Xəbər lenti
05/06/2020 [07:17]:
BMT Baş katibindən çağırış: “COVID-19 peyvəndi hər kəs üçün olmalıdır”
05/06/2020 [07:15]:
Minneapolisdə Corc Floydla vida mərasimi keçirilib - VİDEO
05/06/2020 [07:12]:
Koronavirus təhlükəsinin sirri aşkara çıxarıldı:
05/06/2020 [00:48]:
Bu ölkədə qatillərin şərəfinə salınan meşə genişləndiriləcək...
05/06/2020 [00:31]:
Vilyam Hacıyevin bağlamaları kimə çatacaqmış? - 2 başçını bitirən bir əməliyyat...
05/06/2020 [00:03]:
Şənbə günündən etibarən icaze.e-gov.az portalı yenidən işləyəcək
04/06/2020 [23:56]:
“Bugünkü könüllülər sabahın rəhbərləridir” - İlham Əliyev
04/06/2020 [23:34]:
Fransada koronavirus qurbanlarının sayı 29 mini ötdü
04/06/2020 [23:30]:
Azərbaycan və Serbiyanın XİN başçıları bir sıra məsələləri müzakirə ediblər
04/06/2020 [23:29]:
Türkiyədə son sutkada 21 nəfər koronavirusdan öldü
04/06/2020 [23:29]:
ÜST: Dünyada koronavirus qurbanlarının sayı 383 minə çatır
04/06/2020 [23:28]:
“Ən yaxşı bir təşəbbüs əgər düzgün icra edilmirsə, onun səmərəsi olmur” - Prezident
04/06/2020 [23:27]:
“Məmur özbaşınalığı ilə bağlı hər bir siqnal araşdırılacaq, ancaq...”
04/06/2020 [23:27]:
Maska taxmayanlara qarşı reyd: Cərimələnənlər var - VİDEO
04/06/2020 [23:27]:
Vahid Əhmədovdan əhaliyə ÇAĞIRIŞ
04/06/2020 [23:26]:
“AZE NAKHCHIVAN-KÖLN” Futbol Klubuna stadion tikilir
04/06/2020 [22:13]:
"Belarus müxalifətini Rusiya oliqarxları maliyyələşdirir" – Lukaşenko
04/06/2020 [22:10]:
"Moskvadakı paradda iştirak etmək bizim üçün iki səbəbdən zəruridir" - Politoloq
04/06/2020 [22:01]:
Məşhur Ticarət Mərkəzinin qarşısında ağır qəza: Yaralılar var - FOTO
04/06/2020 [21:41]:
“Koronavirusa yoluxmaların artması həftə sonları sərt karantin rejiminin tətbiqini zərurətə çevirir”
04/06/2020 [21:39]:
Yaşlıların köməyinə çatan tennisçi könülləri fəth etdi - MARAQLI...+ FOTOLAR
04/06/2020 [21:35]:
“İrəvan məsələsi təbliğat maşınımızın, hücum diplomatiyamızın tərkib hissəsi olmalıdır”
04/06/2020 [21:29]:
"Bir nazirin 2 aydan bir gedib rayonda 20-30 adamı qəbul etməsi ilə iş alınmaz..."
04/06/2020 [21:12]:
Bələdiyyə sədrinin köməkçisi mətbuat konfransında ayaq əzələlərini göstərdi - FOTO
04/06/2020 [21:07]:
Həftəsonu məhdudlaşdırma qərarından sonra əhali mağazalara axın edir - VİDEO
04/06/2020 [20:51]:
Ağcabədidə “ASAN xidmət” mərkəzi açılıb - YENİLƏNİB
04/06/2020 [20:49]:
Prezident Ağcabədidə taxıl biçinini izlədi - YENİLƏNİB
04/06/2020 [20:33]:
Ziyalılar Prezidentin çağırışına qoşuldu
04/06/2020 [20:30]:
Ermənistanda 60-a yaxın pasiyentin vəziyyəti ağırdır
04/06/2020 [20:28]:
Konstitusiya Məhkəməsi Ali Məhkəmənin qərarını ləğv etdi
04/06/2020 [20:25]:
Qarabağ haqqında erməni filmi “Kann-2020”-nin siyahısına daxil edildi?..-FOTO
04/06/2020 [20:23]:
Tədris kursları güzəştlərlə bağlı hökumətə müraciət etdi
04/06/2020 [20:23]:
Sevgilisinin evlənmək istəmədiyi aparıcı intihar etdi - FOTOLAR + VİDEO
04/06/2020 [20:22]:
Sahibkarlara güzəştli kreditlərin verilməsi qaydası dəyişdi
04/06/2020 [20:11]:
“LUKoil” şirkəti neftin qiymətinə dair proqnozunu açıqladı
04/06/2020 [20:08]:
DİN-dən dəfn icazəsi ilə bağlı açıqlama
04/06/2020 [20:03]:
Dəfnə getmək üçün icazə qaydası açıqlandı - RƏSMİ
04/06/2020 [20:01]:
Spiker əhaliyə müraciət etdi: “Bir ana olaraq...”
04/06/2020 [19:55]:
"Qaçqınkom" cinayət işi ilə bağlı məsələyə aydınlıq gətirdi
04/06/2020 [19:53]:
Millət vəkilləri Atatürkün imzası olan maskaları zibil qutusuna atdılar - FOTO + VİDEO
04/06/2020 [19:53]:
Qonşu dövlətdə COVID-19-a qarşı peyvəndin sınaqları başlayır – VİDEO
04/06/2020 [19:45]:
Necdet Ünüvar “Dostluq” ordeni ilə təltif edildi
04/06/2020 [19:41]:
Hamilə fili bu şəkildə öldürdülər - İnsanlığın bitdiyi an...
04/06/2020 [19:34]:
Metropoliten də həftəsonu qadağası ilə bağlı açıqlama yaydı
04/06/2020 [19:24]:
Prezident bu qanuna dəyişiklik etdi
04/06/2020 [19:23]:
“Abituriyentlər və valideynlərinin testdən keçməsi haqda tələb yoxdur”
04/06/2020 [19:19]:
BDU-da 2 gün davam edən Respublika virtual elmi konfrans öz işini yekunlaşdırıb
04/06/2020 [19:17]:
DSX Keşikçidağdakı vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı
04/06/2020 [19:16]:
Şeyxulislam nə üçün hədəfə alınıb? 
04/06/2020 [19:14]:
Azərbaycanda məktəblərdən xəstəxana kimi istifadə olunur? - RƏSMİ
04/06/2020 [19:12]:
Naxçıvana uçuşlarla bağlı TƏBİB sədrindən - Açıqlama
04/06/2020 [19:10]:
“Guya başqa xəstəlikdən ölənə “COVİD-19” arayışı verilir”
04/06/2020 [18:37]:
Masallıdan avtomobilin yük yerində Bakıya gələn şəxs həbs edildi
04/06/2020 [18:19]:
"Azərbaycan mənşəli toponimlər mərhələ-mərhələ erməniləşdirilərək təcavüzə məruz qalıb" -Vüqar Rəhimzadə
04/06/2020 [18:16]:
Azərbaycanda vergi güzəştlərinin tətbiqi infoqrafikada təqdim olunub - VİDEO
04/06/2020 [18:14]:
1918-ci ildə İrəvanı Ermənistana verməmək olardımı? - Əliyev tarix müzakirəsi başlatdı, alimlər nə deyir…
04/06/2020 [18:09]:
Ən çox koronaviruslu xəstənin hansı ərazilərdə olduğu açıqlandı - RƏSMİ
04/06/2020 [18:08]:
"Dünya çox yaxşı bilir ki, İlham Əliyev Qarabağı ermənilərə heç zaman güzəşt etməyəcək" 
04/06/2020 [18:01]:
Hesablama Palatası: Azərbaycan vətəndaşları adambaşına 1 000 dollar borcludur
04/06/2020 [17:59]:
Paşinyanın komandasından daha bir məmur istefa verdi
04/06/2020 [17:56]:
ÜST ikinci dalğanın tarixini açıqladı
04/06/2020 [17:54]:
Jurnalistlərin iş rejimi necə olacaq?
04/06/2020 [17:53]:
Azərbaycanda uçuşlar bu ay bərpa edilməyəcək
04/06/2020 [17:52]:
“Vəzirov utanmadan qaçdı və ardında qalaq-qalaq cəsəd qoydu”
04/06/2020 [17:52]:
TƏBİB-dən abituriyentlərdən koronavirus testi istənilməsi məsələsi ilə bağlı AÇIQLAMA
04/06/2020 [17:50]:
Özəl şirkətlər də sabah 2-yə qədər işləyəcək? - Rəsmi açıqlama
04/06/2020 [17:49]:
ÜST: Sərt karantin rejiminin nəticəsi 10-14 gün sonra bilinəcək
04/06/2020 [17:44]:
İcazəsi olan şəxslərin işə necə gedəcəyi bilindi - RƏSMİ + VİDEO
04/06/2020 [17:37]:
Daha uzunmüddətli qapanmalara gedə bilərik - Operativ Qərargahdan XƏBƏRDARLIQ
04/06/2020 [17:30]:
Operativ Qərargahdan 190 manatlıq birdəfəlik ödəmə ilə bağlı yeni açıqlama
04/06/2020 [17:27]:
Alternativ yollarla rayonlara getməyə cəhd göstərənlər bilməlidirlər ki... - RƏSMİ
04/06/2020 [17:24]:
Ağalar Vəliyevin seçicilərlə görüşdü - FOTOLAR
04/06/2020 [17:23]:
Qadağa günlərində insanlar dərmanı neçə alacaq? - RƏSMİ CAVAB
04/06/2020 [17:18]:
“Qapanma tam olacaq, aptek və marketlər də işləməyəcək” - Ramin Bayramlı
04/06/2020 [17:15]:
Azərbaycanın hava limanları iyulun 1-nə qədər bağlı qalacaq
04/06/2020 [17:08]:
Daha 262 nəfər koronavirusa yoluxdu - 2 nəfər öldü
04/06/2020 [17:05]:
Şəhərlərarası sərnişindaşımada ciddi izolyasiya qaydaları olacaq - RƏSMİ
04/06/2020 [17:01]:
Azərbaycanda nazirlər iclasa maska ilə getdi - FOTO
04/06/2020 [16:54]:
Pandemiyaya görə işsiz qalan fahişələr üçün pul toplandı...
04/06/2020 [16:47]:
Meyitdən transplantasiya məqsədilə götürüləcək orqan və hüceyrələrin siyahısı müəyyənləşdi
Bütün arxiv bir sırada
04/04/2020 [20:04] - Cəmiyyət - ( 1621 dəfə baxılıb)

K.Uşinskinin dilimizi məhv edən “vəsiyyəti”



“Feysbuk” sosial şəbəkəsi həyatımıza elə möhkəm “bağlarla” birləşdirilib ki, artıq sözümüzə qüvvət vermək üçün az qala kitablardan yox, ordakı statuslardan, şərhlərdən sitat gətirək. İnsafən, maraqlı paylaşımlar edənlər olur. Məsələn, xeyli vaxt bundan qabaq bir şəkil görmüşdüm. Ötürdüyü mesaj təsirli idi. Yəqin ki, çoxunuz görmüsünüz. İdeya müəllifi də, paylaşan da yaxşı iş görüblər. Şəkildəki iki balaca oğlan uşağı hərəsi ananın bir əlindən tutub özünə tərəf çəkir. “Mənim anamdır” cümləsinin çərçivədə, bərli-bəzəkli yazılması əsas fikrin qabardılmasına yönəldilib. Hər iki oğlan eyni sözü deyir. Həmin şəkil aşağı hissədə təzədən iki fərqlə verilib. İkincidə ana qocalıb çarəsiz-çarəsiz baxır ki, hansı övladı ona sahib çıxacaq. Qardaşlar isə əlləri ciblərində üzlərini yana tutublar. Bu dəfə ikisinin də fikri belədir: – “Sənin anandır”.

O ananın taleyi də bizim anamızınkına bənzəyir. Azərbaycanı deyirəm. O Azərbaycanı ki, Almas İldırım görürdü onun aqibətini, o ananı ki, dərdini şair oğlu çəkir, “Qoynunda Şimaldan gələn qonaq gəzir…”deyir. Bax o Şimallı qonaq da, ondan neçə əsr əvvəl gələn qəsbkarlar da bizi anamızın dilindən uzaq saldılar. Şeirə çevrilən ağrılarını duymadılar. Çünki ağının deyildiyi dildən “yaxşısını” tapmışdılar. Həmin xalqdır binaların üzərində qeyri dillərdə yazılan yazılara biganə qalan, həmin xalqdır hərəsi bir dil öyrənib özünükünü unudan, “sənin dilindir sən qoru” deyib qardaşına yönəldən. Bu məqamda “Feysbuk”da gördüm həmin şəkli çərçivəyə salıb “yazının divarından” asıram. Yaxşı-yaxşı baxın.

Dillə bağlı bizə qədər də çox deyilib, çox yazılıb, biz də çox dedik, çox yazdıq. Oxumuşuq ki, rus mütəfəkkiri K.Uşinski deyib bir milləti məhv etmək istəyirsənsə, birinci onun dilini əlindən al. Rəhmətliyin başqa mənada söylədiyi bu fikirdən siyasətçilər öz istədikləri kimi faydalandılar. Hegemon dövlətlər ata nəsihəti bilib də həmin aforizmi bizə tətbiq etdilər. Uzun müddət rəsmi dairələrdə ərəb, fars, rus dilləri işlənməsinin dilimizə vurduğu yaradır ki, bu gün də üç kəlməmizdən biri öz sözümüz deyil. O “nəsihətin” nəticəsidir ki, şəhərdə gözə dəyən bir çox lövhələrin üzərində ana dilində bir kəlmə də görmürük. Gördüklərimiz isə qrammatik baxımdan bərbaddır. Bu da dil qanunlarına bələd olmadığımızın göstəricisidir.

Fədakarların küçələrdə monitorinq aparıb çəkdikləri qalaq-qalaq şəkillərdən albom düzəltmək olar. Adına “millət albomu”, “dil albomu” – nə deyirsiniz deyin, amma baxın. Və düşünün.

Dillə bağlı konkret faktlara söykənən, etiraz motivli “şəkilli yazılar” Vasif Sadıqlı, Fizzə Heydərova, vətəndaş yanğısı ilə Gülyaz Əliyeva, mövqeyimi açıqlayan bir neçə yazı da mən və digər ziyalılar yazmışıq. Bu mövzuda Cabir Novruzun tövsiyəsinin (“Gələcəyə çox da ümid bağlamayın”) əleyhinə gedib gələcəyə çox, lap çox ümid bağlayırıq. İnanırıq ki, bu zəhirmar virusla mübarizə bitən kimi, yəqin ki, dilini korlayan viruslara qarşı da aidiyyatı qurumlar tədbir görəcəklər.

Televizor adlı əşyaya qarşı antipatiyam olduğundan o işləyən saatlarda həmin otağa keçmirəm (bu barədə bir dəfə yazmışam.) Müğənni olsaydım, Barış Manço kimi mən də televizor üçün oxuyardım ki, mövsümlər gəldi keçdi baxışmayalı. Sonuncu dəfə adam kimi (yəni divanda əyləşib) televizora baxanda çox gənc idim. Uzun illərdir ki, televiziya proqramlarından imtina etmişəm. Dərzidə, gözləmə salonlarında və s. yerlərdə məcburən izlədiyim proqramlardan iyrənərək baxmıram. Bu illər ərzində zövq almaq üçün iki-üç nəfər sanballı ziyalımızın çıxışını izləmişəm vəssalam. Nəhayət, son günlərin karantin rejimi ilə əlaqədar tətbiq edilən qaydalardan xəbər tutmaq üçün özümü bu “işgəncəyə məruz” qoyub, bir neçə verilişi izləməli oldum. Amma hansı məqsədlə ekrana yaxın əyləşdiyim yadımdan çıxdı. Özümü nitq polisi kimi hiss etdim. İki-üç verilişə baxmaq xeyli material toplamağıma imkan verdi. Veriliş gedə-gedə apardığım qeydlərin çoxunu indi oxuya bilmirəm. Aparıcıların nitqi kimi qarışıqdır. Onların “kələ-kötür” nitqini dinləyəndə mənə elə gəldi, necə ki, yollar ayaqlarımızı ağrıdır, eləcə də bu əyri-üyrü tələffüzdən sözlər inciyir. Qulaqlarımız da bir yana, yazıq ana dili nələr çəkir. Son vaxtlar “bilməzsən” sözünü “bilmərsən” kimi deyənlər də artıb. Dillərinə hardan düşüb, – bilmirəm.

“Speys” telekanalındakı aparıcını dinləyirəm ki, vəziyyətdən məlumatım olsun. Vaxtımın çoxu onun “xəbər verdiyim kimi”, “qeyd etdiyim kimi”, “dediyim kimi” ifadələrindən axırda hansını seçəyini gözləməyə getdi. “…ayın 20-dək fyaliyət göstərəcək” cümləsini də sonra başa düşdüm ki, “fəaliyyət” demək istəyir.

“Real TV”-dəki qonaqsa maska düzəltməyi öyrədirdi, bildirdi ki, bunu düzəltmək çox “hasantdır”.

Brilyant Dadaşova gül kimi xatirəsini işlətdiyi ifadə ilə İctimai kanaldakı verilişdə eybəcərləşdirdi: “Mirzə Babayev bərkdən oxuyana deyirdi ki, niyə anqırırsan?”. Aparıcı Saleh Bağırova tutacağım iradın isə onun savadına, mədəniyyətinə heç bir zərəri yoxdur. O da etiraz edib deyə bilər ki, əksər ziyalılar “Rəcəbovu – Rəcəbıv”, “Babayevi – Babaiv” kimi tələffüz edir, burda nə var ki? “Hasant” sözünü bu verilişdə də işlətdilər. Bu da onu göstərir ki, çoxumuz “asan” əvəzinə bu cür deyirik. Elə mənim yaxınlarım da. Ola bilsin, mənim tələffüzümdə də bəzi qüsurlar var. Siz də mənə xəbərdarlıq edin. Beləliklə, gec də olsa, ana dilini qorumağa birinci özümüzdən başlamış olarıq.

“Material toplamaq üçün” “Yutub”a da baxmışam. Beş-on mahnı da dinləmişəm. Burda da mahnıdan çox qrammatik səhvlərə başım qarışmışdı. Səhvlərindən yazdım, mahnılardan yazmaqsa indiyə qaldı.

Sovet dönəmində yazılan mahnılarda da ifaçıların xətalı tələffüzünü eşidirik. Məsələn, Polad Bülbüloğlunun “ot qoydun gözümə” oxuması dinləyicidə başqa təsəvvür oyada bilər. Azərbaycan dilini bilməyən Manana Caparidze “məhəbbət”lə “Məhəmməd”i ayıra bilməsin, Polad Bülbüloğlu da “ot”la “od”u.

Son dövrlər bəstələnən mahnıları hesablasaq, onca dənəsini dinləyirəm. O da sözü, bəstəsi, ifası yerində olanı. Yaxşı musiqi ilə pis musiqini seçmək üçün musiqişünas olmağa ehtiyac yoxdur ki.

Bilmirəm Musa Musayevin mahnıda “ğ” hərfi əvəzinə “q” demək adətindən özünün, ya da duet ortağının xəbəri var ya yox, (“Sönmüş ocaqıma dönürəm”), (“Qıyma ömrümün cavan çaqına” ) əgər yoxdursa, mən xəbər edirəm.

Könül Kərimovanın ötən illərdə ifa etdiyi mahnılardan dinlədiklərim var, amma bu marağın onun

“Vüsal bizim, həsrət bizim

Özün söylə gəl, əzizim,

Sevgi dolu qəlbimizi

Biz açmasaq, kim açarmı?”

oxumasına irad tutmağıma heç bir dəxli yoxdur.

Rədif pozulmasın deyə yersiz halda “açarmı” soruşmağın nə mənası var?

Yazıda söhbət səhv oxunan sözlərdən gedir. Bu ağrıya dözə bilmirik, ümumilikdə mahnı mətnlərindəki qüsurlardan yazsaq, “ot” püskürərik, “ot” tutub yanarıq.

Pərvanə BAYRAMQIZI

Yaşlıların köməyinə çatan tennisçi könülləri fəth etdi - MARAQLI...+ FOTOLAR
Bələdiyyə sədrinin köməkçisi mətbuat konfransında ayaq əzələlərini göstərdi - FOTO
Sevgilisinin evlənmək istəmədiyi aparıcı intihar etdi - FOTOLAR + VİDEO
Millət vəkilləri Atatürkün imzası olan maskaları zibil qutusuna atdılar - FOTO + VİDEO
Hamilə fili bu şəkildə öldürdülər - İnsanlığın bitdiyi an...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika

Gündəm
“İrəvan məsələsi təbliğat maşınımızın, hücum diplomatiyamızın tərkib hissəsi olmalıdır”
Dünya
Pandemiyaya görə işsiz qalan fahişələr üçün pul toplandı...
Cəmiyyət
“İndiki halda ümidlərin nə qədər doğru olacağını söyləməyə çətinlik çəkirəm...”
Dünya
Qapın döyülür, açıb görürsən ki, qapında iki timsah didişir - VİDEO
Cəmiyyət
Rus icması Nyu-Yorkda patrul dəstələri yaradıb -FOTOLAR
Yazar
Seymur Verdizadə
"Donuza güllə atan adamın başını donuz kimi kola soxub, şalvarını əynindən çıxarırdılar..."
Sultan Laçın
“Elə bildim, qaçqınlar “Qaçqınkom”un qarşısında  Qarabağın azadlığı tələbilə aksiya keçirir...”
Həftənin ən çox oxunanları
Azərbaycan Respublikasıının 20 faizində  təhlükəsizlik atası azərbaycanlı olan generala tapşırıldı... 
Elçibəyin Klintona Kəlbəcərlə bağlı yazdığı məxfi məktub: Prezident amerikalı həmkarından nə istəyib?
"Ay it uşaqları, Ramil Markaryanı yatdığı yerdə öldürməyib..."
Niyə Əbülfəs Qarayevin işdən qovulmasına ən çox sevinən Bərdə camaatıdır...?
“Əvvəllər Yaşarla bağlı etiraf məsələsinə gələndə hardasa əsəbiləşirdim, amma indi..”
Rusiyaya səs salan azərbaycanlı müğənni: “Gəncədə dörd manata ofisiant işləyirdim” - VİDEO
“İyunun 2-də Pənah Hüseynə bildirmişəm ki, bunu etmək olmaz, nəticəsi sizin üçün pis olacaq”
"Qarayevin qonağı olan Jerar Depardye gördüklərindən o qədər heyrətə gəlmişdi ki..."
“Qarabağ probleminin həlli sazişi imzalanmışdı, lakin Gəncə qiyamını eşidən ermənilər dedilər ki...”
"Əli Nağıyev istədiyinin 10 faizini hələ həyata keçirə bilməyib, çünki..."
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247