Xəbər lenti
24/09/2020 [01:11]:
Bakıda qadın əri tərəfindən bıçaqlandı
23/09/2020 [23:47]:
Xalqın səsini alan qorxaqcasına gizli andiçmə keçirərmi?
23/09/2020 [23:47]:
Ali təhsil müəssisələrinə qəbul nəticələri elan olunub
23/09/2020 [22:54]:
Emin: “Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin yeganə həll yolu torpaqların erməni işğalından azad olunmasıdır” - VİDEO
23/09/2020 [22:53]:
Obama sosial şəbəkədə telefonunun nömrəsini paylaşdı
23/09/2020 [22:46]:
İqtisadiyyat Nazirliyi 225 sahibkarlıq subyektində pozuntular aşkarladı
23/09/2020 [22:33]:
İlk elektrik “QAZel”i təqdim olundu
23/09/2020 [22:28]:
"Ordu quruculuğunun gücləndirilməsi üçün növbəti ilin büdcəsində ciddi artım nəzərə alınıb"
23/09/2020 [22:25]:
Rusiyada deputat koronavirusdan ölüb - FOTO
23/09/2020 [22:13]:
“Həmzə” diviziyasının komandiri Azərbaycana gələcəkləri ilə bağlı xəbəri təkzib etdi
23/09/2020 [22:12]:
İki filin dueli ölümlə nəticələndi - VİDEO
23/09/2020 [21:52]:
Özünü İsa Peyğəmbər elan edən şarlatanın 30 illik səltənəti bitdi - FOTO
23/09/2020 [21:44]:
Bu gün “Şöhrət” ordenli Xalq artistinin doğum günüdür
23/09/2020 [21:27]:
"Belə bir “qonşu”ya 30 ilə yaxın dözən Azərbaycan daha nə etməldir?"
23/09/2020 [21:25]:
Sahilə çıxan balina sayı həyəcanverici həddə çatdı - 300-ü öldü...
23/09/2020 [21:16]:
Azərbaycanda nazir erməni gözəlçəsinin gecə təklifini rədd edib kabinetindən qovdu...
23/09/2020 [21:01]:
QHT Şurası haqqında böhtan yayan saytlar məhkəməyə veriləcək
23/09/2020 [20:56]:
Ehtiyatda olanların təlim toplanışı ruh yüksəkliyilə qarşılanıb
23/09/2020 [20:52]:
Bu gün şəhid şairin doğum günüdür...
23/09/2020 [20:43]:
Moderator.az ermənilərin azərbaycan və rus dillərində saxta xəbərlərini ifşa edir...
23/09/2020 [20:43]:
Silahlı hücuma məruz qalan ata uşaqlarını qorumaq üçün canını heçə saydı - VİDEO
23/09/2020 [20:30]:
Arvadının yuxuda gördüyü bütün heyvanları satın aldı - MARAQLI
23/09/2020 [19:51]:
91 yaşlı müəllimin dərs sevgisi maraqla qarşılandı - Yarım əsr əvvəlki tələbələri belə izlədi...+ VİDEO
23/09/2020 [19:21]:
"Mafiyalaşmaqda Ramiz Mehdiyevin böyük rolu var" - VİDEO
23/09/2020 [18:56]:
"Nə yaxşı ki, o rolu Fəxrəddin oynayıb, o, həqiqətən də bir Zaurdur...”
23/09/2020 [18:44]:
İlham Əliyev: “Azərbaycanda neft insanların rifahına, ölkəmizin inkişafına xidmət göstərir”
23/09/2020 [18:43]:
QDİƏT XİN başçılarının qeyri-formal görüşü keçiriləcək
23/09/2020 [18:40]:
“AzGold” MMC-nin rəhbəri həbs edilib
23/09/2020 [18:38]:
"Əgər Lavrov beynəlxalq hüquqa hörmət edirsə, bilməlidir ki..."
23/09/2020 [18:30]:
3 şəhərimiz UNESKO-nun şəbəkəsinə üzv seçildi
23/09/2020 [18:26]:
Prezident İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva Balaxanıda aparılan abadlıq işləri ilə tanış olublar - YENİLƏNİB-1
23/09/2020 [18:15]:
Pərvin Abiyevanın müəllimi ondan danışdı: “Bilmirəm indi nə edir, nə işlə məşğuldur”
23/09/2020 [18:03]:
Azərbaycanda vaksinlər ilk kimlərə vurulacaq? - Açıqlama
23/09/2020 [18:00]:
Daha 7 şagirddə koronavirus aşkarlanıb
23/09/2020 [17:26]:
BDU ölkədə təhsil islahatlarının həyata keçirilməsində önəmli rol oynayır
23/09/2020 [17:21]:
Azərbaycanda daha 146 yeni yoluxma faktı qeydə alınıb
23/09/2020 [17:17]:
Fəzail Ağamalı yüksək bal toplayan tələbələrlə görüş keçirdi - FOTO
23/09/2020 [17:12]:
"Bu günədək 100-dən çox zabit və əsgər yüksək texnologiyalı protezlərlə təmin olunub"
23/09/2020 [17:03]:
“Ordumuz üçün fərqi yoxdur ki, Qarabağdakı kimdir–Livan ermənisi, Paşinyanın arvadı, yoxsa digər biri”
23/09/2020 [17:00]:
Kamran Əliyev şəhid olan prokurorluq əməkdaşların ailə üzvləri ilə görüşüb - VİDEO
23/09/2020 [16:56]:
Mətbuat Şurasının Şikayətlər üzrə Komissiyasının iclası keçirilib
23/09/2020 [16:45]:
Kartofu da, kokaini də xaricdən alırıq...
23/09/2020 [16:40]:
“Azərbaycan sərhəddə də, danışıqlarda da mövqelərini möhkəmləndirib”-Erməni siyasətçi...
23/09/2020 [16:39]:
Xalq artisti onları mikrob adlandırdı: “Bu tənqidləri sifarişlə yazırlar...”
23/09/2020 [16:33]:
TƏBİB: Azərbaycanda əhalinin 10 faizi üçün çoxtərəfli formatda vaksinlər əldə edilməsi razılaşdırılıb
23/09/2020 [16:32]:
Ramin Bayramlı: "Ölkəmizdə koronavirusla mübarizəyə dair effektiv tədbirlər öz nəticəsini verib"
23/09/2020 [16:31]:
İlham Əliyev: “İkinci mərhələ Bibiheybət qəsəbəsinin abadlaşdırılmasıdır”
23/09/2020 [16:28]:
Prezident: “Hər qəsəbədə aparılan abadlıq işləri yerli sakinlərlə də müzakirə olunsun”
23/09/2020 [16:26]:
“Vaksinlərin Azərbaycanda istehsalı mümkün görünmür” - TƏBİB rəsmisi
23/09/2020 [16:19]:
“Savaşda qələbəni təmin edən əsas faktor gözlənilməzlikdir, buna diqqət yetirməliyik”
23/09/2020 [16:00]:
"Bu, Ermənistan rəhbərliyinin yeni təcavüzkar niyyətini açıq şəkildə nümayiş etdirir"
23/09/2020 [15:50]:
Quzanlıda ilk yardım təlimləri başladı - FOTOLAR
23/09/2020 [15:49]:
Şəbnəm Tovuzlunun erotik dərdi...
23/09/2020 [15:42]:
"Məmmədi Kəlbəcər həsrəti dərdə saldı, sonra da iki televiziyadan uzaqlaşdırmaqla onu çərlətdilər"
23/09/2020 [15:38]:
Məktəblərdə yoluxma halları artarsa, dərslər dayandırıla bilərmi?
23/09/2020 [15:34]:
Erməni siyasətçilər və ekspertlər Azərbaycan prezidentinin tarixi çıxışını necə şərh edib?
23/09/2020 [15:28]:
Bakcell və tərəfdaşları ilə “Xəzəri qoruyaq” 
23/09/2020 [15:26]:
“Sevinc Osmanqızı Nikol Paşinyanın arvadı Anna Akopyandan daha təhlükəli düşməndir!” 
23/09/2020 [15:14]:
Prezident İlham Əliyev: "Balaxanı kəndinin yeni dövrü başlayır"
23/09/2020 [15:12]:
“WhatsApp”da yeni funksiya
23/09/2020 [15:11]:
Baş prokuror yanında Elmi-Məsləhət Şurası yaradılıb
23/09/2020 [15:07]:
İranda son sutkada koronavirusdan 184 nəfər ölüb
23/09/2020 [15:06]:
Hikmət Hacıyev: "Terrorçuların Qarabağa gətirilməsi kanalları üzərində iş aparılır"
23/09/2020 [15:05]:
Sergey Lavrov: "Rusiya işğal olunmuş 5 rayonun geri qaytarılmasının tərəfdarıdır”
23/09/2020 [15:04]:
Əli Həsənovun xanımı: “Az tapmışıq az yemişik, çox tapmışıq çox yemişik”
23/09/2020 [15:02]:
"Əgər müharibə başlasa, çox tezliklə Azərbaycanın xeyrinə bitəcək, çünki..."
23/09/2020 [14:57]:
Millət vəkili Adil Əliyevə AMEA-nın hücumlarının gizli tərəfi
23/09/2020 [14:52]:
“Döyüşdə düşməni ya öldürməlisən, ya da əsir götürməlisən”
23/09/2020 [14:36]:
Xatirə İslam İstanbulda xəstəxanaya yerləşdirildi - VİDEO
23/09/2020 [14:31]:
“Münaqişənin sülh yolu ilə həll üçün dünya birliyinin bütün səylərini puç edir”
23/09/2020 [14:29]:
Ali məktəblərə müsabiqədənkənar qəbul olunanların sayı açıqlanıb
23/09/2020 [14:27]:
"Paşinyanın Qarabağla bağlı fikirləri münaqişənin nizamlanmasına maneə törədir" - Lavrov
23/09/2020 [14:25]:
Azərbaycan İdman Akademiyasında güləş zalı istifadəyə verilib - FOTO
23/09/2020 [13:56]:
"Azərbaycanın tarixi, mədəni, dini abidələrinin Ermənistan tərəfindən işğal olunan bölgələrdə yox edilməsi..."
23/09/2020 [13:52]:
Qarabağın separatçı rəhbərinin “məşhur”  türkofob müşaviri koronavirusa yoluxdu...
23/09/2020 [13:43]:
"Azərbaycan Ordusunun yalnız bir məqsədi var - işğal olunmuş ərazilərimizi azad etmək"
23/09/2020 [13:37]:
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin mikroavtobusları fermerlərə xidmətə başlayır - FOTO
23/09/2020 [13:29]:
"Azərbaycan münaqişənin sülh yolu ilə həllinin tərəfdarıdır"
23/09/2020 [13:28]:
İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva Balaxanıya getdi
23/09/2020 [13:26]:
Əli Məsimli: “Neftə ümid etmək hər dəfə 2015-ci ildəki böhrana qayıtmaq riski deməkdir”
Bütün arxiv bir sırada
04/08/2020 [20:51] - Cəmiyyət - ( 1166 dəfə baxılıb)

"Bu lüğət hər kəsin masaüstü kitabları sırasında yerini almağı haqq edir"



Bu ilin iyun ayında ölkəmizdə çox vacib bir kitab gün üzü görüb. Söhbət “Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti”ndən gedir. Dövlət dilinin saflığının qorunması, düzgün istifadəsi və tərcüməsi işinin daha yaxşı təşkili istiqamətində mühüm addım sayılan nəşr Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzi tərəfindən araya-ərsəyə gətirilib. Bu iş gərgin zəhmət tələb edən, məsuliyyətli, şərəfli bir işdir və mən lüğətin hazırlanmasında, nəşrində əməyi keçən hər kəsə könül dolusu təşəkkürümü yetirirəm. 
Hər bir dilin söz ehtiyatının (lüğət tərkibinin) zənginliyi və saflığı ilə yanaşı, orfoqrafiya qaydalarının səlisliyi, bu qaydalara əməl olunmanı özündə ehtiva edən uyğun vəsaitlərin (başlıca olaraq, mükəmməl orfoqrafiya lüğətinin) mövcudluğu, onun inkişafını, düzgün istifadəsini şərtləndirən başlıca meyarlardandır. 
Mənə görə, bu lüğət bizlərin işgüzar Azərbaycan dilindən istifadə edən hər kəsin masaüstü kitabları sırasında yerini almağı haqq edir. Doğrudur, bununçün nəşrin tirajı önəm ərz edir; lakin “e-kitabxana”lara, Tərcümə Mərkəzinin özünün elektron orqanına pdf formatında yüklənməsi ilə (yaxud sifarişlərin qəbulu, satışının təşkili və s. üsul və vasitələrlə) bu məsələni (kütləviliyin təmini problemini) çözmək olar.

Redaksiya heyətinə AMEA-nın həqiqi üzvü Nizami Cəfərov, professorlar – Vilayət Quliyev, Qulu Məhərrəmli, Rüstəm Kamal, Cahangir Məmmədli, Cəlil Nağıyev, dosent İsmayıl Məmmədov kimi görkəmli filoloq-alimlərin daxil olduğu lüğətin tərtibçisi və “ön söz” müəllifi Dövlət Tərcümə Mərkəzinin rəhbəri, Xalq yazıçısı Afaq Məsuddur.  

“Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti”nin öncəki orfoqrafiya lüğətlərindən başlıca fərqi nədədir?                                          
1) Yazılış qaydası öncəki lüğətlərdə qüsurlu yaxud iki (bəzən üç) variantda verilmiş minlərlə (!) söz və termin vahid düzgün yazılış qaydasında verilib;
2) Minlərlə (ümumilikdə 54 minə yaxın!) söz quramalarından, arxaikləşmiş, qeyri-işlək ərəb-fars və digər əcnəbi sözlərdən, dialekt və loru ifadələrdən təmizlənib;
3) Öncəki orfoqrafiya lüğətlərində yer almamış 8000-dən (!) çox saf Azərbaycan sözünü, eləcə də, elm, texnologiya, idman, mədəniyyət, siyasət və digər sahələrdə işləklik qazanmış terminləri əhatə edib.
Lüğət, əlbəttə, elmi prinsiplər əsasında hazırlanıb – hər nə qədər daha öncələr də, eyni adlı, eyni məzmunlu nəşrlər olsa da, bu nəşr, dövrün (dilin özünün), inkişaf və tərəqqinin, deyərdim, hu-manitar təfəkkürün (elmin) çağırışlarına diqqət edilərək, hazırlanıb. Bu yerdə, ədalət adına deməliyəm ki, dilimizin inkişafında (elə bu lüğətin hazırlanmasında əmək sərf edən alimlərin özünün yetişməsində) danılmaz rolu olmuş dilçilərimizin zəhmətini unutmuruq; bütün qüsurları ilə yanaşı, indiyədək istifadədə olmuş lüğətlər də, hazırkı mükəmməl nəşrin meydana çıxmasında rol oynayıb.Necə deyərlər, yanlışı-doğrusu ilə (imtina edilmiş metodologiya, imtina edilmiş sözlər daxil) hər araşdırma (kitab), özündən sonrakı araşdırma (kitab) üçün faydalıdır. Biz bu sözləri deyərkən, elə məhz klassik dilçilərimizin ruhunu şad etmək üçün də, gələcək nəsilləri bugünkü yanlışlıqlardan xilas etmək üçün də, yeni lüğətin hazırlanması təşəbbüsündən tutmuş, işin hazır olmasınadək görülmüş işlərin yüksək qiymətə layiq olduğunu ifadə etməliyik. Nə gizlədim, kim(lər)in məsuliyyətsizliyindən yaxud naşılığından irəli gəlib, deyə bilməsəm də, öncəki ilə yeni lüğəti müqayisə etdikdə açıq ara fərqi görməmək mümkün deyil. – Öncəki lüğət müəyyənlik, vahid norma yaratmaq imkanından yoxsulkən, qeyri-müəyyənliklərə, variantlılıqlara da rəvac vermiş olub. Deyək ki, məsələn, folklorda variantlılıq məqbul sayılsa da, həm şifahi, həm də yazılı abidələrimizin dilinin bugünkü səviyyəsi özündə məhz müəyyənlik, normativlik, elmi prinsiplərin tələblərinə cavab imkanları daşımalıdır. Daha doğrusu, dil o imkanları daşıyır, dilimiz istənilən fikir dərinliyini, istənilən məna üfüqünü ifadə etməyə qadirdir; yetər ki dilin özü haqqında yazılmış kitablar, lüğətlər də dilin özü səviyyəsində mükəmməl olsun. Bax, bu mənada, yeni orfoqrafiya lüğətimizi elmimiz, mədəniyyətimiz üçün mühüm hadisə hesab etməkdə haqlıyıq.
Vurğuladığımız kimi, lüğətin hasırlanması zamanı elmi yanaşmalar, prinsiplər əsas götürülüb. Lüğət, özündə çağdaş və qədim Azərbaycan sözlərinin, müxtəlif sahələrdə işləklik qazanmış terminlərin düzgün seçimini ehtiva edərək tərtib olunub. Tərtib zamanı Nazirlər Kabinetinin 2019-cu il 16 aprel tarixli, 174 saylı Qərarı ilə təsdiq olunmuş “Azərbaycan dilinin Orfoqrafiya Normaları” əsas alınıb.
Professor Vəli Xuluflunun 1929-cu ildə latın əlifbasında işıq üzü görmüş “İmla lüğəti” ilə başlayan peşəkar orfoqrafiya lüğətçiliyi tariximiz, dilimizin söz ehtiyatı və düzgün yazılış qaydalarının müəyyən edilməsi ilə bağlı enişli-yoxuşlu yol keçib. Proses milli irsimizə, mədəniyyətimizə, dilimizə, lüğətimizə (o cümlədən milli mövqeli ailimlərimizə) Stalin repressiyası dönəmində, sonrakı hakim ideologiya illərində və müstəqilliyin ilk təbəddülatlı illərindəki gərginliklərlə müşaiyət olunub. Professor Xuluflu özü repressiya qurbanı olub.
Dilimizin saflığının qorunması və inkişafına hər zaman böyük önəm vermiş Ümummilli lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi müstəqil Azərbaycanın dövlət dili siyasəti bu gün Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam və inkişaf etdirilir. Uyğun sahənin yüksək tənzimləyici orqanı olan Dövlət Dil Komissiyasına cənab Prezidentin özünün başçılıq etməsi, eləcə də, dil və tərcümə sahəsinin təkmilləşdirilməsi işinə məsul qurumun – Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzinin yaradılması, dövlət başçısının dilin qorunması, inkişafı ilə bağlı tarixi çıxış və çağırışları, uğurun və inkişafın rəhnidir. Və “Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti”nin qüsurlardan arındırılmasının da, Dövlət Tərcümə Mərkəzi tərəfindən həyata keçirilməsi məntiqlidir.
Əlbəttə, mən bir millət vəkili  olaraq, “Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında” qanunda müvafiq dəyişiklik və əlavələrin edilməsinə dair məsələlərin gündəmdə olduğunu da deməliyəm. Dil, dövlət dil siyasəti, demək olar, hər kəsi əhatə edən, hər kəsin istifadə etdiyi, istinad etdiyi, faydalandığı strateji sahədir. Ölkə həyatının hərtərəfli islahatlarla təmin edildiyi, irəli aparıldığı günümüzdə, dilə münasibətin, dil siyasətinin də köklü şəkildə yenidən qurulması, öyrədilməsi, öyrənilməsi, dövlət dilimizin ölkə hüdudlarından qıraqda da təbliğ edilməsi vacibdir. Təsadüfi deyil ki bu məsələlərə tərtibçinin “ön söz”ündə də vurğu edilir. 
Yəqin o da təsadüfi deyil ki bugünlərdə fəal ictimaiyyətçilərin, ziyalıların dövlət dilinin paytaxt küçələrində, ictimai iaşə obyektlərində (özəlliklə, turistlərin gur olduğu mərkəzi yerlərdə) dövlət dilindən istifadənin ən adi qaydalarının kobud şəkildə pozulması ilə bağlı ölkə başçısına müraciəti yayıldı. Müraciətin surəti Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinə də ünvanlanmışdı; fürsətdən istifadə edib, ziyalıların haqlı mövqeyini qəbul etdiyimi, narahatçılıqlarını bölüşdüyümü bildirmək istərdim.
Bir daha, belə bir məsuliyyətli və şərəfli iş üçün əməyi keçən hər kəsə təşəkkürümü yetirir, yeni uğurlar diləyirəm!

Qənirə Paşayeva

loading...
İki filin dueli ölümlə nəticələndi - VİDEO
Özünü İsa Peyğəmbər elan edən şarlatanın 30 illik səltənəti bitdi - FOTO
Sahilə çıxan balina sayı həyəcanverici həddə çatdı - 300-ü öldü...
Moderator.az ermənilərin azərbaycan və rus dillərində saxta xəbərlərini ifşa edir...
Silahlı hücuma məruz qalan ata uşaqlarını qorumaq üçün canını heçə saydı - VİDEO
Aqro İnvest və İstehsalat MMC
N.Tusi adına Klinika

Maraqlı
"Nə yaxşı ki, o rolu Fəxrəddin oynayıb, o, həqiqətən də bir Zaurdur...”
Cəmiyyət
Xalq artisti onları mikrob adlandırdı: “Bu tənqidləri sifarişlə yazırlar...”
Siyasət
“Şərait yaranıb və torpaqlarımızı o murdarlardan təmizləmək lazımdır...”
Cəmiyyət
Mirzə Cəlili aldatmışdı, Müşfiq onun evinə pəncərədən girirdi...
Cəmiyyət
“Kino sahəsində Qarabağ ağrımızı dünyaya çatdırmaq üçün o mexanizmi öyrənmək lazımdır..."

Yazar
İlham İsmayıl
Xalqın səsini alan qorxaqcasına gizli andiçmə keçirərmi?
Seymur Əliyev
Beynəlxalq Sülh Günündə beynəlxalq aləmə qanlı mesaj...
Seymur Verdizadə
Kartofu da, kokaini də xaricdən alırıq...
Sultan Laçın
"Azərbaycanda qardaş Türkiyənin bayraqlarını endirənlər  “PKK”-çıdır, yoxsa!.."
Həftənin ən çox oxunanları
Dubay şeyxinə ərə getmiş Zeynəb Cavadlının mübhəm aqibəti... - FOTO + VİDEO
Atası azərbaycanlı olan general İrəvanda qızına toy etdi...-FOTOLAR+VİDEO
Nofəl Süleymanov Bəturə Hüseynovayla sevgili olub? - "İki ildir ki..." - AÇIQLAMA
“Paşinyan, ağıllı ol, əks halda Ermənistanın dövlət kimi varlığına son qoyula bilər...”
“Türkiyə Azərbaycanı hər zaman dəstəkləyib, lakin heç vaxt belə hazırlıq nümayişi olmamışdı"
"Azərbaycanda qardaş Türkiyənin bayraqlarını endirənlər  “PKK”-çıdır, yoxsa!.."
Ermənistana Gəncə mesajı: “Başınıza od yağdıracağıq!”
"Əsgərlərimiz müharibənin başlamasını və onu əsir götürəcəkləri anı səbrsizliklə gözləyirlər"
İngilis həkimlər qanda şəkəri endirməyin ən asan yolunu tapdı...-İSRAİL MEDİASI
Zərurət yaransa, bu maşınları sizdən ala bilərlər: Bilməli olduğumuz müharibə qanunları...
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247