Xəbər lenti
14/07/2020 [11:52]:
"Ordumuz Ali Baş Komandanın əmri ilə torpaqlarımızı işğaldan azad etməyə qadirdir"
14/07/2020 [11:45]:
102 məktəb binası istifadəyə veriləcək
14/07/2020 [11:43]:
Bu il aliment borcunu ödəməyən 943 nəfər həbs edilib
14/07/2020 [11:42]:
İmtahan verənlər arasında yoluxma faktı yoxdur
14/07/2020 [11:41]:
Sel sularına görə bağlanan Quba-Xınalıq yolunda hərəkət bərpa olundu - VİDEO
14/07/2020 [11:36]:
Türkiyənin Vitse-prezidenti: “Türkiyə və Azərbaycan ətlə dırnaq kimidir”
14/07/2020 [11:26]:
UNEC-də konfrans: “Qlobal iqtisadi dəyişikliklər və fürsətlər, fənlərarası inteqrasiya”
14/07/2020 [11:24]:
Ayaqlarından tavana asdılar, işgəncələri sosial mediada yayımladılar - VİDEO
14/07/2020 [11:23]:
Sərt karantin bölgələrində qəbul imtahanı keçirilə bilər
14/07/2020 [11:22]:
DİM-dən yeni qərar: bu şəxslər növbəti imtahanlarda iştirak etməyəcək
14/07/2020 [11:18]:
Ermənistanda son sutkada 339 nəfər COVID-19-a yoluxub, 8 nəfər ölüb
14/07/2020 [11:17]:
Prezidentin köməkçisi: "Ermənistanın cəzasızlığı onu növbəti hərbi avantüralara və təxribatlara şirnikləndirir"
14/07/2020 [11:16]:
Gürcü hərbi ekspert: “Bölgə lokal müharibə astanasındadır”
14/07/2020 [11:13]:
SON DƏQİQƏ! Ordumuz kəskin top atəşinə başladı
14/07/2020 [11:10]:
DYP ötən gün karantini pozanların sayını AÇIQLADI
14/07/2020 [11:07]:
"Ramiz Mehdiyev Şərurda doğulsa da, heç vaxt naxçıvanlı, şərurlu ola bilməyib..."
14/07/2020 [11:04]:
Güləşçilərə məşqdə uzunqol köynək geyinmək və bir idmançı ilə güləşmək tövsiyə olundu
14/07/2020 [11:00]:
"Vandalizm erməninin qanındadır": Qənirə Paşayeva atəş xəttində jurnalistlərə danışdı
14/07/2020 [10:58]:
Hikmət Hacıyev: “Artilleriya qurğularından istifadə etməklə hücum gözlənilirdi”
14/07/2020 [10:58]:
Ermənistan silahlı bölmələri Tovuzun Dondar Quşçu kəndini artilleriya atəşinə tutub
14/07/2020 [10:52]:
Məşhur türk firması məhsullarında  homoseksual rəmzlərindən istifadəni qadağan etdi...
14/07/2020 [10:49]:
"İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə BMT Baş Assambleyasının Xüsusi Sessiyasının keçirilməsi Azərbaycanın nüfuzunun bariz nümunəsidir"
14/07/2020 [10:46]:
Göyərtədə siqaret çəkən sərnişinə görə pilot məcburi eniş etdi
14/07/2020 [10:42]:
Alimlər koronavirusa yeni yoluxma riskini aşkarladılar
14/07/2020 [10:40]:
"Müayinə zamanı məlum oldu ki, ciyərlərimə dəhşət soyuq olub, ümid edirəm ki..."
14/07/2020 [10:40]:
Rüşvət almaqda ititham olunan məktəb direktoru hakim qarşısına çıxarılır
14/07/2020 [10:38]:
İyulun 20-dən sonra növbəti buraxılış imtahanları keçirilə bilər
14/07/2020 [10:37]:
Donbasda döyüşlərdə 3 Ukrayna hərbçisi həlak olub
14/07/2020 [10:12]:
Qırğızıstanın Xarici işlər naziri koronavirusa yoluxdu
14/07/2020 [09:52]:
Koronavirus daha yoluxucu hala gəlib - AÇIQLAMA
14/07/2020 [09:48]:
ABŞ-dan Tovuz təxribatı haqda çağırış: Dərhal dayandırın!
14/07/2020 [09:40]:
“Mənim anamın milliyəti belədir, bəzilərinin anasının heç kimliyi bilinmir”
14/07/2020 [09:34]:
Təxribatlara heç bir dövlət dəstək verməz, Ermənistan məğlubiyyətə məhkumdur - Paşinyan “odla oynayır”
14/07/2020 [09:32]:
“Gündə iki mindən çox adam virusa yoluxur”
14/07/2020 [09:28]:
Qarabağı azad etməyin artıq vaxtıdır - Türk deputat
14/07/2020 [09:27]:
Ermənilər şok video yaydı: Ordumuzun hücumundan sonrakı görüntülər
14/07/2020 [09:24]:
Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı
14/07/2020 [09:23]:
Koronavirusla bağlı son STATİSTİKA
14/07/2020 [09:14]:
Düşmən Tovuzu yenidən atəşə tutdu - RƏSMİ
14/07/2020 [08:36]:
BMT-nin Baş katibi Azərbaycan və Ermənistanı atəşi dayandırmağa çağırıb
14/07/2020 [08:34]:
Təyyarədə qorxulu anlar: Sərnişinlər qışqırmağa və dua etməyə başladılar - VİDEO
14/07/2020 [08:32]:
ABŞ koronavirus vaksininin istehsalına başladı
14/07/2020 [08:17]:
Təbiət də Ermənistanın Rusiya bazasının yerləşdiyi  şəhərinə hücuma keçdi…-FOTOLAR+VİDEO
14/07/2020 [07:18]:
"Gözümüzü Allaha görə "sındıraq" ki, möcüzələri görək..."
14/07/2020 [02:08]:
Rusiyanın bığının altından min dəfə keçsək də, xeyri olmayacaq...
14/07/2020 [01:47]:
Tovuzda baş verənlər və informasiya müharibəsi... - Konfliktoloqun şərhi...
14/07/2020 [01:43]:
Ermənistan niyə məhz indi hərbi təxribata əl atır?
14/07/2020 [01:08]:
“Ermənistan törətdiyi bütün qanunsuz əməllərin cavabını verəcəkdir” - XİN
14/07/2020 [00:45]:
FHN-dən Şəmkirdə yağışın yaratdığı fəsadlarla bağlı AÇIQLAMA
14/07/2020 [00:42]:
Mövlud Çavuşoğlu: “Can Azərbaycana canımız fəda”
14/07/2020 [00:41]:
Düşmənin bir neçə hərbi obyekti, texnikası, 20 nəfərdən çox şəxsi heyəti məhv edilib - VİDEO
14/07/2020 [00:37]:
Xınalığa sel gəldi, yol bağlandı - VİDEO
14/07/2020 [00:34]:
Tovuzun Ağdam kəndində son vəziyyət - VİDEO
14/07/2020 [00:33]:
Meral Akşener: "Qardaşlarımızın yanındayıq"
14/07/2020 [00:30]:
Mahmud Vaezi: “Azərbaycanın ərazi bütövlüyü İranın regional strategiyasıdır”
14/07/2020 [00:28]:
Qudsi Osmanov: "Ermənistan diqqəti ölkədaxili problemlərdən yayındırır”
13/07/2020 [23:34]:
"Ermənistan təxribatçı hücumlarını Rusiyanın dəstəyi ilə edir" - Kırım Haber Ajansı...
13/07/2020 [23:32]:
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu Qazaxıstan xalqına başsağlığı verdi
13/07/2020 [23:28]:
Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu şəhid ailələrinə başsağlığı verdi
13/07/2020 [22:31]:
"Paşinyanın belə təxribatlarla problemi aradan qaldırmaq cəhdləri iflasa uğradı"
13/07/2020 [21:49]:
“Hazırda mediamızın beynəlxalq cameəni ətraflı məlumatlandırması olduqca önəmlidir”
13/07/2020 [20:51]:
Təhlükəsizlik Şurasının iclasından çıxan nəticələr...
13/07/2020 [20:44]:
Paşinyanın həyat yoldaşı Azərbaycan analarına çağırış edib
13/07/2020 [20:37]:
Rayonlara yağan leysan çaylarda selə səbəb olub - FAKTİKİ HAVA
13/07/2020 [20:34]:
Həmsədrlərdən cəbhədəki vəziyyətlə bağlı BƏYANAT
13/07/2020 [20:30]:
"Zəruri əks həmlə tədbirləri görülür” - Prezidentin köməkçisi
13/07/2020 [20:23]:
Mətbuat Şurası cəbhədə baş verənlərlə bağlı KİV-ə müraciət edib
13/07/2020 [20:22]:
Elmar Məmmədyarovla Mevlut Çavuşoğlu arasında telofon danışığı olub
13/07/2020 [20:21]:
GUAM Ermənistanın təxribatını pisləyib
13/07/2020 [20:20]:
Sergey Lavrov: "Tərəfləri təmkinli olmağa çağırıram"
13/07/2020 [20:15]:
Yuxarı Ağcakəndə güclü leysan yağıb, təsərrüfata və əhaliyə ziyan dəyib - VİDEO
13/07/2020 [19:36]:
XİN: “Ermənistanın törətdiyi təxribat yeni bir aqressiya, təcavüz aktıdır”
13/07/2020 [19:22]:
Ermənilər Dondar Quşçu kəndini top atəşinə tutublar - RƏSMİ
13/07/2020 [19:19]:
190 manata qarpız alıb qıran qardaşlar peşman olub - VİDEO
13/07/2020 [19:06]:
"Ramiz Mehdiyevlər bu xalqdan nə istəyirlər?..” -1998-ci il...
13/07/2020 [18:54]:
Təhsil İdarəsinə yeni rəis təyin olundu
13/07/2020 [18:39]:
“Qarabağ və Krımın ardınca, bu dəfə Türküstanın hansısa vilayəti əməliyyat masasında ola bilər”
13/07/2020 [18:38]:
"Artıq Ermənistan ictimaiyyəti Paşinyanın yalanlarını ironiya ilə qarşılayır"
13/07/2020 [18:31]:
Batmanqılıncdan Aqil Abbasa qədər...
13/07/2020 [18:25]:
“Azərbaycan tərəfi mülki əhalini, mülki yaşayış məntəqələrini atəşə tutmur” - MN
Bütün arxiv bir sırada
30/05/2020 [12:44] - Cəmiyyət - ( 1478 dəfə baxılıb)

İrəvanın ermənilərə verilməsində Osmanlı təkid edib – Tarix



Qədim Azərbaycan məkanı və şəhəri olan İrəvanın 1918-ci il mayın 29-da ermənilərə “verilməsi”, daha dəqiq, güzəştə gedilməsi faktdır.

Axar.az xəbər verir ki, bu sözləri tarixçi-alim Solmaz Rüstəmova-Tohidi geniş məqaləsində qeyd edib. O bildirib ki, hadisələrə baş verdiyi şərait və şərtlərlər birgə, kompleks yanaşma lazımdır:

“Ermənilərin (Osmanlı və Qafqaz) hələ XVII əsrdən bəri Avropa, Rusiya və Yaxın Şərq ölkələrinin dəstəyi ilə “dənizdən dənizə” dövlət yaratmaq uğrunda apardıqları ciddi mübarizə, I dünya müharibəsində qalib Antanta dövlətləri (İngiltərə, Fransa, Rusiya, ABŞ) tərəfində əli silahlı nizami ordularda vuruşmaları, erməni siyasətçilınərinin genişmiqyaslı diplomatik təbliğatlarının nəticəsi olaraq bu müharibənin sonluğuna yaxın erməni dövlətinin yaranması danılmaz zərurət idi, söhbət sadəcə onun hansı ərazilərdə yaradılacağından gedirdi.

İddia etdikləri Osmanlı vilayətləri 1915-ci ildən başlayaraq xəyanətkar erməni əhalisindən demək olar ki, təmizlənmişdi. Erməni mənbələrinin özlərinin yazdığına görə, 350-450 min nəfər hüdudunda Osmanlı erməniləri 1916-1917-ci illərdə daşnak qoşunlarının müşayiəti ilə Cənubi Qafqaza, əsasən İrəvan quberniyasının ərazilərinə keçmiş, burada yerli azərbaycanlı əhalini kütləvi surətdə qırmış və qovmuş, məskənlərini zəbt etmiş, bölgənin demoqrafik vəziyyətini əsaslı surətdə dəyişmişdilər”.

Alim vurğulayıb ki, konkret həmin dövrdə bölgədəki siyasi proseslərdə Osmanlı dövlətinin aparıcı rol oynadığı, bu səbəbdən Ermənistanın hansı ərazilərdə yaradılması məsələsini də məhz Osmanlının müəyyənləşdirdiyi tarixi həqiqətdir:

“Öz dövlətini yaratmaq ərəfəsinə gəlib çıxmış azərbaycanlıların real vəziyyəti isə gürcülərdən, hətta geniş əraziləri ələ keçirib, indi də siyasi mərkəz məsələsinin həllinə girişən ermənilərdən də pis idi. Paytaxt Bakı daxil olmaqla bütün quberniya ərazisinin (Bakı, Şamaxı, Göyçay, Cavad, Ərəş, Lənkəran qəzaları) işğal altına düşdüyü, həmin ərazilərdə yaşayan xalqın bir hissəsi məhv edildiyi, qalan hissəsi düşmən idarəsi altında girov, yaxud dağlarda, meşələrdə, yarğanlarda, çöllərdə sərgərdan dolaşaraq aclıqdan, soyuqdan, qorxudan, xəstəlikdən qırıldığı, İrəvan-Zəngəzur mahallarından onminlərlə qaçqının Gəncə-Qarabağa axışdığı bir zamanda 70 faizi ermənilərdən ibarət 12-16 minlik Qırmızı Ordu Azərbaycan milli qüvvələrinin son “bastionu” Gəncəyə hücuma hazırlaşırdı.

1918-ci ilin mayında Azərbaycan nümayəndə heyəti (M.Ə.Rəsulzadə və M.H.Hacinski) Batumda, Osmanlı dövlətinin Qafqaz qoşunları komandanlığı ilə Bakının və Azərbaycan torpaqlarının biloşevik-rus-erməni qüvvələrindən azad edilməsi ətrafında çox ağır danışıqlar aparırdı. Həmin dövr gürcülərin arxasında Almaniya, ermənilərin arxasında İngiltərə və Fransa kimi qəyyum dövlətlərin durduğu bir şəraitdə azərbaycanlıların yeganə pənahı Osmanlı dövləti idi və bu dövlətin nümayəndələri Azərbaycan siyasətçilərinə israrlı şəkildə “ermənilərə bir qədər ərazi güzəştə getmək” kimi tövsiyələr verirdi.

“Bir qədər ərazi” altında İrəvan şəhəri nəzərdə tutulurdu, çünki həmin dövr İrəvan quberniyasına daxil olan 7 qəzadan artıq 5-i, o cümlədən quberniyanın ikinci böyük şəhəri - Aleksandropol (Gümrü) türk qoşunlarının nəzarətində idi və türklərin oranı boşaltmaq niyyəti yox idi. Belə bir şəraitdə “ermənilərə veriləcək siyasi mərkəz” ancaq İrəvan şəhəri ola bilərdi. Əslində isə bu zaman təkcə İrəvanın yox, Bakının və bütünlüklə Azərbaycanın taleyi həll olunurdu.

Odur ki, Milli Şurasının 29 may tarixli iclasında “İrəvanın Ermənistana güzəştə gedilməsi” məsələsini müzakirəyə çıxaran Azərbaycan hökumətinin başçısı Fətəli Xan Xoyskinin bu hadisəni dönə-dönə “qaçılmaz tarixi zərurət”, “bizlər üçün acı həqiqət” kimi qiymətləndirməsinin fərqinə varmaq lazımdır”.

S.Rüstəmova-Tohidi qeyd edib ki, “Bakının azadlığı İrəvandan keçir” mənasında tövsiyə-şərt qarşısında qərar qəbul etməli olan kişilər – Batumda danışıq aparanlar, Tiflisdə Milli Şura üzvləri daha böyük itki (Bakı və Azərbaycan) ilə daha kiçik itki (İrəvan) arasında seçim etməli idilər:

“Heç öz paytaxtını qaytarmağa imkanı olmayan Azərbaycan hökuməti İrəvan şəhərini faktiki olaraq özündə saxlaya bilərdimi? Bu şəhəri qoruyacaq Azərbaycan ordusu vardımı? Ümumiyyətlə, azərbaycanlılardan bu “güzəşt”ə cavab soruşur, ya icazə gözləyirdilərmi?

Burada bir məqamı da nəzərə alın ki, istər öz dövründə, istərsə bu gün bizim özümüzdən və türklərdən başqa heç kim İrəvanı Azərbaycan şəhəri hesab etmirdi. Ermənilər bu məkanı daim özlərinin tarixi, digərləri isə Rusiya imperiyasının quberniya şəhəri bilirdilər, indi də belə hesab edirlər.

Odur ki, həmin dövr üçün dövləti olmayan və bu səbəbdən İrəvana rəsmi şəkildə hər hansı iddia etməyə hüququ çatmayan azərbaycanlıların bu iddiasını heç ciddiyə almırdılar. Məhz bu sonuncu səbəbdən həmin “güzəşt” aktı hər hansı tərəflərarası müqavilə şəklində mövcud olmayaraq, yalnız Milli Şuranın 29 may tarixli iclasının protokolunda öz əksini tapıb və erməni nümayəndələri ilə də bu “güzəştin” müqabilində Qarabağa iddialardan imtina edəcəkləri barədə yalnız şifahi razılaşma əldə etmək mümkün olub.

Bu məntiqdən çıxış edərək, F.X.Xoyskinin “İrəvanı ermənilərə güzəştə getdik” ifadəsini əslində İrəvana “sahiblik”, eləcə də siyasi şəraitdən doğan çarəsizlik və gücsüzlük qarşısında, necə deyərlər, “ən pis şəraitdə yaxşı sima saxlamaq” cəhdi kimi də qiymətləndirmək olar.

Bu ifadə ilə Azərbaycan Hökumətinin başçısı ən azı İrəvanın o dövrə qədər Azərbaycan şəhəri olduğu və ermənilərə məhz “güzəştə gedildiyi” faktını təsdiqləyirdi.

Burada bir vacib informasiyanı qeyd etmək istərdim: Azərbaycan Milli Şurası 1918-ci ilin 29 mayında ermənilərə çəmi 9,2 min kvadrat kilometr ərazi – İrəvan şəhəri və ətrafını güzəştə getmişdi. Həmin ərazilərdə yaşayan 321 min əhalinin 230 min nəfəri erməni, 80 min nəfəri azərbaycanlı, qalan 11 mini digər millətlərin nümayəndələri idi”.

loading...
"Ordumuz Ali Baş Komandanın əmri ilə torpaqlarımızı işğaldan azad etməyə qadirdir"
"Hiyləgərlik və fitnəkarlıq Ermənistanda siyasi hakimiyyətlərdən bir-birinə qalan ənənədir"
Qatar qəzası 2500 illik cinayəti ortaya çıxardı - FOTO
Bank soyğunu saniyələrlə qeydə alındı - VİDEO
Yeni qlobal epidemiya üçün həyəcan təbili çalındı - FOTO
Clean City Company
N.Tusi adına Klinika

Cəmiyyət
Məşhur türk firması məhsullarında  homoseksual rəmzlərindən istifadəni qadağan etdi...
Hadisə
"Paşinyanın belə təxribatlarla problemi aradan qaldırmaq cəhdləri iflasa uğradı"
Siyasət
"Ramiz Mehdiyevin kölgədəki adamları bu tezisi tirajlamaqda çox maraqlı görünürlər..."
Cəmiyyət
"Rəsmi Bakı Kremldən gələcək budəfəki zənglərə məhəl qoymamalıdır..."
Cəmiyyət
“Türkiyənin daxili işidir...” -Rusiyadan Ayasofya açıqlaması...
Yazar
İlham İsmayıl
Rusiyanın bığının altından min dəfə keçsək də, xeyri olmayacaq...
Seymur Verdizadə
Dünənə kimi “Toylar yoxdur, acından ölürük” deyib, efirdə göz yaşı axıdan siz deyildiniz?
Sultan Laçın
“Gündə koronavirusla zarımaqdansa, qalxaq kişi kimi “ya ölum -ya qalım” savaşına!..”
Həftənin ən çox oxunanları
"82 yaşınız var, ömrünüz boyu nə Heydər Əliyevi, nə də İlham Əliyevi gözünüz götürüb"
"Mənə ağıl öyrətmə, Emil, mənim nitqimdə heç kim qüsur tuta bilməz, çünki mən..."
"Artıq qərar vermək zamanıdır" - Etibar Məmmədov İlham Əliyevə səsləndi...
Səməd Vurğunun tutdurduğu Xalq yazıçısı: Sürgündən qayıdanda arvadı başqası ilə...
Etiraf: Ermənistan DƏHŞƏT İÇİNDƏDİR: cəbhədə 200 ölü, 300 yaralı... - FOTO
Ermənilər ağır itkilər verdilər — Düşmənin 31 hərbçisi məhv edildi - FOTO
Tovuz təxribatının baiskarı olan erməni general - FOTO
Fəzail Ağamalı Siyavuş Novruzovun Həzrət Əli ilə müqayisə etdiyi oğlundan danışdı...
Kürdoğlu Əsgərovdan Süleyman Süleymanlıya şillə kimi cavab: "Get işinlə məşğul ol..."
"Xalxın fahişəsinə, bizim də “nemes"lərə bax..."
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247