Xəbər lenti
26/02/2020 [13:00]:
Xəzərdə dalğanın hündürlüyü 4,2 metrə çatıb - FAKTİKİ HAVA
26/02/2020 [12:57]:
Azərbaycanda yüksək vəzifəyə TƏYİNAT
26/02/2020 [12:53]:
İsgəndər Həmidovla vida mərasimi keçirilir - FOTO
26/02/2020 [12:53]:
Ermənilərə Xristian şapalağı...
26/02/2020 [12:51]:
Serj Sarkisyan və Robert Koçaryanla bağlı istintaq davam etdirilir
26/02/2020 [12:48]:
Virusa yoluxanlar - YUNUS OĞUZ YAZIR
26/02/2020 [12:47]:
Koronavirusa görə dünyada da maskalar bahalaşıb - QİYMƏTLƏR
26/02/2020 [12:32]:
“Əlifdən bəhs edən kitab bu gün təqdim olunacaq...” -Milli Qəhrəmanın bacısı...
26/02/2020 [12:22]:
Atəşkəs dövründə şəhid olanların və yaralanan hərbçilərin sayı açıqlanıb
26/02/2020 [12:18]:
Hərbi Prokurorluq: Ermənistanın cinayətləri nəticəsində 10 min soydaşımız öldürülüb, 20 mindən artıq şəxs yaralanıb, 5 mindən çox insan əsir və girov götürülüb
26/02/2020 [12:08]:
Ərdoğanın Qarabağla bağlı bəyanatı Ermənistanı qorxuya salıb
26/02/2020 [11:58]:
Ermənilər Nəsiman Yaqublunun “Xocalı qırğını” kitabına qarşı ciddi kampaniya aparır
26/02/2020 [11:41]:
Çexiyanın ölkəmizdəki səfiri Respublika Veteranlar Təşkilatında olub
26/02/2020 [11:39]:
“Fevral ayında yuxularım ərşə çəkilir...” -ƏSİR QADIN...
26/02/2020 [11:27]:
Qalatasaray Universitetində Xocalı paneli - FOTOLAR
26/02/2020 [11:17]:
Koronavirus səbəbiylə “Missiyamız təhlükəlidir” filminin çəkişləri dayandırıldı -FOTO
26/02/2020 [11:15]:
“Xocalı faciəsi ötən əsrin ən böyük kədəridir”
26/02/2020 [11:12]:
DİM yeni onlayn sınaq imtahanları keçirilir
26/02/2020 [11:07]:
“Adımdan şeir yazıb paylaşan adamlarla bağlı polisə müraciət etmişəm...”
26/02/2020 [11:03]:
Həzrət Yusifin məzarı yaxınlığında  partlayıcı tapıldı...-FOTO
26/02/2020 [10:55]:
2020-ci il üçün Tədbirlər Planı təsdiq edildi 2020-ci il üçün Tədbirlər Planı təsdiq edildi
26/02/2020 [10:54]:
“Üzünün yarısı kəsilmişdi...” - Rusiya mətbuatı Xocalı soyqırımı haqda
26/02/2020 [10:45]:
Parisin mərkəzində Xocalı soyqırımı anıldı - FOTOLAR
26/02/2020 [10:42]:
Müslüm Gürsesin xanımı ağır vəziyyətdədir
26/02/2020 [10:37]:
Bakıda ər arvadını bıçaqladı
26/02/2020 [10:36]:
İlham Əliyev Xocalı abidəsini ziyarət etdi
26/02/2020 [10:32]:
İşğalçıya növbəti aprel zərbəsi endirmək zamanı
26/02/2020 [10:31]:
Məkkə haqqında mahnı oxuduğuna görə axtarışa verildi - ANORMALLIQ...
26/02/2020 [10:29]:
Prezidentliyə yəhudi namizəd ABŞ səfirliyini Təl-Əvivə qaytaracağına söz verdi...
26/02/2020 [10:27]:
Qoyunu təpiklə vurduğuna görə fermerə 550 funt sterlinq cərimə kəsildi - MARAQLI...
26/02/2020 [10:27]:
15 yaşlı qız dəm qazından zəhərləndi
26/02/2020 [10:24]:
Beynəlxalq Jurnalist Təşkilatından Xocalı soyqırımı ilə bağlı BƏYANAT...
26/02/2020 [10:19]:
“Əsirlərin içərisində hərbi geyimdə olan əsgərlərimizi yığıb, güllələdilər”
26/02/2020 [10:17]:
“Vətəndaşların təklifləri mədəniyyətin inkişafına həssas münasibətdən xəbər verir” - Nazir
26/02/2020 [10:13]:
Azərbaycanda kollec yanaraq kül oldu
26/02/2020 [10:10]:
Ev dustağı edilən icra başçısının xanım müavini barəsində SENSASİON İDDİALAR
26/02/2020 [10:09]:
“Etnik təmizləməni Əsgəran və Stepanakert silahlı briqadalarının aparmasına dair digər video sübutlar da var” - VİDEO
26/02/2020 [09:58]:
İran-Türkiyə sərhədində zəlzələ olub
26/02/2020 [09:56]:
Kliniki Tibbi Mərkəzə yerləşdirilənlərin sayı ARTDI
26/02/2020 [09:54]:
Allahverdi, İmamverdi, indi də Cəlal: Ermənilərin övladlarına azərbaycanlı adları vermək ƏNƏNƏSİ...
26/02/2020 [09:44]:
Xocalı faciəsinin qurbanı: “Soydaşlarımızın əlləri, ayaqları kəsilmişdi, 80 meyiti bir maşına yığdım”
26/02/2020 [09:32]:
Ermənistan ordusunda koronovirus - xəstə hərbçi gizlədilir...
26/02/2020 [09:30]:
MSK: Ümumilikdə 328 seçki məntəqəsində nəticələr ləğv edilib, seçici fəallığı 46,84 faiz olub
26/02/2020 [09:28]:
Heç vaxt sağalmayacaq yaramız - Xocalı faciəsinin 28-ci ili
26/02/2020 [09:25]:
Azərbaycan beş il seçkisiz dövrə daxil olub
26/02/2020 [09:22]:
İrandan Azərbaycana gələn daha 34 nəfər xəstəxanaya yerləşdirilib
26/02/2020 [09:14]:
Vyetnamlı cərrahlar diri adamın əlini başqasına tikdilər: əməliyyat uğurlu oldu
26/02/2020 [09:07]:
General Əli Nağıyev DTX-nın imicini necə bərpa etdi?
26/02/2020 [09:07]:
ABŞ və Rusiya orduları “zərifləyir”: Ekspertlər mümkün nəticələr haqqında fərqli fikirdədir...
26/02/2020 [09:05]:
“MSK yanlış qərar verməməli idi” - Fərəc Quliyevdən sensasion açıqlamalar
26/02/2020 [09:00]:
Çində koronavirus qurbanlarının sayı 2,7 min nəfəri ötdü
26/02/2020 [08:57]:
Leyla Əliyevadan Xocalı soyqırımı paylaşımı - VİDEO
26/02/2020 [08:51]:
Məktəb və universitetlərdə təhsil Novruz bayramına qədər dayandırılsın - TƏKLİF
26/02/2020 [08:36]:
İndoneziyalı məmur: Kişilərlə bir hovuzda üzən qadın hamilə qala bilər
26/02/2020 [08:34]:
ABŞ Türkiyə şirkətlərinə qarşı sanksiya tətbiq etdi
26/02/2020 [08:32]:
İsgəndər Həmidov gözlərini əbədi yumdu...
26/02/2020 [08:28]:
Ermənilər Xocalı soyqırımı günü torpağımızda  “seçki” təbliğatına başladı...
26/02/2020 [07:20]:
"Haqq olan hökümət və ya partlayış həddinə çatmış cəmiyyət sələmdən yediyinizi geri alacaqdır..."
26/02/2020 [01:22]:
"Ərdoğanın Bakıya səfəri bunu müzakirə etmək və ondan zərərsiz çıxmaq ehtiyacından doğub"
26/02/2020 [01:09]:
Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi İstanbulda anıldı, yürüş keçirildi... - FOTOLAR
26/02/2020 [01:02]:
28 ildir "Ana harayı" Azərbaycan ordusunu köməyə haraylayır...
26/02/2020 [00:56]:
"Allah millətimə heç səbr verməsin..."
26/02/2020 [00:36]:
Şanlıurfa vilayətində Xocalı Soyqırımı anıldı - FOTOLAR
25/02/2020 [23:02]:
Eynulla Fətullayev "Lotu Quli" ilə foto paylaşdı: "Çoxdandır "brat"ımla görüşmürdük"
25/02/2020 [22:56]:
"Abidəni Bakıda deyil, Xocalıda ucaltmaqdan söhbət getməlidir..."
25/02/2020 [22:51]:
“İnstagram”da 14 milyon izləyicisi olan gözəlçə biabırçı geyimi ilə gündəmə gəldi...
25/02/2020 [22:26]:
“Yaxın zamanda koronavirusun peyvəndi satışa çıxarılacaq” - Tramp
25/02/2020 [22:24]:
Elza Seyidcahan təkzib etdi: "O şeiri mən yazmamışam"
25/02/2020 [22:01]:
Lavrovdan gürcü jurnalistlərə: "Siz xəstəsiniz, qızlar"- VİDEO
25/02/2020 [21:58]:
Azərbaycanda açılan ilk eşşək fermaları... - Bu südün qiyməti niyə bahadır?
25/02/2020 [21:50]:
Daha bir ölkədə koronavirusa rast gəlindi
25/02/2020 [21:39]:
Müəllimi bulvarda intihar edən qız haqqında: “Qüruruna sığışdırmadı”
25/02/2020 [21:32]:
"Mənə heç vaxt heç kəs deyə bilməz ki, sən mütləq ailə qurmalısan..." - VİDEO
25/02/2020 [21:30]:
Azərbaycanda dəhşətli qətl: Kişini güllələyib basdırdılar
25/02/2020 [21:29]:
İlham Əliyev və Ərdoğan mətbuata birgə bəyanatla çıxış ediblər - YENİLƏNİB+FOTO
25/02/2020 [21:23]:
Ərdoğanın Azərbaycana səfəri başa çatdı - FOTOLAR
25/02/2020 [20:26]:
“Yaxın onilliklərə nə Azərbaycanın Qarabağı almaq fikri var, nə də bizim Qarabağı vermək”
25/02/2020 [20:22]:
Bakıda özünü dənizə atan qızın atası: “Münasibətindən xəbərdar idik”
25/02/2020 [20:17]:
Hansı vərdişlər xərçəng riskini artırır?..  - İsrail mediası
25/02/2020 [20:11]:
MSK “son sözü” Konstitusiya Məhkəməsinə verdi
Bütün arxiv bir sırada
23/01/2020 [14:53] - Siyasət - ( 2730 dəfə baxılıb)

Döyüş dinamikası və gələcək nəticələrin proqnozlaşdırılması... - ANALİTİKA



“Müasir PUA-nın pilotları səhər tezdən öz “Toyota”sına minərək xidmətə gedir, kompüterinin önünündə əyləşir, okeanın o tayında yüzlərlə insanı məhv edir, iş vaxtı qurtaranda maşınına minərək evinə yollanır. “Müharibədən qayıdandan” yarım saat sonra o artıq evindədir və mətbəx stolunun arxasında uşağı ilə məktəb tapşırıqlarını müzakirə edir. Yəni, “müharibəyə getmə” anlamı kökündən dəyişmiş, insan həyatı isə təxminən videooyunlardakı personojların həyatı kimi qiymətləndirilməyə başlanmışdır. Kompüter və ya uzaq rabitə döyüşçünü nəinki  müharibə insanına xas olan fiziki və psixoloji ağrı-acılardan, həmçinin əxlaqi məsuliyyətdən tam uzaqlaşdırmışdır.”

Tarix boyu hər bir dövlət ordusunun  döyüş qabiliyyətinin yüksək olmasına, onların müasir silahlarla təchiz edilməsi və mükəmməl döyüşaparma üsullarına yiyələnməsinə böyük önəm vermişdir. Çünki baş vermiş müharibələr zamanı yeni silahlara, fərqli döyüş taktikasına, mükəmməl  strategiya və döyüş düzülüşünə malik olan ordular qarşı tərəf üzərində həmişə qələbə çalmışlar.  Bu qanunauygunluq qalmaqda, hətta yeni güc toplamaqdadır. Fərqli müharibə üsulları yaratmaq labüddür. Hər bir növbəti müharibə özündə köhnə elementləri qismən  əks etdirməklə, yenilərinin meydana gəlməsinə səbəb olmuşdur. Beləcə hərb elmi inkişaf dialektikasını daim qoruyub saxlamaqdadır.  Müasir müharibə keçmişdə olduğu kimi tapşırıqların ləng və ardıcıl deyil, sürətli, düşmən üçün gözlənilməz və müxtəlif döyüş komponentləri ilə zəngin şəkildə yerinə yetirilməsini tələb edir.   Müasir əməliyyatların tempi və gözlənilməzliyi düşmən qüvvələrinin birliyini pozur, onun əməliyyat strategiyasını sarsıdır, atəş və gözlənilməz hərəkətlərin təsirinə məruz qoyur. Əməliyyatda qoşunların və qüvvələrin tətbiqində əsas prinsiplər – öz qoşunlarının minimal itkilərinin olması və dinc əhali arasında itkilərə yol verilməməsindən ibarətdir. Beləliklə, insan resurslarının qorunması faktorunun daha cox önəm kəsb etməsi, onu qorumağın daha əhəmiyyətli olduğunu anlama, müharibə zamanı  və dinc dövrdə qabaqcıl texnologiyalardan hazırlanmış silah, sursat, texnika və avadanlıqlardan istifadəyə rəvac vermişdir. Hazırda  elmi nailiyyətlər və onların hərbi təyinatlı texnologiyada geniş tətbiq edilməsi müharibələrin xüsusiyyətlərinə mühüm dərəcədə təsir edir .  Praktiki olaraq ordu yeni silah və döyüş texnikaları ortaya çıxdıqca  təkmilləşir.  Bu zaman tətbiqetmə ehtiyatla aparılmalıdır ki, mövcud təcrübəni təkmilləşdirsin, alt-üst etməsin. Birinci növbədə bu yüksək dəqiqilikli silahlara, kəşfiyyat kosmik vasitələrə, informasiya silahlarına, yeni fiziki əsaslar üzrə yaradılmış silahlara, həmçinin texnikaların aşkarlanmasını çətinləşdirən vasitələrə şamildir. Buna görə də dünyada baş verən proseslərin davamlı dəyişməsi  hər bir sahəyə öz təsirini göstərdiyi kimi hərbi və təhlükəsizlik məsələlərinin həllində də dövlətləri məcbur edir ki,  vaxtilə təsdiq edilən hərbi proqramlara yenidən baxılsın və bu proqramlar günümüzün tələblərinə uyğunlaşdırılsın. Müasir orduların ümumqoşun birləşmələri kəşfiyyat məlumatlarının toplanması, analiz edilməsi və təkmilləşdirilməsi üçün yüksək effektli avtomatlaşdırılmış vasitələrə malikdir. Optik, radio və radiotexniki, radiolokasiya, istilik, radiokimyəvi, maqnitölçən və səsverici vasitələri göstərmək olar ki, onlardan: “sotos” tipli radiolokosiya sistemini; “pembass”tipli radiolokasiya sistemini;  “fayrfayder” tipli səhra artilleriyasının yerüstü    kəşfiyyat radiolokasiya sistemini; “akula” və digər pilotsuz uçuş aparatları yüksək nəticələrin əldə edilməsində mühüm rol oynayır. Bura kosmik kəşfiyyatı da əlavə etsək, belə alınır ki, müdafiənin təşkilinin gizlədilməsi hal-hazırda praktik olaraq mümkün deyil. Göründüyü kimi təkcə “hücum” deyil “müdafiə” də inkişaf etməkdədir, hücum vasitələrinin inkişafı müdafiənin qurulmasının “incəliklər”inin yaranmasına səbəb olmuş,  hücum və müdafiə arasında bir mütənasiblik yaranmışdır.

Zərərvurma vasitələrinin inkişafı, silahlı mübarizə xassələrinin köklü dəyisikliyi əməliyyatlara hazırlıq və onun aparılmasında , düşmənə atəşlə zərərvurmanın təşkilində və həyata keçirilməsində qoşunların idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi və onların hərtərəfli təminatında bir sıra poblemler yaradır. Belə ki, bütün bunlar döyüş fəaliyyəti zamanı  müxtəlif zərərvurma vasitələrinin , o cümlədən yeni fiziki prinsipli silahların tətbiqi ilə baş versə döyüş qabiliyyətinin itirilməsi, əhəmiyyətli dərəcədə itkilərin verilməsi, idarəetmə sistemlərinin işinin pozulması, atəşlə zərərvurma üzrə imkanların azaldılması, həmçinin şəxsi heyətin mənəvi-psixoloji vəziyyətinin pisləşməsi ilə nəticələnə bilər.  Bu zaman qoşunların mühafizəsinin əhəmiyyəti də artır. Məhz buna görə də gələcək müharibələrin tədqiqatı hərb elminin əsas sualıdır. Belə ki, ancaq onun düzgün səciyyələndirilməsi əsasında elmi cəhətdən təyin etmək olar ki, qarşıda duran hansı müdafiə tapşırıqlarını yerinə yetirmək lazım olacaq və bunun üçün birinci növbədə hansı qoşun növünün inkişaf etdirilməsi vacibdir Bəs gələcək müharibəyə hazır olmaq üçün SQ-nin  məqsədi nədən ibarətdir?   Əksər orduların həyata keçirməyə can atdığı dəyişmə prosesi –trasformasiya labüddür. SQ-nin transformasiyası yaxın məqsəd yox, sonu olmayan, davamlı prosesdir. O gələcək  əməliyyat konsepsiyalarının, təşkilatlanmanın, proses və texnologiyanın birgə inkişafı nəticəsində yaradılmalıdır. Onun mərhələlərlə həyata keçirilməsi və tərkibi müəyyənləşdirilməlidir. Yaxın zaman  üçün həyata keçiriləcək tədricən proqres, təkamül strategiyası cox da böyük olmayan transformasiyanı nəzərdə tutur. SQ-nin strukturunda dəyişikliklər aparmağı diktə edir.  Bu strategiya konveyerdən yenicə buraxılmış silah növlərinin əldə edilməsi ilə həyata keçirilir.  Sıçrayışlı dəyişmə isə SQ-nin struktur və əməliyyat konsepsiyalarında radikal dəyişikliklər aparmağı tələb edir.  Gələcəyə cəld,  cürətlə və müəyyən risklə addımlamağı təlqin edir. 10 -20 il və daha irəli dövrə istiqamətlənən bu strategiya mövcud silahlardan imtina edərək  qabaqcıl texnologiyalara üstünlük verməyi hədəfləyir. 

Necə deyərlər, riyaziyyatdakı kimi,  komponentlərin birində baş verən dəyişiklik, digər komponentlərdəki dəyişikliyi zərurətə çevirir. Bu məntiqə əsasən yeni fiziki, kimyəvi, bioloji, informasiya, psixoloji və ekoloji prinsipli sistem silahlarının yaranması hərbi münaqişələrin həll edilməsində və hərb elminin inkişafında yeni formaların axtarışı , silahli mübarizənin aparılmasının yeni texnologiyasının sürətli inkişafının nəticəsi kimi baxıla bilər. Hazırda müştərək əməliyyatlar gələcəyin müdafiə strategiyasında həlledici olduğundan bu strategiyanın əsas hədəflərindəndir. Müasir döyüşdə hər bir qoşun növü öz tapşıırqlarını yerinə yetirərkən digər qoşun növünün yardımına ehtiyac duyur. Müştərək əməliyyatların imkanlarının artırılması yeni idarəetmə, nəzarət, kəşfiyyat və müşahidə sistemlərinin əldə olunması informasiya şəbəkələrinin inkişaf etdirilməsi və müştərək əməliyyat konsepsiyalarının tərtib edilməsi ilə mümkündür.  Məsələn, müştərək bir əməliyyatda, hava sahəsini istifadə edərkən uçan obyektlərin bir-birinə ola biləcək mənfi təsirlərini azaltmaq üçün uçuş vasitələrinin, havada və quruda tətbiq edilən silah sistemlərini koordinasiyalı təhlükəsiz və yönlü şəkildə istifadə etmələrini təmin etmək məqsədilə mərkəzi hava sahəsinin nəzarətinin birgə idarə və rəhbərlik sisteminin qurulması əsasdır.

Hazırda atəşlə məhvetmə əsas həlledici operativ-strateji faktor olduğundan HHQ müasir səviyyədə geniş hava əməliyyatları keçirməyə qadir olan, silahlı quvvələrin daha çox tələb olunan qoşun növünə çevrilmişdir. Bu onunla əsaslandırılır ki, silahlı konfliktlərdə onların tətbiqi ən az itkilərlə öz məqsədlərinə nail olmağa gətirib çıxarır 

Onunla taktiki və operativ tapşırıqları həll etməklə yanaşı, həm də strateji tapşırıqlar yerinə yetirilir: dövlət və hərbi idarəçiliyin pozulması, HHM sisteminin susdurulması, aviasiyanın əsas qüvvələrinin məhv edilməsi, iqtisadiyyatın və hərbi infrastrukturun mühüm sahələrinin dağıdılması, qoşunlarda və əhali arasında ruh düşkünlüyünün yaradılması, ehtiyatların irəliyə çəkilməsinin qarşısının alınması və s. Dünyanın istənilən yerində istənilən obyektlərə intensiv zərbələr endirilməsi imkanı,  qısa bir zamanda qoşunların və qüvvələrin istənilən hərbi fəaliyyət teatrına  daşınması - bütün bu prinsiplər aviasiya ekspedisiya hissələrinin  tətbiq edilməsi ilə həyata keçirilir. 

Lakin dünyanın hər hansı bir yerində aviasiyanin tətbiq edilməsinin operativliyi siyasi qərarların qəbul olunması operativliyindən asılıdır. Ancaq bu məsələlər həmişə tez və müsbət həll olunmur. Bir çox ölkələr öz bazalarını və uçuş koridorlarını bunun üçün verməyə hazır deyillər. Bundan əlavə aviasiya və yüksək dəqiqlikli silahların (YDS) effektiv tətbiqi ancaq düşmən üzərində məlumat üstünlüyünə malikolma şəraitində mümkündür. Lakin bu şəraitlərdə də, NATO ekspertlərinin qiymətləndirmələrinə görə, məhv edilmiş hədəflərin sayı, məsələn, Yuqoslaviyada planlaşdırılandan 50-60%-dən artığı keçməmişdir, qanadlı raketlər isə 10% hədəflərdən yan keçmişdir.

Mobil hədəflərə zərbələrin vurulmasında aviasiya fəaliyyətinin effektivliyi gözləniləndən də xeyli aşağı olmuşdur. Təhlillər göstərir ki, aviasiya, zəmanətlə o hədəfləri aşkar etmək və vurmaq ımkanına malik olur ki, birincisi –hədəf açıq ərazidə yerləşsin; ikincisi – hədəf hərəkətsiz vəziyyətdə olsun. 
Baxmayaraq ki, təyyarələr bütün hava şəraitlində istifadəyə imkan verən bort nişangah-naviqasiya komplektləri ilə təchiz edilmlşdir, müdafiə olunan tərəfin xüsusi maskalanma tədbirlərini həyata keçirməsi, aldadıcı hədəflərdən, tüstü və aerozollardan, ərazinin coğrafi üstünlüklərindən xüsusiyyətləırindən istifadə etməsi, qoşunların geniş ərazilərdə açılması, obyektlərin yerin dərinliklərində yerləşdirilməsi aviasiyanın və YDS-nin tətbiqinin effektivliyini xeyli aşağı salır.
  
Lokal müharibələrdə yerüstü düşmənin gecə, çətin meteoroloji şəraitlərdə, dağlıq ərazılərdə və sıx yarpaqlı meşələrdə fəaliyyətləri zamanı aviasiya çox zaman nailiyyətlər əldə edə bilmir. 
Lokal konfliktlərdə və müharibələrdə HHM qüvvə və vasitələrinin döyüş tətbiqinin təcrübəsi göstərdi ki, düşmənin hava-kosmik hücumu vasitələrinə öz döyüş imkanlari ilə adekvat olan HHM sistemi qarşı dura bilər.  Bundan əlavə aviasiya, taktiki dərinlikdə atəşlə zərərvurma vasitələri üçün vacib olan qəfillik amilinə malik deyil. Belə ki, aviasiya mühərriklərinin səsi on kilometrlərlə məsafədən eşidildiyinə görə, düşmənin canlı qüvvəsinə gizlənməyə və hava hücumunun dəf edilməsinə imkan yaradır. Məhz buna görə də gələcəkdə düşmənin müdafiəsinin  strateji dərinliyində fəaliyyət göstərən  birləşmiş silahlı qüvvələri  taktiki qruplaşmalarına lazımi  kömək göstərmək məqsədilə pilotsuz aviasiya geniş şəkildə tətbiq olunacaq ki, məqaləmizin mövzusu olan bu məsələ haqqında,yəni gələcək müharibələrin silah və texnikası haqqında  sonrakı gedişatda geniş bəhs edəcəyik.
  
İndi biz artilleriya  ilə aviasiya arasında  qarşılaşdırma aparacağıq və iki məsələ aydınlaşmış olacaq: birncisi, aviasiyanın zəif cəhətləri fonunda artilleriyanın üstünlükləri qabaracaq; ikincisi, həm aviasiyaya, həm də artilleriyaya nəzərən   kosmik silahların, iqlim silahlarının, avtonom silahların, uçmayan silahların (söhbət xüsusi kimyəvi və digər vasitələrdən gedir ki, onların tətbiqi zamanı avtomobillərin və hərəkət vasitələrinin rezin məmulatları dağılmaya məruz qalır, benzin, dizel yanacağı qatılaşır və gelə çevrilir, şəxsi heyət müvəqqəti iflic olur, texnikanın alüminium və digər xəlitəli hissələri dağılır, yağlama sürtküləri xarab edilməklə mühərriklər sıradan çıxır və s.), öldürməyən silahların (bu qurğular millimetrlik dalğa diapazonunda, dəqiq olaraq 94 qiqahers tezliyi ətrafında elektromaqnit rəqsləri yaradır. ADS tərəfindən generasiya edilən bu şüalar dəri üzərinə düşərkən 83 faizədək udulur, nəticədə göynəmə, ağrı hissləri keçirən şəxsdə reflektor olaraq həmin zonanı tərk etmək istəyi yaranır.

Öldürməyən silahların başqa bir növünə isə düşməni kor və kar edən səsli-işıqlı qumbaralar, termik tapançalar, xüsusi tez bərkiyən köpuklər, qatı və sürüşkən polimerlər aiddir. Belə silahların kütləvi tətbiq edilməsi qoşunların fəaliyyətini ciddi şəkildə mürəkkəbləşdirməklə yanaşı, həm də onları hərəkətli olmaqdan məhrum edərək iş bacarığının itirilməsinə gətirib çıxarır), elektromaqnit, bioloji, lazer və infrasəs xassəli döyüş vasitələrinin, optik, radio və radiotexniki, radiolokasiya, istilik, radiokimyəvi, maqnitölçən və səsverici vasitələri və s. üstünlüyü ortaya çıxacaq. Gen mühəndisliyi sayəsində, fiziki prinsiplərə əsaslanaraq yaradılmış (akustik top) silahları da bura əlavə etməklə siyahını böyüdə bilərik.

İndi biz aviasiyanın zəif cəhətləri fonunda artilleriyadan bəhs edək. Belə ki, müasir düşüncəyə görə, qəfilliyə nail olunması məqsədilə  müharibənin ilk mərhələsində  kütləvi raket-aviasiya zərbələrinin  (məhdud  məkanda  yüzlərlə uçan aparatın fəaliyyəti məqbul deyil) endirilməyəcəyi göstərilənlərdən qaynaqlanır:  birincisi, müdafiə olunan tərəfin güclü HHM sistemi olmadığı halda belə zərbələrə ehtiyac yoxdur; ikincisi, çoxlu miqdarda hava –hücum vasitələri tətbiq edilmədən yüksək dəqiqlikli döyüş sursatlarının tətbiqi ilə təyin olunmuş obyektlərin məhv edilməsinə  nail olunması mümkündür; üçüncüsü, müharibə sürəkli xarakteri almayınca, “İldırımsürətli müharibə”-nin aparılmasının effektivliyinə  birbaşa təsir etməyən iqtisadi obyektlərin kütləvi şəkildə dağıdılmasına gərək  qalmır. 
Düşmənə uzaq məsafədən təsir göstərmək üçün atəş vasitələri ona taktiki və yaxın əməliyyat dərinliyində zərər vurulması zamanı tətbiq olunur. Bu zaman üstünlük raket qoşunları və artilleriyaya verilir, taktiki zonada əsas hava komponenti kimi üzərində kəşfiyyat və silah tuşlama, həmçinin qismən zərərvurma vasitələri (o cümlədən radioelektron) yerləşdirilən məsafədən idarə olunan pilotsuz uçan aparatlardan istifadə edilməsi məqsədəuyğundur. . 

Biz aviasiya və raket-artilleriya əməliyyatlarını qarşılaşdıraraq diqqəti gələcək silahların, yeni tipli silah sistemlərinin daha effektli olacağına yönəltmək istəyirik. Bununla da görünür ki, müasir əməliyyatlarda artilleriya düşmənin yüksək manevrli obyektlərinə vaxtlı-vaxtında zərərvurma üzrə əhəmiyyətli üstünlüyə malikdir. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, ordu aviasiyası yerüstü hədəflərə zərərvurma effektivliyinə görə idarə olunan döyüş sursatlarını tətbiq etdiyi halda, örtülü atəş mövqelərindən qəlpəli-fuqas mərmiləri ilə atəş aparan artilleriya ilə müqayisədə üstünlük əldə edir, artilleriya yüksək dəqiqlikli mərmilərdən istifadə etdiyi halda isə üstünlük onun tərəfində olur.  Bundan əlavə, zərərvurma obyektinin seçilməsində mümkün olan səhvlərə və bombaların qeyri-dəqiq atılmasına görə taktiki dərinlikdə aviasiyanın tətbiqi zamanı öz qoşunlarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsində bir çox problemlər yaranır. 

Bununla da görünür ki, birləşmiş qüvvələrin döyüş fəaliyyətlərinin əsasını aviasiya və raket qoşunlarının zərbələri, artilleriyanın atəşi, yəni uzaq məsafədən atəşlə zərərvurma qüvvələrinin döyüş fəaliyyətləri təşkil edir. Nəticədə birləşmiş qoşun qruplaşmasının əməliyyatda düşmənin qoşun qruplaşmalarının məhv edilməsi tapşırıqlarının şəxsi heyət arasında az itkilərlə yerinə yetirilməsi təmin olunur. Beləliklə, yuxarıda deyildiyi kimi gələcək müharibələrdə qələbə onun tərəfində olacaq ki, kim yeni silahlarla, hərbi texnika ilə əhəmiyyətli dərəcədə və kifayət qədər təchiz olunub və onları istifadə etmək imkanına mükəmməl dərəcədə malikdir. Amma gəlin unutmayaq və yuxarıda deyilənlərdən nəticə çıxararaq deyək ki, artıq aviasiyanı da, artilleriyanı da ötüb keçən yeni texnoloji silahlar mövcuddur və gələcəyin silahı onlar olacaqdır. 
Lokal konfliktlərdə bu silahların nəzərə çarpan dərəcədə canlı qüvvə ilə əvəzlənməsi, hissə və bölmələrdə olan mühəndis-texniki heyətin , kiçik mütəxəssislərin  yüksək texniki hazırlıq səviyyəsinin proqresini daima təmin etmək,  şəxsi heyətin komanda heyəti tərəfindən effektiv idarə olunması müasir döyüşün aparılması hərbi qulluqçuların mənəvi –psixoloji vəziyyətinin idarə olunmasına yeni yanaşma  həmin silahların yaradacağı effekti kompensasiya edə bilməyəcəkdir. 
Bu gün elm-- nanotexnologiya, hipersürətlər, yüksək enerjili maddələrin sintezi, yeni konustriktiv və mühafizə materiallarının, həmçinin informasiya texnologiyaları və gen mühəndisliyi sahələrində nailiyyətlərin hərbdə tətbiq olunması ilə məşğuldur. Hamıya məlumdur ki, müxtəlif texnologiyalarda əksər irəliləyişlər, hərbi sahədə gedən tədqiqat və hazırlıq işlərinin hesabına baş verir. Müşahidə olunan gələcək dünya siyasətində müharibələrin bir vasitə kimi çətin ki öz əhəmiyyətini itirəcəyini nəzərə alaraq ən perspektivli hərbi texnologiyaların sistemə salınacağını və bununla da gələcək müharibə ssenarilərini proqnozlaşdırmaq olar. Bu zaman birləşmiş qüvvələrin fəaliyyət taktikasının dəyişdirilməsi və düşmənin qoşun qruplaşmalarına yaşayış məntəqələrində aviasiya və artilleriya zərbələrinin məhdudlaşdırılması ilə nail olunur. Bir halda ki müharibə prinsipcə  təhlükəni təcəssüm etdirir, deməli  gələcəkdə, bir  çox  alimlərin qənaətincə,  ancaq robotlar döyüşəcək. Nəhayətdə, bu  texnologiyaların tənqidçilərinin dediyi  kimi, maşınlar  üsyan qaldırır və bəşəriyyəti məhv edir. Beləliklə, gələcəyin müharibələrinə hazır olmaq üçün nə etməli sualı bir daha aktuallıq qazanmış olur. 
 Hərbi təhsil Azərbaycan Respubliksının təhlükəsizliyini və müdafiəsini təmin edən xüsusi strateji fəaliyyət sahəsi olmaqla sistemləşdirilmiş bilik, bacarıq və vərdişlərin mərhələlər üzrə fasiləsiz mənimsənilməsini təmin edən təlim və tərbiyə prosesidir. Kompüter oyunlarının modernləşdirilməsi üzrə mütəxəssislər əsas mövzusu müharibə və döyüş olan və “ciddi oyunlar” adlandırdıqları  oyunları hərbi tədrisə tətbiq etməyi  dünya texnoloji inqilabında daha bir iştirak adlandırırlar.  Dünyanın bir cox hərbi akademiyaları özünün döyüş hazırlığı proqramına kompüter oyunlarını da əlavə etmişdir. Süni mühit və hərbi simulyasiyadan istifadə bir sıra üstünlüklərə malikdir. Müasir oyunlarda müxtəlif təcrübələr, konkret şərtlər, proseslər və mühitlər yamsılana bilər. Hətta orduda belə oyunların təsiredici potensialının böyük olduğu məlumdur. Bütün bunları gələcək müharibələrə hazırlıq adlandıra bilərik. Çünki qarşıda da görəcəyimiz kimi yeni silahlar innovativ əsaslar üzərində yaradılmışdır, o cümlədən idarəetmənin tamını kibernetika, elektronikaya əsaslanma təşkil edir və edəcəkdir. Hərbçilərin də bu qurğulardan istifadə edə bilən və belə sistemlərdə işləmə təcrübəsinə malik tam bir nəsli öz sırasına qoşması da heç təəccüblü deyil.   Göründüyü kimi belə oyunlarda  əsas tapşırıq təchizatın, hücumun müəyyən ardıcıllıqla həyata keşirilməsi, effektli rabitə taktikası, əmr vermənin və əmrləri yerinə yetirmənin öyrədilməsidir. Təxribat  və döyüş maşınlarını idarə etmək də daxil olmaqla geniş miqyaslı hərbi əməliyyatların ayrıca götürülmüş bir ölkə və planetdə keçirilmə ssenarisi kompüter oyunlarının yaradılması ilə məşğul olan mütəxəssislər tərəfindən istifadə edilmişdir. Buna görə də hərbçilərə uyğunlaşdırılmış döyüş fəaliyyətinin öyrədilməsi üçün bütün “ciddi oyunlar” ın böyük tədris potensialı olduğunu xüsusi vurğulamaq lazımdır. Bu gün bizdə də tədris prosesində oyunları tətbiq etmənin effektli metodologiyasının effektli varlığına inam var. Əvvəllər hərb işini təlimlərdə mənimsəyən hərbçilər indi taktikanı “oyun” oynamaqla öyrənirlər.   Bəs dəyişmə həyata keçirərkən hansı strategiya rəhbər tutulmalıdır.  Adətən müasir kompüterlərin,  hərbi və beynəlxalq informasiya sistemlərinin imkanlarını, yeni texnologiyalardan istifadə zamanı onun ayrı-ayrı elementlərinin və ümumi döyüş gücünün döyüş növü müəyyən edilməsinə əsaslanan metodikanın işlənib hazırlanmasını, hər bir silah kateqoriyasının əhəmiyyət əmsalı və silah sistemi üçün onun təsir indeksi əmsalları nəzərə alınan bir strategiya həyata keçirilməlidir.  Silah sistemlərinin effektivlik əmsalları ayrı -ayrı silah sistemlərinin döyüş effektivliyi əmsallarının onların texniki taktiki xüsusiyyətləri əsasında müəyyən edilir.  Silahlı qüvvələrimizin gələcək müharibəyə hazırlığı üç istiqamətdə aparılmalıdır: nəzəri, təşkilati və material-texniki. 
Bu gün dünyada raket əleyhinə coxmərhələli müdafiə aktual olsa da, məsələn, konssiyental müharibə daha cəlbedici görünür, çünki o, zədələmə və məhvetmə predmeti kimi şüuru seçir. Yeni silahlarla insan şüuruna təsir etmək, onu idarə etmək, hətta dəyişmək, öz əksinə yönəltmək, milli mentallığını sıradan çıxarmaq kimi təsirlər artıq tətbiq olunmaqdadır. İnformasiya –psixoloji  silahlar insanlara psixoloji təsir göstərir və onların əxlaqını dəyişir. Göründüyü kimi gələcək müharibələrdə elektronikanın, kibernetikanın gücündən maksimum istifadə   ediləcəkdir.  Məsələn, ABŞ haqqında deyirlər ki, öz müttəfiqini mühafizə etmək üçün o, təcavüzkara qarşı informasiya müharibəsinə belə bir üsula rəvac verəcəkdir. Qabaqcadan “təcavüzkar” ölkənin EH-nin sistemlərinin açarına qoyulmuş kompüter viruslarının və məntiqi bombaların dirildilməsini həyata keçirəcəkdir. Həmin vasitə ilə o bütün sistemi çökdürəcək və az vaxtda bütün qoruyucu obyektlərin beyni pozulacaq, işi iflic olacaq və müdafiəsiz qalacaqdır. Bu yerdə biz kibermüharibədən danışmaya bilmərik. İndiki vaxtda dünyada informasiya və kibermüharibəyə hazırlaşmaq işində geniş kompleks tədbirlər həyata keçirilir. Hətta hazırda kiberkomandanlıq belə yaradılan dünyamızda  informasiya texnologiyaları sahəsində taktiki olaraq başlanmış irimiqyaslı qabaqlayıcı kibercasusluq “naməlum”  kibermüharibənin birinci fazası kimi  qəbul edilmişdir və bu kimi kiberəməliyyatlar  sırasına daxil edilir: idarəetmənin ələ keçirilməsi, əməliyyatların pozulması, gizli  informasiyaların, rabitə sistemlərinin, kompüterlərin və onların şəbəkələrinin,  həmçinin fiziki və ya virtual infrastruktur obyektlərin kompüterlə idarə olunmasının fiziki məhv edilməsi.   Gələcəkdə düşmən tərəfindən infrasəs silahların, dərinliyə dəlib keçən sursatların və digər yeni məhvetmə vasitələrinin tətbiq edilməsini gözləmək lazımdır.    Xüsusilə, hava-yer əməliyyatlarının aparılması zamanı idarəetmə məntəqələrini və digər yaxşı örtülmüş obyektləri sıradan çıxarmağa qadir olan, kasetli başlıq hissəsi və betondeşən altsursatlarla təchiz edilmiş qanadlı raketlərin tətbiqi gündəmdədir. Belə məhvedici silahların inkişaf etməsi istehkam qurğularının da quruluşunun təkmilləşdirilməsini tələb edir.  Gələcəyin üfüqlərində görsənən xüsusi kompüter texologiyası ilə işlənən, analiz edilən nümayiş olunan məlumatlar hərb elminə də öz təsirini göstərmişdir. Kompüter texnologiyasının imkanlarından istifadə edilərək yaradılmış GİS texnologiyasının hərbi sahədə tətbiq olunması cox böyük əhəmiyyət kəsb edir. Hərbi əməliyyatların planlaşdırılması zamanı Coğrafi İnformasiya Sistemləri texnologiyalarından istifadə etməklə relyefin rəqəmsal (xəritə rastr)modelinin hazırlanması  müşahidə şəraiti ilə bağlı mühüm irəliləyişlərin əldə edilməsi, döyüş əməliyyatlarının təşkilinə və aparılmasına, silah və döyüş texnikasının tətbiqinə təsir göstərən müşahidənin düzgün təşkili nəticəsində əldə olunan məlumatlar komandirə əməliyyat meydanını hərtərəfli qiymətləndirmək və əsaslandırılmış qərar qəbul etmək imkanı verir. Ərazinin rəqəmsal yüksəklik modelini hazırlamaq üçün peyk texnologiyasından istifadə edilir ki, bununla əraziyə aid meyillilik və ekspozisiya xəritələrini və üşölçülü modelini hazırlamaq, ərazinin profilini çıxarmaq zəruri analizləri aparmaq mümkündür. Ənənəvi üsulla ərazinin müşahidə şəraitinin öyrənilməsi müasir üsulla müqayisədə həm zaman itkisi həm də dəqiqlik baxımından geri qalır.  Yəqin bu yerdə gələcəyin silahı olan kosmik sialahları xatırlatmaq yerinə düşər. 
Gələcək müharibələrə hazırlıq istiqamətləri barədə yuxarıda danışmışdıq. Yəqin ki, tam olmasa da onun nəzəri və təşkilati istiqamətləri haqqında bura qədər məlumat verdik. Əlbəttə, gələcək müharibələrə hazırlığın  maddi-texniki istiqaməti barədə də danışmaq istərdik və hətta bundan cox geniş  danışmaq olar. Göründüyü kimi bir məqalədə bütün təfrrüatdan bəhs etmək mümkün deyil. Qısaca onu deyə bilərik ki, materialşünaslıqda nanodan istifadə,   nanomaterialların hərbi texnikada tətbiqi onların möhkəmliyi və dözümlülüyünün artırılmasına gətirirb çıxaracaqdır. Nanokeramik materiallar, nanoboya, nanohissəciklərin suspenziya yaratdığı maye əsaslı zirehli jiletlərdən tutumuş,  mikrodalğalı speektrdə görünməzlik yaradan zirehli texnikanın üzərinə yaxdıqda görünməz edən   örtüklərə qədər hamısı gələcək müharibələrin xarakterini dəyişəcəkdir.  Məsələn, düşməni hərəkət etməyə imkan verməyən yapışqanlı və tezbərkiyən xüsusi maddə atan qurğu, ağrı hissiyatı yaradan mikrodalğalı şüalandırıcı və s. bu qəbildəndir. Çox güman ki, altıncı nəsil qırıcılar həm beşinci nəsildən bir çox texnoloji yenilikləri götürəcək, həm də pilotsuz olacaqlar. Ən yayılmış proqnoz isə təbii ki, həm pilotlu, həm də yeni versiyalı qırıcıların mövcud olacağıdır. Gələcəyin aviasiyası- pilotsuz uçan aparatlar əhəmiyyətli dərəcədə uzaqlıqda yerləşən kəşfiyyat obyektlərinə çıxmağa, kiçik zamanda böyük bir ərazini müşahidə etməyə, dəqiq kəşfiyyat məlumatlarını yuxarı komandanlığa çatdırmağa qadirdirlər. PUA-nın indi kəşfiyyat aparmaq üçün radar, yüksək imkanlara malik elektron-optik və infraqırmızı kamera ilə təchiz edilməsi onun bütün bu cihazları eyni anda tətbiqinin  inkanlaşdırılması mütəxəssisləri düşündürən vəzifədir. Gələcək müharibələrdə PUA-dan retranslayator (ötürücü), yüksəklik elmi-tədqiqat laboratoriyası və ya ballistik raketlərlə mübarizə üçün raket əleyhinə silahların daşıyıcısı kimi istifadə ediləcək, onlar bombardmançı rolunu  üstlənəcəklər. Göründüyü kimi gələcəyin silahları haqqında tam məlumat vermək üçün səhifələrlə yazmaq olar. Ancaq biz təkcə iqlim silahları barəsində qısa məlumat verməklə aydın mənzərənin yaranmasına çalışacağıq.
İqlim silahları Yer  qabığında gedən proseslərə birbaşa təsiretmə vasitə¬lərin¬dən  istifadəyə əsaslanır.  Onu  meteoroloji, iqlim, ozon, maqnitosfera silahı kimi növlərə bö¬lürlər. 
Meteoroloji silah daha çox öyrənilən və praktikada  tətbiq edilən silahdır. Digər iqlim silahlarından fər¬qli olaraq meteoroloji silahın tətbiqi lokal və qısamüddətlidir. Leysan, ağır texnikanın hə¬rə¬kə¬ti¬ni çətinləşdirmək üçün daşqın və geniş ərazilərin su altında qalması, habelə döyüş meydanında sərrast nişanalmanı asanlaşdırmaq üçün həmin bölgənin üzərində olan buludların dağıdılması tipik meteoroloji silahın tətbiq olunmasının bariz nümunəsidir.  
 Ozon silahı – bu, düşmən ərazilərində seçilən rayon üzərində ozon qatını dağıdan vasitələr dəstidir.  
Maqnitosfer silahı -Yerin maqnit sahəsinin mövcudluğu yer və yerətrafı məkandakı qaynaqlarla şərtlənir. 
Hemoakustik dalğalar-Yerin yuxarı atmosferində on yüz kilometrlərə çatan böyük amplitudalı dalğalar var. Onların interferensiyası (səs, işıq və sairə dalğalarının bir-biri üzərinə düşdükdə qarşılıqlı təsir göstərməsi) məkan dövrü daha az olan mürəkkəb kvaziperiodik tərkib yaradır. Ehtimal edilir ki, onlar fotodissosiasiya reaksiyası nəticəsində  atmosferdəki akustik-cazibə dalğalarını “yellətməsi” nəticəsində yaranır. Belə ki, atomlu  oksigenin yaranmasının qayıdan  silsiləsi nəticəsində atmosfer ultrabənövşəyi kvant enerjisinə bərabər enerji alınır. Bu silsilə təxminən 100 km yüksəklikdə atmosferin  isinməsini təmin edir.  Bu da anomal vəziyyətlərin yaradılmasına imkan verir. Biz strategiya, taktika, silah və texnika, dəyişmələr haqqında danışdıq. Ancaq bütün- həm indi, həm gələcək müharibələrin əsas qəhrəmanı -əsgər yaddan çıxmış deyil. Gələcəyin əsgəri bir “ekzoskeletdir” desək yanılmarıq.  
Dünya səviyyəsində "gələcəyin əsgəri” üçün nəzərdə tutulan ən müasir ləvazimatların sayı 8-dən çox deyil. Bu, döyüş sistemləri dəstidir desək daha düzgün olar. Dəstin əsas elementləri kimi, zirehli jilet, şlem, gecəgörmə sistemi, radiostansiya və digər rabitə növləri, naviqator, qidalandırıcı blok və çoxfunksiyalı atıcı silah götürülür.  Bu müasir ləvazimat dəstləri yüksək texnologiyalarla – lazer uzaqlıqölçəni, kiçik kompüter, dəbilqədə və ya sinədə ekran, lazımi məlumatlar bazası, elektron xəritələr yerləşdirmə sistemi, əməliyyatlarda qrup üzvləri arasında dialoqu və real zaman kəsimində informasiya almanı dəstəkləyən  proqramlarla təchiz ediləcəkdir..
                                              
Zakir Huseynov

Parisin mərkəzində Xocalı soyqırımı anıldı - FOTOLAR
Şanlıurfa vilayətində Xocalı Soyqırımı anıldı - FOTOLAR
Allahşükür Paşazadə “Facebook”da Xocalı ilə bağlı hansı paylaşımları etdi?
"2005-ci ildə Milli Mətbuatın 130 illik yubileyi ərəfəsində Səfər Əbiyev məni çağırıb dedi ki..."
BMT İdlibdəki mülki vətəndaşlar üçün narahatdır...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika

Dünya
Koronavirus səbəbiylə “Missiyamız təhlükəlidir” filminin çəkişləri dayandırıldı -FOTO
Cəmiyyət
“Adımdan şeir yazıb paylaşan adamlarla bağlı polisə müraciət etmişəm...”
Hadisə
Məkkə haqqında mahnı oxuduğuna görə axtarışa verildi - ANORMALLIQ...
Cəmiyyət
"Abidəni Bakıda deyil, Xocalıda ucaltmaqdan söhbət getməlidir..."
Cəmiyyət
“Xocalıda ağır yaralandım, infarkt keçirdim, indi də yataq xəstəsiyəm...” - FOTOLAR
Yazar
İlham İsmayıl
“Yaxın onilliklərə nə Azərbaycanın Qarabağı almaq fikri var, nə də bizim Qarabağı vermək”
Seymur Əliyev
Koronavirus bu insanlar üçün təhlükəli deyil: Genetik çoxmaskalılığın üstünlüyü...
Seymur Verdizadə
Sən hər gün əliəyrilik edirsən, o, beş ildə bir dəfə...
Sultan Laçın
Azərbaycanda ədalət naminə vəzifədən imtina edə bilən neçə məmur var?..
Həftənin ən çox oxunanları
“Türkiyə ilə oynamaq yanlış idi” – “Bütün rus diplomatlarını qovun!”
Dostlarını da, düşmənlərini də haqlı çıxaran general...
DTX-dən şok əməliyyat: Azərbaycanda icra başçısı rüşvət alarkən tutuldu - FOTO
Qorbaçovun tarixi müraciəti: Qarabağ Azərbaycanındır! – Video
“Azərbaycan Qarabağı unutsa, yaxşıdır”- “Meşə tülküsü” belə dedi...
ABŞ-ın növbəti prezidenti Qarabağı qaytaracaq
"Təhsil Nazirliyi Neftçalada bütün məktəb direktorlarını ƏM-nin 70-ç bəndi ilə işdən azad etməlidir"
“Suriyanın Qabbar Sinqxi”nin ölüm xofu: Türklər gəldi, ruslar “əkildi”
“Məni “küftəbaş” adlandıran aktrisa özü “xaş”dı, hansısa inəyin ayağıdı...”- Əməkdar artist əsəbiləşdi...
Azərbaycanda kişi arvadını xəyanət üstündə yaxaladı - VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247