Xəbər lenti
14/07/2020 [10:12]:
Qırğızıstanın Xarici işlər naziri koronavirusa yoluxdu
14/07/2020 [09:52]:
Koronavirus daha yoluxucu hala gəlib - AÇIQLAMA
14/07/2020 [09:48]:
ABŞ-dan Tovuz təxribatı haqda çağırış: Dərhal dayandırın!
14/07/2020 [09:40]:
“Mənim anamın milliyəti belədir, bəzilərinin anasının heç kimliyi bilinmir”
14/07/2020 [09:34]:
Təxribatlara heç bir dövlət dəstək verməz, Ermənistan məğlubiyyətə məhkumdur - Paşinyan “odla oynayır”
14/07/2020 [09:32]:
“Gündə iki mindən çox adam virusa yoluxur”
14/07/2020 [09:28]:
Qarabağı azad etməyin artıq vaxtıdır - Türk deputat
14/07/2020 [09:27]:
Ermənilər şok video yaydı: Ordumuzun hücumundan sonrakı görüntülər
14/07/2020 [09:24]:
Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı
14/07/2020 [09:23]:
Koronavirusla bağlı son STATİSTİKA
14/07/2020 [09:14]:
Düşmən Tovuzu yenidən atəşə tutdu - RƏSMİ
14/07/2020 [08:36]:
BMT-nin Baş katibi Azərbaycan və Ermənistanı atəşi dayandırmağa çağırıb
14/07/2020 [08:34]:
Təyyarədə qorxulu anlar: Sərnişinlər qışqırmağa və dua etməyə başladılar - VİDEO
14/07/2020 [08:32]:
ABŞ koronavirus vaksininin istehsalına başladı
14/07/2020 [08:17]:
Təbiət də Ermənistanın Rusiya bazasının yerləşdiyi  şəhərinə hücuma keçdi…-FOTOLAR+VİDEO
14/07/2020 [07:18]:
"Gözümüzü Allaha görə "sındıraq" ki, möcüzələri görək..."
14/07/2020 [02:08]:
Rusiyanın bığının altından min dəfə keçsək də, xeyri olmayacaq...
14/07/2020 [01:47]:
Tovuzda baş verənlər və informasiya müharibəsi... - Konfliktoloqun şərhi...
14/07/2020 [01:43]:
Ermənistan niyə məhz indi hərbi təxribata əl atır?
14/07/2020 [01:08]:
“Ermənistan törətdiyi bütün qanunsuz əməllərin cavabını verəcəkdir” - XİN
14/07/2020 [00:45]:
FHN-dən Şəmkirdə yağışın yaratdığı fəsadlarla bağlı AÇIQLAMA
14/07/2020 [00:42]:
Mövlud Çavuşoğlu: “Can Azərbaycana canımız fəda”
14/07/2020 [00:41]:
Düşmənin bir neçə hərbi obyekti, texnikası, 20 nəfərdən çox şəxsi heyəti məhv edilib - VİDEO
14/07/2020 [00:37]:
Xınalığa sel gəldi, yol bağlandı - VİDEO
14/07/2020 [00:34]:
Tovuzun Ağdam kəndində son vəziyyət - VİDEO
14/07/2020 [00:33]:
Meral Akşener: "Qardaşlarımızın yanındayıq"
14/07/2020 [00:30]:
Mahmud Vaezi: “Azərbaycanın ərazi bütövlüyü İranın regional strategiyasıdır”
14/07/2020 [00:28]:
Qudsi Osmanov: "Ermənistan diqqəti ölkədaxili problemlərdən yayındırır”
13/07/2020 [23:34]:
"Ermənistan təxribatçı hücumlarını Rusiyanın dəstəyi ilə edir" - Kırım Haber Ajansı...
13/07/2020 [23:32]:
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Qazaxıstan xalqına başsağlığı verdi
13/07/2020 [23:28]:
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu şəhid ailələrinə başsağlığı verdi
13/07/2020 [22:31]:
"Paşinyanın belə təxribatlarla problemi aradan qaldırmaq cəhdləri iflasa uğradı"
13/07/2020 [21:49]:
“Hazırda mediamızın beynəlxalq cameəni ətraflı məlumatlandırması olduqca önəmlidir”
13/07/2020 [20:51]:
Təhlükəsizlik Şurasının iclasından çıxan nəticələr...
13/07/2020 [20:44]:
Paşinyanın həyat yoldaşı Azərbaycan analarına çağırış edib
13/07/2020 [20:37]:
Rayonlara yağan leysan çaylarda selə səbəb olub - FAKTİKİ HAVA
13/07/2020 [20:34]:
Həmsədrlərdən cəbhədəki vəziyyətlə bağlı BƏYANAT
13/07/2020 [20:30]:
"Zəruri əks həmlə tədbirləri görülür” - Prezidentin köməkçisi
13/07/2020 [20:23]:
Mətbuat Şurası cəbhədə baş verənlərlə bağlı KİV-ə müraciət edib
13/07/2020 [20:22]:
Elmar Məmmədyarovla Mevlut Çavuşoğlu arasında telofon danışığı olub
13/07/2020 [20:21]:
GUAM Ermənistanın təxribatını pisləyib
13/07/2020 [20:20]:
Sergey Lavrov: "Tərəfləri təmkinli olmağa çağırıram"
13/07/2020 [20:15]:
Yuxarı Ağcakəndə güclü leysan yağıb, təsərrüfata və əhaliyə ziyan dəyib - VİDEO
13/07/2020 [19:36]:
XİN: “Ermənistanın törətdiyi təxribat yeni bir aqressiya, təcavüz aktıdır” - VİDEO
13/07/2020 [19:22]:
Ermənilər Dondar Quşçu kəndini top atəşinə tutublar - RƏSMİ
13/07/2020 [19:19]:
190 manata qarpız alıb qıran qardaşlar peşman olub - VİDEO
13/07/2020 [19:06]:
"Ramiz Mehdiyevlər bu xalqdan nə istəyirlər?..” -1998-ci il...
13/07/2020 [18:54]:
Təhsil İdarəsinə yeni rəis təyin olundu
13/07/2020 [18:39]:
“Qarabağ və Krımın ardınca, bu dəfə Türküstanın hansısa vilayəti əməliyyat masasında ola bilər”
13/07/2020 [18:38]:
"Artıq Ermənistan ictimaiyyəti Paşinyanın yalanlarını ironiya ilə qarşılayır"
13/07/2020 [18:31]:
Batmanqılıncdan Aqil Abbasa qədər...
13/07/2020 [18:25]:
“Azərbaycan tərəfi mülki əhalini, mülki yaşayış məntəqələrini atəşə tutmur” - MN
13/07/2020 [18:24]:
DTX sabiq müdafiə nazirini SAXLADI
13/07/2020 [18:21]:
*İdeyalarını reallaşdırmaq istəyənlər üçün fürsət: “EduHack” hakatonu*
13/07/2020 [18:20]:
"İşğalçı ölkənin baş naziri bununla sıravi ermənilərin qəzəbindən yayınmağa çalışır"
13/07/2020 [18:16]:
"Ermənistan bu təxribatlarla işğalçı və təcavüzkar siyasətinin məsuliyyətini üzərindən atmağa cəhd edir"
13/07/2020 [17:55]:
Bakıda ləğv olunmuş Avropa çempionatı beş il sonra keçiriləcək
13/07/2020 [17:37]:
Makedoniya türklərinin lideri: ”Ermənistan ordusu böyük itkilər verib”
13/07/2020 [17:36]:
Daha bir həkim koronavirusdan vəfat etdi
13/07/2020 [17:35]:
İlham Əliyev Emmanuel Makrona məktub yazıb
13/07/2020 [17:30]:
Röya Qazaxda Əsmər nənənin evini təhvil verdi – VİDEO
13/07/2020 [17:15]:
KTMT-nin təcili iclası təxirə salındı
13/07/2020 [17:14]:
Ombudsman Ermənistan silahlı qüvvələrinin təxribatı ilə bağlı bəyanat yayıb
13/07/2020 [17:13]:
Dağlıq Qarabağın azərbaycanlı icması ermənilərin təxribatı ilə bağlı bəyanat yaydı
13/07/2020 [17:12]:
Azərbaycanda daha 529 nəfərdə koronavirus aşkarlanıb, 7 nəfər vəfat edib
13/07/2020 [17:11]:
"Bu dövlətə, bu millətə, bu bayrağa dil uzadanın dili, əl uşadanın əli kəsiləcək" - VİDEO
13/07/2020 [17:05]:
Ermənistanın təxribatı ilə bağlı İctimai Liderlər Platformasının BƏYANATI...
13/07/2020 [17:03]:
"Ramiz Mehdiyevin kölgədəki adamları bu tezisi tirajlamaqda çox maraqlı görünürlər..."
13/07/2020 [16:57]:
Düşmən Naxçıvan istiqamətində də atəşkəs rejimini kobudcasına pozdu, cavabını aldı...
13/07/2020 [16:47]:
Ermənilər yenə özlərini biabır etdilər: 2018-ci ilin görüntüsü yeni kimi paylaşıldı - FOTOFAKT
13/07/2020 [16:36]:
"Düşmənin Qaraqaya yüksəkliyini ələ keçirməsi barədə məlumatlar dezinformasiyadır"
13/07/2020 [16:32]:
Mehriban Əliyeva: “Bizim torpağımız, Vətən uğrunda mübarizəmiz müqəddəsdir!”
13/07/2020 [16:31]:
“Bizim üçün Ravil ikinci dəfə dünyaya gəldi...” - Şəhid gizirimizin atası...
13/07/2020 [16:29]:
Akademik: "Azərbaycanın XX əsr tarixinin əlli ildən çox bir dövrü dahi Heydər Əliyev şəxsiyyəti ilə sıx bağlıdır"
13/07/2020 [16:29]:
"Hiyləgərlik və fitnəkarlıq Ermənistanda siyasi hakimiyyətlərdən bir-birinə qalan ənənədir"
13/07/2020 [16:24]:
"Rəsmi Bakı Kremldən gələcək budəfəki zənglərə məhəl qoymamalıdır..."
13/07/2020 [16:13]:
Avropa İttifaqı Ermənistan-Azərbaycan sərhədində vəziyyətlə bağlı bəyanat yayıb
13/07/2020 [16:12]:
"Həmin müqavilə imzalanmalıdır ki, Çavuşoğlunun dediyi kimi, qardaş ölkə bizə yardım edə bilsin"
13/07/2020 [16:12]:
Azərbaycan bu gün dördüncü şəhidini qarşılayır
13/07/2020 [16:10]:
XİN: Mülki əhali arasında itki yoxdur
Bütün arxiv bir sırada
28/05/2020 [10:06] - Cəmiyyət - ( 925 dəfə baxılıb)

"1918-ci ildə Azərbaycan türkləri demokratik cümhuriyyət qurmağa qadir və layiq olduqlarını sübut etdi"



Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması yalnız Azərbaycan xalqı üçün deyil, bütün türk dünyası, eləcə də Şərq üçün böyük əhəmiyyət kəsb edib.

Bunu Trend-ə AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, dosent Faiq Ələkbərli deyib.

Onun sözlərinə görə, bu cümhuriyyətin qurulması çar Rusiyasında baş verən inqilabların nəticəsi, süqutu ilə yanaşı, millətin özünün ortaya qoyduğu milli ideyanın qanunauyğun sonluğu idi:

"1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan türkləri bir daha sübut etdilər ki, yeni dövrdə də demokratik cümhuriyyət qurmağa qadir və layiqdirlər. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucusu, ideoloq M.Ə.Rəsulzadə istiqlala aparan Azərbaycan milli ideyasını hər şeydən əvvəl Qafqaz türkləri ilə İran türklərini birləşdirən, onların bir-birindən ayrı deyil, vahid ulus olması anlamında irəli sürüb. Başqa sözlə, Rəsulzadənin irəli sürdüyü Azərbaycan milli ideyasının əsasını Dərbənddən Kəngər korfəzinə, Bakıdan İrəvanadək eyni adət-ənənəyə, əxlaqa, məişətə, dilə, ədəbiyyata sahib olan Azərbaycan türklərinin, Azərbaycan xalqının vahidliyi, bütünlüyü təşkil etmişdir. Bu mənada, Rəsulzadə hələ istiqlaldan əvvəlki məqalələrində "Azərbaycan türkləri", "Azərbaycan muxtariyyəti" anlayışlarına geniş yer verib, türk xalqları arasında Azərbaycan türklərinin öz dili, öz ədəbiyyatı, öz adəti olmasını müdafiə edib. 1917-ci ilin mayında Moskvada keçirilən Birinci Rusiya müsəlmanları qurultayında digər türk xalqları ilə yanaşı, "Azərbaycan muxtariyyəti" ideyasını da irəli sürən Rəsulzadə artıq həmin ilin sonunda "Azərbaycan muxtariyyəti haman bir əmri-vaqe halını almaldır" deyə, fikrini açıq şəkildə ifadə etmişdir. "Azərbaycan muxtariyyəti" ideyasını Nəsib bəy Yusifbəyli ilə bir yerdə ortaya atan Rəsulzadə, bununla da yeni bir türk dövlətinin yaranması yolunda ciddi zəmin hazırlamış, eyni zamanda "Qafqaz" türkləri ilə "İran" türklərinin ortaq gerçək adını da dəqiqləşdirmişdir: Azərbaycan türklüyü, Azərbaycan xalqı!"

F.Ələkbərli qeyd edib ki, həmin dövrdə müstəqil Azərbaycan türkçülüyünün, ya da azərbaycançılığın əleyhinə olan əsas qüvvələr rusiyaçılar, ittihadçılar, irançılar idilər:

"Məsələn, "Azərbaycan türklüyü", ya da "Azərbaycan" milli ideyası ortaya atıldığı zaman Şimali Azərbaycanda İslam birliyindən çıxış edən ittihadçılarla "Böyük Rusiya" xülyasından qurtulmayan sosial-demokratlar (bolşeviklər, menşeviklər, sosialistlər) birmənalı şəkildə buna qarşı çıxırdılar. "Azərbaycan muxtariyyəti" ideyasını ittihadçılar islam birliyinin parçalanması, sosialistlər isə Rusiya demokratiyasından ayrı düşmək kimi yozurdular. Azərbaycan milli ideyasının əleyhdarları olan ittihadçılarla sosial-demokratlar bu fikirlərini Azərbaycan Cümhuriyyəti yaranana qədər davam etdirdilər. Yalnız 1918-ci ilin 28 mayında Azərbaycan Cümhuriyyəti adlı yeni dövlətin bəyan edilməsindən sonra azərbaycanlı ittihadçılarla demokratlar da Azərbaycan milli ideyasına sahiblənməyə başladılar".

Alim əlavə edib ki, Rəsulzadə Azərbaycan türkçülüyünü, yaxud azərbaycançılığı birmənalı şəkildə "Rusiya Azərbaycanı"na və "İran Azərbaycanı"na qarşı qoymuşdur. Yəni Rəsulzadənin ortaya atdığı "Azərbaycanizm"in mahiyyətində məhz türklçülük və azərbaycançılıq dayanırdı. Başqa sözlə, Şimali Azərbaycan türkləri bir tərəfdən 90 ilə yaxın Rusiyanın işğalı altında olduğu üçün ruslaşdırma siyasətinin qurbanı olmuşlar, digər tərəfdən Qacarlar dövlətinə son vermək niyyətində olan farslarla, onların təsiri altına düşmüşlərə qarşı mübarizə apararaq Azərbaycan türkçülüyünü, azərbaycançılığı müdafiə etmişlər.

Azərbaycan milli ideyasının müəllifi olan M.Ə.Rəsulzadə Cümhuriyyət dövründə türk dövlətinə belə bir adın verilməsini üç faktorla izah etmişdir:

1) "Qafqaz Azərbaycanı" və "İran Azərbaycanı"nda məskunlaşmış türklər tarixən milli kimlik anlamında "Azərbaycan"la bağlı olmuş, bu anlamda milli kimliyi "Azərbaycan türkü", milli dili "Türk dili", ya da Türk dilinin Azərbaycan şivəsi adlandırılmışdır;

2) Quzeyli-güneyli Azərbaycan türkləri dil, din, etnik, mədəni və sosial baxımdan tarixən vahidlik təşkil etmişdir;

3) Qafqaz türklərinin yaşadıqları coğrafiya da tarixən "Azərbaycan" adını daşımışdır. Rəsulzadənin bu izahlarının nəticəsi olaraq da çox keçmədən milli sosialistlərin, milli ittihadçıların çoxu "Müstəqil Azərbaycan" ideyasını müdafiə etməyə başladılar.

M.Ə.Rəsulzadə 1918-ci ilin 10 dekabrında parlamentin 2-ci iclasındakı çıxışında Azərbaycan milli ideyasının şüurlarda qazanılmış bu uğurunu nəzərdə tutaraq deyirdi: "Bizim yaxın məqsədlərmizdən biri olan Azərbaycan muxtariyyətini tələb edərkən həm sağdan, həm də soldan hücumlara düçar olurduq. Daima Azərbaycan məfkurəsinin müdafiəçisi olan firqəmiz üçün bu gün o böyük məqsəd hasil olmuşdur. Çünki artıq gərək sağlar, gərəksə sollar Azərbaycanı inkar deyil, var qənaətlərilə isbat edirlər. Çünki artıq Azərbaycan fikri üzərində müsəlman firqələri arasında ixtilafi-nəzər yoxdur. Çünki cəmiyyətimizin zehnində Azərbaycan istiqlalı fikri yer tutmuş, yerləşmişdir. Çünki üçrəngli o məğrur bayraq artıq siyasətən hamımızı birləşdirmişdir".

F.Ələkbərli bildirib ki, cümhuriyyət dövründə ortaya qoyulmuş milli-demokratik əməllər, insan hüquq və azadlıqları azərbaycanılar üçün gerçək bir örnəkdir. Azərbaycan Cümhuriyyəti kimi tanınan bu milli-demokratik dövlətin qurucuları önündə, dünyanın hansı bölgəsində yaşamasından asılı olmayaraq hər bir Azərbaycan türkü, azərbaycanlı baş əyməli, onların xatirələrinə hörmət göstərməlidirlər:

"Ən azı ona görə ki, cümhuriyyətin qurucuları Azərbaycan türklərinə, bütün azərbaycanlılara böyük və müqəddəs bir ad - Azərbaycan Cümhuriyyəti adını əmanət qoyublar! Biz hamımız bu adla fəxr etməliyik".

loading...
"Hiyləgərlik və fitnəkarlıq Ermənistanda siyasi hakimiyyətlərdən bir-birinə qalan ənənədir"
Qatar qəzası 2500 illik cinayəti ortaya çıxardı - FOTO
Bank soyğunu saniyələrlə qeydə alındı - VİDEO
Yeni qlobal epidemiya üçün həyəcan təbili çalındı - FOTO
"Bəlkə də DTX-nın XİN-də keçirdiyi son əməliyyatında bu amilin açar rolu var..."
Clean City Company
N.Tusi adına Klinika

Hadisə
"Paşinyanın belə təxribatlarla problemi aradan qaldırmaq cəhdləri iflasa uğradı"
Siyasət
"Ramiz Mehdiyevin kölgədəki adamları bu tezisi tirajlamaqda çox maraqlı görünürlər..."
Cəmiyyət
"Rəsmi Bakı Kremldən gələcək budəfəki zənglərə məhəl qoymamalıdır..."
Cəmiyyət
“Türkiyənin daxili işidir...” -Rusiyadan Ayasofya açıqlaması...
Cəmiyyət
“Bu cür addımları təbliğ etmək lazımdır ki, digər insanlara da nümunə olsun...”
Yazar
İlham İsmayıl
Rusiyanın bığının altından min dəfə keçsək də, xeyri olmayacaq...
Seymur Verdizadə
Dünənə kimi “Toylar yoxdur, acından ölürük” deyib, efirdə göz yaşı axıdan siz deyildiniz?
Sultan Laçın
“Gündə koronavirusla zarımaqdansa, qalxaq kişi kimi “ya ölum -ya qalım” savaşına!..”
Həftənin ən çox oxunanları
"82 yaşınız var, ömrünüz boyu nə Heydər Əliyevi, nə də İlham Əliyevi gözünüz götürüb"
"Mənə ağıl öyrətmə, Emil, mənim nitqimdə heç kim qüsur tuta bilməz, çünki mən..."
"Artıq qərar vermək zamanıdır" - Etibar Məmmədov İlham Əliyevə səsləndi...
Səməd Vurğunun tutdurduğu Xalq yazıçısı: Sürgündən qayıdanda arvadı başqası ilə...
Etiraf: Ermənistan DƏHŞƏT İÇİNDƏDİR: cəbhədə 200 ölü, 300 yaralı... - FOTO
Ermənilər ağır itkilər verdilər — Düşmənin 31 hərbçisi məhv edildi - FOTO
Tovuz təxribatının baiskarı olan erməni general - FOTO
Fəzail Ağamalı Siyavuş Novruzovun Həzrət Əli ilə müqayisə etdiyi oğlundan danışdı...
Kürdoğlu Əsgərovdan Süleyman Süleymanlıya şillə kimi cavab: "Get işinlə məşğul ol..."
"Xalxın fahişəsinə, bizim də “nemes"lərə bax..."
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247