutiyyəti, ictimai inqilab isə sosial bərabərliyi və təkamül yolunu tutmağı təmin etməlidir. 

Hüseynzadəyə görə, “İran”da baş verən inqilabda isə “ingilislərin barmağı”ndan çox Rusiya inqilabının təsiri və ictimai həddi-buluğa yetişmələri ilə bağlıdır. Ona görə, sonuncu amildə iki vasitə: 1) iranlı tacirlərin daha çox Rusiya ilə ticarət etmələri, və 2) qövmiyyətlə bağlıdır. Belə ki, Rusiya müsəlmanlarının bir qismi ilə yanaşı, “İran”ın şimalı Azərbaycan qitəsi də daxil omaqla bütünlükdə türkdür.  

Beləliklə, Hüseynzadə belə bir qənaətə gəlirdi ki, sağ tərəfdə durub mühafizəkarlıq edənlərə nisbətdə sol tərəfdəkilərə ümid daha çoxdur: “Sola! Çünki bu dəfə uçurum, girdab, girdabi-hail sağ tərəfdədir. Əlhəzər, mühafizəkar bəylərin, köhnə fikirli, ya fikirsiz ağaların, kavpərəst, dünyapərəst sərmayədarların, korpərəst, axirətpərəst, lakin yenə sərmayəpərəst mollaların, keşişlərin, kiçik əqilli, böyük hiyləli, mürvvətsiz, insafsız, vizdansız, münafiq, fitnəçi, provakator “bürokratların”, “divannişnlərin”, ümum əsarət və istibdad qullarının çəkdikləri, sürüklədikləri sağ tərəfdən! Uçurum oradadır!... Fərasət, zəka, ağıl, heş, elm, tədbir, insaf, mürvvət, nicat, səlamət həp sol tərəfdədir!”. O, yazırdı: “Sağ tərəfdə bir uçurum hazırlanmışdır ki, əjdaha kimi ağzını açıb bütün cəmaətləri, bütün qövm millətləri, dinləri ilə, dillərilə, elm və məarifləri ilə, sənətləri vəkəsbü karları ilə bəl və nabüd etməyə amadədir!.. Sol tərəf isə Rusiya üçün, Rusiya imperatorluğu üçün, xeyr, bütün aləmi-bəşəriyyət üçün bir dövri-cəddid, bir səadəti-ümumiyyə dövri-cədidi ehzar eyliyor. Bu səadəti-ümumiyyə, bu dövri-cəddid həqiqi bir dövri-cəddid olacaqdır”. 

Ancaq cəmiyyəti radikal dəyişikliklərə çağıran sol qüvvələri əvvəlcə təqdir edən Hüseynzadə ifrata varmalarından dolayı çox keçmədən tənqid edirdi: “Solumuzda duranlar isə rəqiblərimizi kor-koranə təqlid edərək birdən-birə sıçramaq, özlərini qorxulu girdablara, uçurumlara atmaq istəyirlər! Hər iki tərəfdən əlhəzər! Birincilər (geriyəpərəst mühafizəkarlar-F.Ə.) islam dininin ruhuna vaqif olmayaraq öz zövq və həvəslərinə müvafiq bir halətdə qaldığını xəyal edirlər. İkincilər (ifrat tərəqqiçilər-F.Ə.) isə zənn edirlər ki, islamda mədəniyyətə, tərəqqi və təkamülə xidmət edəcək bir şey yoxdur. Avropa cəhətindən əsən bütün yellər, hətta zəhərli yellər belə şəfabəxşdir. Bunlar bütün bu maddiyunluğun (materializmin), dəhriyunluğun (ateizmin), iştirakiyunluğun (sosializmin) mahiyyətlərinə özləri belə agah olmadan bu təriqəti-fəlsəfiyyələrin nəşrə çalışıyorlar”. Onun fikrincə, bu baxımdan keçmişi ideallaşdıran mühafizəkarlar kimi, islamı tərəqqiyə əngəl olaraq görən tərəqqiçilər də yanılırlar. Belə ki, eyibi islamın zatında deyil, müsəlmanların öz əməllərində axtarmaq lazımdır. 

Ə.Hüseynzadə ifrat mühafizəkarlar və tərəqqiçilərə münasibətdə Ə.Ağaoğlu ilə təxminən eyni mövqe tutmuş, özlərini ayrıca bir müstəqil xəttin tərəfdarı kimi qələmə vermişlər. Sadəcə, yuxarıdakı bölgüdə ziddiyyətli və mübahisə doğuran məqam odur ki, Ağaoğlu və Hüseynzadə ifrat mühafizəkarlar və tərəqqiçilər arasında orta mövqe tutanları ilk vaxtlarda fərqli anlayışlarla (“panislamistlər”, “mötədil tərəqqipərvərlər”) adlandırmışlar. Ağaoğlundan fərqli olaraq Hüseynzadə “panislamizm” sözünü qəbul etməmiş və “mötədil tərəqqipərvərlər” məfhumundan istifadə etmişdir. 

Hüseynzadə “mötədil tərəqqipərvərləri” milli birlik yaratmaqda ittiham edən marksist-leninçilərə, daşnaklara cavab olaraq qeyd edirdi ki, Rusiya müsəlmanlarının və türklərinin guya, “panislamizm” ideyası ətrafında ittifaq edərək Rusiya və Avropa üçün böyük təhlükə olduğu haqqında yazdıqları böhtandan başqa bir şey deyildir. “Panislamizm” kəlməsini ortaya atanlar şərqlilər deyil, qərblilərdir – deyən Hüseynzadəyə görə, islam dünyası o qədər müttəfiqdir ki, “panislamizm” kimi bir əcnəbi kəlməsi icad edib yenidən ittihad və ittifaq etməyə əsla ehtiyacları yoxdur. Onun fikrincə, əslində qərbliləri qorxudan “İttihadi-islam” deyil, islam dünyasının qəflət yuxusundan oyanıb tərəqqiyə və maarifə üz tutmalarıdır. Bəzi Avropa mütəfəkkirləri tərəfindən qəsdli şəkildə ortaya atılan “panislamizm”, “pantürkizm” anlayışlarını qəbul etməyən, Ə.Hüseynzadə bir tərəfdən “panislamizm” və “pantürkizm” devizini əldə bayraq edərək guya, xristian dünyasını (Rusiya və Avropanı) təhlükə gözlədiyini iddia edən xristian millətçilərə (rus, erməni və b.), digər tərəfdən milli-dini ideyaları sinfi mübarizənin əleyhinə olduğunu irəli sürən ifrat tərəqqiçilərə, yəni marksist-leninçilərə qarşı mübarizə aparmışdır. 

Onun fikrincə, ifrat mühafizəkarlar və tərəqqiçilərlə mübarizədə öz təşkilatı və proqramı ilə çıxış etməli olan mötədil qüvvələr, o cümlədən “yeni türklər” köhnə türklərin, ifrat mühafizəkarların üç yanlışını: 1) sünniliyi şiəliyi ayrı-ayrı hesab edib məzhəbçiliklə islamiyyəti parçalamamalı, 2) xilafəti isə islamiyyətdən ayırmağı bacarmalı, 3) türklüyü yalnız osmanlılıqdan, Osmanlı sülaləsindən ibarət görməməli, təkrar etməməlidir. O, yazırdı: “Bizim isə aləmi-islamda, ya aləmi-ətrakdə əhəmiyyət verdiyimiz, rəbti-qəlb etdiyimiz, meylü-məhəbbət bağladığımız şey nə məzhəbdir, nə xilafətdir və nə də filan, ya filan sülaleyi-hökmdaridir. Bunların heç biri deyildir, bunu bur kərə anlamalıdır. Bizim sevdiyimiz, rəbti-qəlbi-məhəbbət etdiyimiz şey nərədə olursa-olsun ancaq dindaşlarımız və həmcinslərimiz olan millət və cəmaətdir. Əfradi-nasdən ibarət millət və cəmaətdir. Qurani-məciddən, əhadisi-nəbəviyyədən ayrılmayan hansı hökuməti-islamiyyə, hansı sülaleyi-hökmdari olursa-olsun, ədalət, hürriyyət və qanuni-əsasi sayəsində müsəlmanlardan və müsəlmanlar miyanında türklərdən ibarət cəmaəti, milləti təriqi-tərrəqi və mədəniyyətə sövq edərsə, bizim də, meylü-məhəbbətimiz o tərəfə olur. Quru xilafət ünvanlarının, sülalə şöhrətlərinin təfriqeyi-məzhəb mübahisələrinin vəqti keçmişdir”. Hüseynzadəyə görə, belə bir mürəkkəb şəraitdə mötədil qüvvələr, o cümlədən “Gənc türklər” yalnız öz təşkilat və proqramı ilə hərəkət etməlidir. O, yazırdı: “Ancaq biz arzu edərdik ki, müsəlmanların özlərinə məxsus bir proqram və firqəsi olsun və o firqədə müsəlmanların və bilxassə türk və tatarların  hər növ müsavat və hürriyyətləri ilə bərabər hüquqi-qövmiyyə, lisaniyyə və diniyyələrini təmin edən sair firqələrə iltihaq etsin. Bizim üçün nicat, hər növ hürriyyət və hüquqi-müsavat tələb edən firqələrlə birləşməkdədir”. 

Hüseynzadə haqlı olaraq hesab edirdi ki, “yeni türklər”, mötədil tərəqqipərvər öz təşkilatlarını və proqramlarını ortaya qoymaq, onu gerçəkləşdirmək yolunda da özləri fədakar olmalı, yeni fədailər yetişdirməlidir. Ona görə, fədailər isə yuxarı sçırayan murdarlıqlardan qorxmamalı, “türk qanlı, müsəlman etiqadlı, firəng fikirli, Avropa qiyafətli” prinsiplərindən çıxış etməli, yeri gələndə ingilislər və amerikanlar kimi praqmatistik, yaponlar kimi uzlaşdırıcı olmalıdırlar.

İkincisi, islamçılıqla türkçülüyün vəhdətindən çıxış edib onların bir-birinə qarşı qoyulmasına yol verməmək məsələsinə gəlincə, Hüseynzadə hələ, 1904-cü ilin noyabrında Misirdəki “Türk” qəzetinə göndərdiyi “Məktubi-məxsus” məqaləsində, bəzi istisnaları nəzərə almasaq, əsasən Akçuranın “Üç tərzi-siyasət”dəki ideyalar ilə razılaşmışdır. Belə ki, Hüseynzadə də Akçura kimi “osmanlı milləti” ideyasını rədd edərək, əsas diqqəti müasir ruhlu islamçılıq və türkçülük üzərində cəmləşdirmiş, yeni ideyanın onların bütövlüyü ətrafında yaranmasını vacib saymışdır. Sadəcə, burada Hüseynzadə Akçuranın “üçlü” proqramında islamçılıq və türkçülüyün vəhdəti halından kənara çıxarılaraq, ayrı-ayrlıqda götürülüb fərqli ideyalar kimi siyasiləşdirilməsinə etiraz etmişdir. O, yazırdı: “Süni olaraq ayrıca pantürkizm, panislamizm adları ilə məslək icadına nə lüzum vardır?”. 

Ə.Hüseynzadə ilk dövrlərdə mədəni türkçülük və islamçılıqdan çıxış edərək, hər ikisinin bütövlüyündən çıxış etməyə çalışsa da, ancaq onu da yaxşı anlayırdı ki, türklərin həyatında islam dinindən çox türkçülüyun, turançılığın özünəməxsus yeri və rolu vardır. Bu baxımdan Hüseynzadə siyasi cəhətdən islamı və türklüyü bütöv şəkildə gördüyünü ifadə etsə də, mədəni cəhətdən hər bir türk xalqının islamlıqları qədər türklüklərini də sözün həqiqi mənasında dərk etmələrini vacib saymışdı: “Müsəlmanlar və özəlliklə türklər, hər yerdə olursa olsun, istər Osmanlıda, istər Türküstanda, istər Baykal gölü ətrafında, ya Qaraqorum civarında olsun, bir-birlərini tanıyacaq, sünnilik, şiəlik və daha bilməm nəlik adları ilə məzhəb təəssübünü azaldıb “Qurani-Kərimi” anlatmağa qeyrət edəcək, dinin əsasının Quran olduğunu biləcək olurlarsa, əl verməzmi?”. Onun fikrincə, bir millət üçün hər şeydən əvvəl arzu ediləcək qüvvətdir ki, bir millətin qüvvət qazanması da eyni fikirli adamlar arasında mənəvi dəyərlərin inkişafı, qarşılıqlı sevginin artması ilə bağlıdır.

AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi,
dosent, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli (Qəzənfəroğlu)

Qəlb xəstəlikləri üçün İlahi dərman nədir?..
Bu meyvəni yeməklə 100 il yaşamaq olur - Qədim qəbilənin sirri + MARAQLI...
Prezidentin yazıçı və şairlər üçün ayırdığı təqaüd kimlərin cibinə axır?
“Şəklini göndər, kirayə puluna endirim edim...” - Ev sahibindən qadına əxlaqsız təklif...
Xərçəngin qənimi olan, metastazı və bütün bədxassəli şişləri yox edən MÖCÜZƏ BİTKİ...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika

Cəmiyyət
“Düşünürəm ki, Xocalıyla bağlı elə bir kompozisiya hazırlayım ki, faciəni orda əks etdirə bilim...”
Cəmiyyət
“Bu gün İcra Hakimiyyətləri sektorunda problemlər çoxdur və onlar özlərini knyazlar kimi aparırlar...”
Hadisə
"Bu zərərli addım gənclərə, ümumiyyətlə, Azərbaycanın gələcəyinə meydan oxumaqdır"
Cəmiyyət
Devalvasiyanın yubileyi: "Qiymətlər 2 dəfədən çox artdı, iş yerləri bağlandı, əhali bankların təzyiqi ilə üz-üzə qaldı"
Dünya
“Hamı bizim məhvimizi istəyir: İlk addımı yenə də çeçenlər və inquşlar atacaq”
Yazar
Seymur Əliyev
Nüvə effektli “Münhen təbəssümü”: İrəvan bir gülüşdən necə sarsıldı?
Mübariz Əsgərov
Seçki dairəsi... və Milli Məclisin qarşısındakı dairə...
İlham İsmayıl
Növbədənkənar məğlubiyyət...
Sultan Laçın
“Qarabağ leksikonumuzdan “münaqişə” və “müzakirə” sözlərini çoxdan çıxarmalıydıq!..”
Seymur Verdizadə
Ana-bacı söyüşləri havada uçuşur...
Həftənin ən çox oxunanları
“Türkiyə ilə oynamaq yanlış idi” – “Bütün rus diplomatlarını qovun!”
İcra hakimiyyəti başçıları "Qara siyahı"ya düşən rayonlar: PA rəsmisi açıqladı...
Viaqranı qadına içirdikdə nə baş verir? - Uroloqdan fəsadlarla bağlı xəbərdarlıq...
DTX-dən şok əməliyyat: Azərbaycanda icra başçısı rüşvət alarkən tutuldu - FOTO
Qorbaçovun tarixi müraciəti: Qarabağ Azərbaycanındır! – Video
İran islam inqilabı rəhbərinin xəstəxanada ölüm anını göstərən nadir kadrlar... - VİDEO
"Torpaqlar qaytarılır, Bakı ilə razılıq var" - Tarasov
“Məni “küftəbaş” adlandıran aktrisa özü “xaş”dı, hansısa inəyin ayağıdı...”- Əməkdar artist əsəbiləşdi...
“Suriyanın Qabbar Sinqxi”nin ölüm xofu: Türklər gəldi, ruslar “əkildi”
Ləman Ələşrəfqızı ilə Afət Telmanqızı “REAL”dan getmə səbəblərini açıqladılar...
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247