Xəbər lenti
08/04/2020 [13:11]:
Koronavirusun qarşısının alınmasının yolu açıqlandı
08/04/2020 [13:09]:
Qlobal dövlət borcları rekord həddə çatıb
08/04/2020 [13:08]:
Onlayn sosial etibarnamənin tətbiqinə başlanılıb
08/04/2020 [12:57]:
Azərbaycanda elektrik enerjisi istehsalı artıb
08/04/2020 [12:54]:
Bu nazirlik 2 milyon manatlıq "Khazar LX" avtomobili alır
08/04/2020 [12:53]:
“Bu, Allahın bəlası olduğu üçün Çindən, Amerikadan yox, Ondan kömək istəməliyik...”
08/04/2020 [12:52]:
“Düşünürəm ki, bu bəla insanlar arasında mehribanlığı və anlaşmanı gücləndirəcək”
08/04/2020 [12:51]:
Azərbaycan sahibkarları dövlətdən azı 250 manat maliyyə dəstəyi alacaq
08/04/2020 [12:50]:
Ter-Petrosyan Koçaryan və Sarqsyanı xəyanətdə ittiham etdi
08/04/2020 [12:45]:
Korona bəlası bitməmiş başqa virus yayılır – yenə bir Asiya ölkəsində
08/04/2020 [12:35]:
AAYDA: 4 rayonda 700-ə yaxın şəxs işə götürüləcək
08/04/2020 [12:33]:
Qarabağda koronavirus aşkarlanan kənd karantinə alındı
08/04/2020 [12:31]:
"Savaşı aparanlar ilk öncə damardan töküləcək qanı düşünürlər, qarından töküləni deyil..."
08/04/2020 [12:27]:
Koronavirus komandanın da başını yedi...
08/04/2020 [12:13]:
“Elə ailə var ki, cəmi bir nəfər işləyir, 250 manat maaş alır”
08/04/2020 [12:11]:
Türkiyədə terror aktı törədilib, 5 nəfər ölüb
08/04/2020 [12:09]:
Dövlət Komitəsi kişiləri ev işlərini görməyə çağırdı
08/04/2020 [12:09]:
Onlayn etibarnamənin tətbiqinə başlanıldı
08/04/2020 [12:08]:
Onlayn yolla narkotik satan şəxs SAXLANILDI
08/04/2020 [12:07]:
"Bu mübarizədə yeganə silahımız isə həmrəyliyimiz və birliyimizdir.."
08/04/2020 [12:06]:
50 il birgə yaşamış cütlük koronavirusdan vəfat edərkən bir-birinin əlini buraxmadı
08/04/2020 [12:05]:
Prezident və ailəsini öldürən şəxs 45 ildən sonra həbs edildi
08/04/2020 [12:04]:
“Bizdə hələ bu təhlükə çoxlarına çatmır, qonşum deyir ki, yalandı...”
08/04/2020 [12:03]:
Azərbaycanda Ramazan ayının nə vaxt başlanacağı açıqlanıb
08/04/2020 [12:01]:
Rusiyada koronavirusa yoluxanların sayı 8 mini ötdü
08/04/2020 [11:58]:
Onkoloji xəstələrin koronavirusdan qorunması üçün tövsiyələr AÇIQLANDI
08/04/2020 [11:40]:
Azərbaycanda bir gündə 1569 sürücü məsuliyyətə cəlb olundu
08/04/2020 [11:38]:
Tanınmış qarmon ifaçısı vəfat etdi - FOTO
08/04/2020 [11:35]:
ABŞ senatorları Səudiyyə ilə nefti müzakirə edəcəklər
08/04/2020 [11:34]:
“Baklift-2”nin sabiq rəisi barəsində cinayət işi başlanıb
08/04/2020 [11:33]:
Qadınlara qarşı zorakılığı törədənlər daha çox öz həyat yoldaşlarıdır - RƏSMİ
08/04/2020 [11:32]:
Sahib Rəhimov vəfat edib
08/04/2020 [11:31]:
Lerikdə hamilə məktəbliyə görə 59 yaşlı müəllim həbs edildi
08/04/2020 [11:30]:
SMS-lə icazə alanlara vacib xəbər - VİDEO
08/04/2020 [11:29]:
Bakıdakı yarışdan sonra bu da təxirə salındı
08/04/2020 [11:22]:
Azərbaycanda həkimlərin səfərbərliyi elan edilə bilərmi? - AÇIQLAMA
08/04/2020 [11:19]:
Cek Dorsi koronavirusla mübarizəyə 1 milyard bağışladı
08/04/2020 [11:12]:
Evdə sağlamlıq üçün bunları etmək vacibdir! - 5 TÖVSİYƏ
08/04/2020 [11:11]:
İkiqat “Grammy” mükafatçısı koronavirusdan öldü
08/04/2020 [11:10]:
“Koronavirusun qan komponentləri ilə yoluxduğu təsdiqlənməyib” - TƏBİB
08/04/2020 [11:09]:
"Koronavirus ABŞ-da  qaraları öldürür..." –“BBC”
08/04/2020 [11:08]:
Koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fonduna köçürülən vəsaitin məbləği AÇIQLANDI
08/04/2020 [11:08]:
Tramp ÜST-ü tənqid etdi
08/04/2020 [11:06]:
Soylu: “PKK-da 38 nəfər koronavirusa yoluxub”
08/04/2020 [11:03]:
Sabah Milli Məclisin iclası keçiriləcək
08/04/2020 [10:52]:
Yaşayıb yaratmaq gözəldir, qardaşım!
08/04/2020 [10:39]:
"Özlərini lotu kimi aparan dövlətlərin özlərindən müştəbeh rəhbərlərinin nə qədər cılız olduqları ortaya çıxdı..."
08/04/2020 [10:28]:
“Qarabağda nəzarəti tam ələ keçirmək lazımdır” - Levon Ter-Petrosyan zayılladı...
08/04/2020 [10:15]:
Rusiya Serj Sarqsyanın qardaşını ekstradisiya edir
08/04/2020 [10:11]:
"Bunun üçün jurnalistlərin telefonla Milli Məclisə daxil olma qadağasının ləğvi şərtdir"
08/04/2020 [09:59]:
Çinin Uhan əyalətində karantin ləğv edildi
08/04/2020 [09:55]:
Bu rayonlar üzrə pensiyaların ödənilməsinə başlanılır - SİYAHI
08/04/2020 [09:54]:
ABŞ-da sutka ərzində koronavirusdan rekord sayda insan öldü
08/04/2020 [09:52]:
Gürcüstanda koronavirusa yoluxanların sayı 200-ü ötdü
08/04/2020 [09:50]:
Bakıda idarəetməni itirən sürücü ağır qəza törətdi - ANBAAN VİDEO
08/04/2020 [09:45]:
Koronavirusla bağlı son STATİSTİKA
08/04/2020 [09:10]:
Allahın bu vədini unutmayaq: “HƏR ÇƏTİNLİKDƏN SONRA BİR ASANLIQ GƏLƏR!..”
08/04/2020 [07:49]:
"Günahı kiçik bilməyək - Kimin qarşısında günah etdiyimizi düşünək..."
08/04/2020 [05:14]:
Bizi nəinki koronavirus, hətta cəhənnəm belə dəyişə bilməz
08/04/2020 [00:12]:
"Qeyri-mümkün sanılan şey doğrudan da mümkün oldu – bir virus bütün dünyanı alt-üst etdi..."
07/04/2020 [23:48]:
Dünya dəyişəcək, Qarabağ siyasəti necə?
07/04/2020 [23:39]:
Trampın mətbuat katibi vəzifəsindən gedir
07/04/2020 [23:37]:
ABŞ-da koronavirus qurbanlarının sayı 12 mini ötdü - YENİLƏNİB
07/04/2020 [23:37]:
Koronavirus ayrılanları da birləşdirir...
07/04/2020 [23:33]:
Kürdəmirdə karantin rejimini pozanlar həbs olundu
07/04/2020 [23:32]:
“Sevincimin həddi-hüdudu yoxdur” - Əfv olunan qadın
07/04/2020 [23:29]:
Aİ koronavirus pandemiyası ilə mübarizəyə 15 mlrd. avro ayıracaq
07/04/2020 [23:27]:
Qəbələyə 15 sm qar yağdı
07/04/2020 [23:19]:
Kraliçadan reanimasiyada olan Consona dəstək
07/04/2020 [23:17]:
Fransalı həkimlərin irqçi təklifi rədd edildi
07/04/2020 [23:10]:
Rusiya vətəndaşlığını almağın qaydaları sadələşdirilir
07/04/2020 [23:05]:
ÜST-dən dövlətlərə müraciət: “Karantin tədbirlərini azaltmağa tələsməyin”
07/04/2020 [23:03]:
Fransada koronavirusdan ölənlərin sayı 10 mini ötüb
07/04/2020 [22:33]:
Aygün Kazımova karantin günlərini belə keçirir - VİDEO
07/04/2020 [22:24]:
Sahil Babayev: "İşsiz övladların birdəfəlik ödəniş üçün müraciət hüququ var"
07/04/2020 [21:59]:
Bu şəxslərə koronavirusa görə birdəfəlik ödəmə verilməyəcək - RƏSMİ
07/04/2020 [21:55]:
Bu qasırğanı törətmək kimə və niyə lazım idi...
07/04/2020 [21:54]:
Putin: "Rusiyada hamı "virusoloq" olub"
07/04/2020 [21:53]:
İşsizlərə sığorta ödənişinin müddəti artırıldı
07/04/2020 [21:49]:
Azərbaycanda əlilliyi olan şəxslərin əlillik müddəti uzadıldı - QƏRAR
Bütün arxiv bir sırada
16/02/2020 [10:18] - Cəmiyyət - ( 2674 dəfə baxılıb)

"Eşq sevdiyin üçün bir az da susmaq deməkdir, Allahın səsini duyan oldumu heç..."

Yer üzünü ahəngə səsləyən, “ahəngyol” elminin yaradıcısı, tanınmış alim, şair Əhməd Qəşəmoğlunun 70 illiyinə...


Əhməd Qəşəmoğlu bir ciddi alim kimi ölkəmizdə və bi çox xarici elm mərkəzlərində geniş tanınır. Mən bir ədəbiyyatşünas kimi, bu gün onun poeziyasından, bir şeirindən danışmaq istəyirəm. Məncə, elə bu şeir onun yaradıcılığı və ahəngyol elmi barədə xeyli məlumat verir. 
 
Hansı yana getsə də, hansı uzaqları seçsə də eşqin sərhədlərindən çıxa bilməz eşq aşiqi. Başqa aləmlərin olduğuna inanan insan dünyanı elə həzin sevər ki... hər ağacını, hər gülünü,hər böcəyini, hər otunu, yarpağını, buludunu, rüzgarını eyni eşqlə sevər, eyni gözlə baxar, eyni anda sevər, təsnifləri bir rəngə salar, ahəng rənginə. Düzər onları sıraya, başına sığal çəkər - baxışlarıyla, sonra əlləri ilə onların sırasını dəyişdirər, qarmaqarış edər, amma onların başı üzərindən bir də sığal gəzdirər, o fərqlilikləri ahəngə salar, onların yerini görər, onları yerinə qoyar, onları tək qoymağayacağına söz verər, onlarsız da qala bilməyəcəyini deyər  onlara, ölə özünə də...  

Dünyanın nizam-tərəzisi bəşəriyyətdən əvvəl qurulub. Bəşəriyyət üçün qurulub. İnsanların bu nizam-tərəzini pozmaq cəhdlərinə qarşı duruş gətirmək üçün,  dünya özünübərpa haqqını özündə saxlayır, bu sirri insana vermir. Dünyaya, Yaradana asi düşən insan! Sənmi dünyanı, Allahı yaratmısan, yoxsa dünya, Allah səni...İtaət möhtəşəm qüvvədir. Eşq sevdiyin üçün bir az da susmaq deməkdir. Allahın səsini duyan oldumu heç... Ən böyük silahı qızılgülün qönçəsi deyilmi, ahu-zar edən bülbül bağçada divanə ötmürmü... Bu səsdə ən böyük səssizliyi duyan, eşqdən o yana mənanı kəşf edən zahiddir, qəlbdən idraka yetişib eşqi dərk edən abiddir, ruhanidir, pirdir, şairdir Əhməd Qəşəmoğlu. 
Haqq dünyası hansı dünyadır? Bu dünyada haqqa ərməyən, yetişməyən o dünyada haqqa qovuşdumu?  Nəfs şeytandandır, hər an insanı yoldan çıxarmağa hazırdır, amma insanın aid olduğu bir aləm var, Uca Dərgah var, yerini təsbit etmək mümküm deyil, əgər insanın öz qəlbi o əlaqədə, o təmasda, o ağılda deyilsə.”Ağıllı qəlb”, ağla malik qəlb” deyir Dostoyevski, “ağıllı hiss” deyir Tolstoy, “könül dünyası” deyir Mövlanə. Bəs Əhməd Qəşəmoglu nə deyir bu dünyaya, nəyi qoyub nəyi axtarır, getdiyi incə və uzun yolda tək addımlamaq istəmir üstəlik, özünə dost, qardaş axtarır... Dünyanın gözəlliyini paylaşmaq itəyir,  ahəngi yaradan onu hamı üçün yaradıb axı...Bilənlərə salam olsun!
Əhməd Qəşəmoğlu bipolyar dünyada ağı qaradan seçə bilsə də,  dünyanı iki rəngə bölməkdən uzaqdır. O, bu rənglərin öz içində də şübhə və təbəddülatların varlığına, onların canlı orqanizm kimi yaşamasına, inkişafı və süqutuna, məhvinə, yox oluşuna və yeni təzahürlərinin sirrinə vaqif olmaq istəyir –  son məramına yetişmək üçün. Dünyanın Ahəng qanununn formulunu tapmaq üçün. “Şairlər əbədiyyətin yer üzündə elçiləridir”  kəlamı buna işarədir. Əbədiyyət isə filosofların düşüncə hədəfidir. Bəzən şair söz demək üçün bu dünyadan başqa dünyaya keçir, uca Aləmin onu götürdüyü yerlərdən, fəzalardan dünyaya baxır. O zaman “sübhün sübhündə” söz demək istəyi yaranır... Bu adda təkrarlanan sözlər belə eyni məna daşımır. Sübhün sübhü –  qaranlıqdır, qaranlıqdan toranlığa, ordan da aydınlığa gedən yoldur, zamandır, məqamdır, özündən sübhü doğandır. 

Doğulmaq və dirilmək – yoxluqdan və boşluqdan Ahəng yoluna çıxmaqdır.  Buralardan çıxıb gedən lirik qəhrəmanın ruhu da tanımadığı, amma ona doğma  bir məkana düşür. Burda zaman dəqiqəyə, saniyəyə, əsrə, günə bölünmür, burda zaman statikdir(amma durğun  deyil), əbədidir, bu zamanın içindən keçib gedən nə varsa – fanilikdən qurtulmaq istəyidir...Yer üzündə yaşamağa alışmış insan bir gün İlahidən, Səmadan gəldiyinə şübhə edər, bu şübhədən zikrin doğacağını  özü bilməsə də, insanlardan uzaqlaşıb tənhaya çəkilər və şeirdəki qəhrəman kimi, meşədə, bir talada, bir ağac kötüyünün üstündə oturub səs arayar, ün gözləyər. Və uca Aləm onu alar ağuşuna, sahiblənər ona pənah gətirən aciz quluna, sarar könül yarasını... 

Əhməd Qəşəmoğlunun “sübhün sübhündə” şeirində Allahla, İlahi eşqlə qarşılaşma məkanının təsviri Dostoyevskinin “Kəndli Marey”  hekayəsində və İsa Muğannanın xatirələrində bəhs etdikləri təsvirlərlə üst-üstə düşür. Meşədən talaya canavardan qorxaraq qaçıb canını qurtarmaq istəyən doqquz yaşlı Fyodor otuz ildən sonra, məhbəsdə  işıq axtaranda, şübhələrdən qurtulub Allahı zikr edəndə, kəndli Mareyin sevgi dolu təbəssümünü, palçıqlı barmaqları ilə onun qorxudan əsən dodaqlarına təsəlli sığalını xatırlayır, qorxularını götürən səsini eşidir. “Sakitləş, İsa xatirinə...” –  bu söz sözdən əvvəl səs idi. O meşədə, o talada Allahdan başqa heç kim Mareyi görmürdü, Marey ağanın oğluna qarşı niyə mərhəmətli davransın ki... Demək ki, Allahı başı üzərində görürdü, onun dünyasında yaşayırdı qəlbi, ondan belə nəvazişli və mərhəmətli idi. Bu inam Dostoyevskinin də  saran yaralarına məlhəm qənaəti idi.   

İsa Muğanna uşaq vaxtı evdən qaçıb meşədə gizlənməyi, yarpaqların pıçıltısıını, quşların səsini dinləməyi çox sevərmiş. Günlərlə meşədə qalıb çox xöşbəxt olduğunu qeyd edən yazıçının bütün yaradıcılığı quş dilini bilən insan axtarışında, ün, Ağ Səs duyan qəlb, görən könül axtarışına həsr olundu. Hər iki böyük yazıçını bədii təfəkkürünün alt qatında  sabitləşən, onların yaradıcılıq istiqamətini təyin edən işıq, eşq, günəş, cənnət arayışı fəlsəfəsi Əhməd Qəşəmoğlunun da poetik düşüncəsinin əsasını təşkil edir, onu Ahəng yolu konsepsiyasını müəyyənləşdirir.

Meşədə, bir talada, pöhrələyən  kötüyün üzərində əyləşərək dünya içində dünyaları axtarmağı, bu dünyalarda yerini tapmaq istəyi şeirin lirik qəhrəmanının dünyanın Ahəng sirrini çözmək istəyinə bağlıdır. “Mən özüm özümdə itmişəm indi “, -  deyən şair ilk öncə öz nümunəsində düynanın xilas yolunu axtarır, öz xilas təcrübəsində Ahəngi – Allahın dəsti-xəttini, Allahda isə özünü tapa bilməyin gözəlliyini, şərəfini doya-doya yaşayır. O, cismani, maddi “mən”ində yox olduqca, başqa bir “Mən”də böyüyür, çoxalır. İlahi nəsnədə nəfəslənib bütün təbiətin nəfəsinə, ətrinə qovuşur və sonsuz məkanlarda uçuş əldə eldə edir, mələyə dönüş deyək buna. 

Meşənin içində talada, pöhrələrinə inandığı kötüyün(bu da simvolik səciyyə daşıyan obrazdır, əlbəttə:  kötük - zaman, pöhrə isə  -  inam) üstündə oturub işıqların pıçıltısını, göy üzünün gülümsəməsini görən yolçu öz sədəqəsini almış olur. Təmənna gözləməyən Allah Onun eşqini duyan hər bir kəsə yeni yaddaş verir. Onun yerdəki yaddaşını silir, onun qəlbini və zikrini yeni, ağappaq  səhifədən başlayır – onu uşağa çevirir. İncildə bir çox ayələrdə “uşaqlar kimi” olun kəlamı səslənir. Aləmin nuruna boyanmaq, işıq selinə, işıq sürətinə qarışıb, dünyaları, aləmləri  gəzmək, adi gözlə görülməyən bənövşəyi şüaları görmək şükür məqamına yetişməkdir,  şükr etməyi nəsib edən Allaha salam verməkdir. Allahla görüşə gələn insan! Gəlişin mübarək!  Fəth olunan qəlbinə sağlıq! Yenilməyin qələbəndir! Artıq yer üzünə geri dönsən də, qorxusu yoxdur. Axirət səni cəhalətdən qoruyacaq. Get, yolun açıq olsun! Özünlə apardığın eşq odunu bir ahınla, bir nəfəsinlə verə bilərsən insanlara: yol, haqq, Allah, əhd ....Yol – haqq, Allah – əhd...Yol, haqq, Allah – əhd.. Huu, ərənlər, huuu...
...ah!!!!!!!!! nə gözəl, ağappaq işıq 
qaynayır çay kimi, fəvvarə kimi...
göylərin daha da dərinlyində
mən özüm özümdə itmişəm indi...

Bu şeirdə bir də bədii haşiyələmə üslubundan istifadə olunmuşdur, lakin adi mətnlərdən fərqli olaraq, burda haşiyələmə bir müstəvidən digərinə üfüqi keçidi ifadə etmir, burda vertikal inkişaf xətti var, bu, ruhun hərəkətidir, hər hansı bir hadisənin  başlandığı yerdə bitməsi ilə bağlı deyil. Yerdən göyə ucalan ruh, qəlb yenidən və fərqli məzmunda zühur edən dünyayla qarşılaşır, İlahi Aləmi görür. “Yer üzü” adlı köynəyindən silkinib çıxmış insan  qurbağa dərisini yandırmış nağıl qəhrəmanı kimi, özünü tam, dolğun, əzəli  gözəlliyində dərk edir.

İnsanın Allahı görmək məqamı yerlə, dinamika, fizika ilə bağlı deyil, mexaniki prosses deyil, göylə, statika, metafizika, qeyri-səlist düşüncə ilə bağlıdır.

Kəmalə Umudova
Bakı Slavyan Universitetinin  dosenti,
 filologiya üzrə fəlsəfə doktoru

"Qeyri-mümkün sanılan şey doğrudan da mümkün oldu – bir virus bütün dünyanı alt-üst etdi..."
Koronavirus müalicəsində bir ilk: Virusa qalib gələn həkim donor oldu...
Mübahisə etdiyi qonşusunu öldürən müəllim intihar etdi - FOTO
Bütün dünyanın gözlədiyi xəbər Çindən gəldi - 3 AY SONRA BİR İLK...
Millət vəkili aztəminatlı, tənha yaşayan 50 ailəyə ərzaq yardımı etdi - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika

Dünya
"Koronavirus ABŞ-da  qaraları öldürür..." –“BBC”
Mədəniyyət
Azərbaycanın ilk rəngli və satirik jurnalı – Mətbuat tariximiz
Cəmiyyət
"Başqalarını yoluxdurmaya görə 3 ilədək azadlıqdan məhrum edilmə nəzərdə tutulur" - VİDEO
Cəmiyyət
Bu sərəncamda məhkumların cinayəti deyil, yaşları nəzərə alınıb – YAP-çı deputat
Siyasət
“Müsəlmanları indiyə kimi düzgün tanımamışıq” - Türklərin yardım etdiyi kimsəsiz alman qocaları...
Yazar
Seymur Əliyev
Bizi nəinki koronavirus, hətta cəhənnəm belə dəyişə bilməz
İlham İsmayıl
Dünya dəyişəcək, Qarabağ siyasəti necə?
Oqtay Qorçu
Koronavirusun siyasi coğrafiyası - Dördüncü yazı...
Şahin Quliyev
Koronavirus bizə nəyi sübut etdi?
Bəsti İsmayıl
"Kəlbəcərə borcum var, bacardığım şəkildə qaytarmağa çalışıram..."
Sultan Laçın
Allahın bu vədini unutmayaq: “HƏR ÇƏTİNLİKDƏN SONRA BİR ASANLIQ GƏLƏR!..”
Həftənin ən çox oxunanları
Bill Geyts və masonların kirli oyunları haqqında: Karantindən sonra nə olacaq...?
Türkün Çini kövrəldən, İtaliyanı göz yaşlarına boğan insanlıq dərsi
Dünyanı yenidən bölmək üçün... - Lukaşenkodan şok
48 saat içində "COVID-19"-un "atasını yandıran" dərman tapıldı - İVERMECTİN...
Kişi arvadını həyətdə yad adamla tutdu, cinsiyyət orqanın kəsdi - 18+VİDEO
Mütəxəssislər koronavirusun zəif nöqtəsini tapdı...
Hökumət əhalinin 3 aylıq kommunal xərcini üzərinə götürdü - İBRƏTAMİZ...
Putinin kurs yoldaşı onu koronavirusu dünyaya yaymaqda suçladı - ŞOK İTTİHAM...
Koronavirusu ilk dəfə aşkarlayan həkim hər şeyi açıqladı və yoxa çıxdı - FOTOLAR
İradə Zeynalova hər kəsi şoka saldı: “Rusiyada 40 min nəfər koronavirusdan ölüb” - VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247