Xəbər lenti
27/09/2020 [09:49]:
Masallıda 27 yaşlı qızı elektrik cərəyanı vurub
27/09/2020 [09:39]:
Ermənistanın xeyli sayda canlı qüvvəsi, hərbi obyektləri, 12 “OSA”sı məhv edildi
27/09/2020 [09:13]:
Bütün cəbhə boyu qoşunlarımız əks-hücum əməliyyatına başladı - SON DƏQİQƏ
27/09/2020 [09:11]:
Alimlər koronavirusdan ölüm ehtimalını azaldan amili açıqladı
27/09/2020 [09:06]:
Prezidentin köməkçisi: "Məsuliyyət Ermənistan rəhbərliyinin üzərinə düşür"
27/09/2020 [08:55]:
Ermənistan silahlı qüvvələrinin atəş nöqtələri susdurulur - RƏSMİ
27/09/2020 [08:33]:
Belarus Səhiyyə naziri koronavirusa yoluxmanın artmasını kütləvi etiraz aksiyaları ilə əlaqələndirib
27/09/2020 [08:27]:
Ermənilərin növbəti təxribatı nəticəsində Azərbaycanın mülki əhalisi arasında itki və yaralılar var - FOTO
27/09/2020 [07:59]:
Erməni deputatın toxunulmazlığı ləğv ediləcək
27/09/2020 [07:53]:
Mülki əhali və yaşayış məntəqələrimiz düşmən atəşinə məruz qalıb - Ölən və yaralananlar var
27/09/2020 [00:56]:
Kolumbiya Prezidentinə qarşı sui-qəsd planı hazırlanıb
27/09/2020 [00:29]:
Ucqar kənddə çalışan azərbaycanlı müəllim distant təhsili fərqli üsulla əvəz etdi - FOTOLAR
27/09/2020 [00:27]:
Alimlər koronavirusun əsas "hiyləsini" açıqladılar
26/09/2020 [23:56]:
“Çəkilişlərdə faciə oldu, sevgilimi oynayan aktrisanın ərini tok vurub öldürdü...”
26/09/2020 [23:41]:
Potensiyanı gücləndirən və əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdıran məhsul... - MARAQLI
26/09/2020 [23:40]:
Binəqədi rayonunda avtomobil iki yaşlı uşağı xəstəxanalıq etdi
26/09/2020 [22:48]:
Bir qrup tanınmış ekspert Qarabağ ətrafında yaranmış son durumu müzakirə etdi
26/09/2020 [22:43]:
Kadırov belə məşq edir - VİDEO
26/09/2020 [22:37]:
20 yaşlı qıza təcavüz edib, dilini kəsdilər - DƏHŞƏT...
26/09/2020 [22:15]:
Ermənistanda orta məktəblərdə koronavirus yayılır
26/09/2020 [21:59]:
Şərab zavodunda gözlənilməz hadisə - Bir anda hər yer qırmızı rəngə boyandı....+ VİDEO
26/09/2020 [21:45]:
Millət vəkili yüksək balla ali məktəblərə daxil olan tələbələrlə görüşüb - FOTO
26/09/2020 [21:38]:
ABŞ-da minlərlə şirkət Tramp administrasiyasını məhkəməyə verdi
26/09/2020 [21:22]:
"90 faizi elmi işini pulla yazdırır, ona görə də ortaya çıxarmağa 5-6 dəyərli alimimiz yoxdur"
26/09/2020 [21:08]:
Bakıda əlil arabasında olan şəxslərin böyük problemi - VİDEO
26/09/2020 [21:04]:
Türkün dünyanı dərki muzeyi sirləri AÇIR - FOTOLAR
26/09/2020 [20:50]:
Ukraynada deputatın oğlu təyyarə qəzasında öldü
26/09/2020 [20:32]:
Göyçayda qadın əri tərəfindən altı bıçaq zərbəsi aldı
26/09/2020 [20:01]:
Sümüklərin əriməsi, depressiya... - Qazlı içkilərin bitməyən ZƏRƏRLƏRİ
26/09/2020 [19:58]:
İtaliyanın keçmiş Baş naziri ikinci dəfə koronavirusa yoluxdu
26/09/2020 [19:46]:
Bakıda elektrik dəzgahı qadının barmaqlarını kəsdi
26/09/2020 [19:44]:
Baş Nazirin müavini cəbhəboyu yaşayış məntəqələrində olub
26/09/2020 [19:35]:
Minskdə növbəti etiraz aksiyası, saxlanılanlar var
26/09/2020 [19:11]:
Gürcüstan Müsəlmanları İdarəsinin müftisi istefa verib
26/09/2020 [19:10]:
Maskasız qadın elektroşok cihazı ilə zərərsizləşdirildi - VİDEO
26/09/2020 [19:05]:
“Çörəksiz də, susuz da qala bilərik, amma Qarabağsız əsla!”
26/09/2020 [18:42]:
TƏBİB rəsmisi: "Pandemiya dövründə payız-qış mövsümü problem yarada bilər"
26/09/2020 [18:40]:
“Azərsu” 4 milyon manatlıq tenderlərə yekun vurub
26/09/2020 [18:24]:
Borc pul qarşısılığında arvadını bacanağına verdi, pulu ödəsə də xanımı geri qayıtmadı...
26/09/2020 [18:23]:
Real TV-də "Tarixi Yaqub Mahmudov danışır" yayımlanacaq - VİDEO
26/09/2020 [18:16]:
Ərdoğandan “Mavi Vətən” mesajı
26/09/2020 [18:06]:
Həsən Ruhani: “Maska taxmayan vətəndaşlara cəza tətbiq olunacaq”
26/09/2020 [18:04]:
Hülva Avşar ada aldı - FOTO
26/09/2020 [17:51]:
Azərbaycanda dəhşətli qəzada maşın dərəyə yuvarlandı: Sürücünün başı qopdu
26/09/2020 [17:49]:
Şeyxülislam işğalçıya qarşı yeni səngərdə - Beynəlxalq Dinlərarası Dialoq Mərkəzində səslənən çağırış
26/09/2020 [17:42]:
Müdafiə Nazirliyinin Mətbuat Xidmətinə yeni mətbuat katibi təyin olundu - FOTO
26/09/2020 [17:32]:
Bakıda 553 küçə dezinfeksiya edildi - FOTO
26/09/2020 [17:27]:
Ağsuda dəhşətli qəza: sürücünün başı bədənindən ayrıldı
26/09/2020 [17:09]:
“Ya hərbi əməliyyatlar yenidən başlayacaq, ya da...”
26/09/2020 [17:07]:
Goranboyda qəza, ölən var
26/09/2020 [17:05]:
Ukraynada 26 nəfərin ölümünə səbəb olan təyyarənin qəza anı - ANBAAN VİDEO
26/09/2020 [16:50]:
Azərbaycanda indiyədək 1095543 koronavirus testi aparılıb
26/09/2020 [16:49]:
Azərbaycanda daha bir sinif koronavirus səbəbindən distant təhsilə keçirilib
26/09/2020 [16:48]:
Dünyada koronavirusdan ölənlərin sayı 1 milyona çatır
26/09/2020 [16:44]:
Azərbaycanda daha 10 şagird koronavirusa yoluxub
26/09/2020 [16:42]:
Ali təhsil müəssisələrinin boş qalan yerlərinin və 11 illik bazada kolleclərin ixtisas seçimi başlayıb
26/09/2020 [16:41]:
Azərbaycanda son sutkada 108 nəfər COVID-19-a yoluxub, 131 nəfər sağalıb, 2 nəfər vəfat edib
26/09/2020 [16:40]:
“Baş Prokurorun ön xətdəki hərbi hissələrə səfəri bir daha onu göstərir ki...”
26/09/2020 [16:09]:
Xüsusi nümayəndə Aİ-nin Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı mövqeyini açıqladı
26/09/2020 [16:08]:
Çində helikopter qəzaya uğradı, ölənlər var
26/09/2020 [16:07]:
DTX əməliyyat keçirdi, həbs olunanlar var
26/09/2020 [15:41]:
Baş Naziri Əli Əsədov Ukraynanın Baş Nazirinə başsağlığı məktubu göndərib
26/09/2020 [15:34]:
Azərbaycan torpağında Şaumyanın heykəli önünə GÜLLƏR QOYULDU...-FOTOLAR
26/09/2020 [15:29]:
Türkiyədə şəxsiyyət və sürücülük vəsiqələri birləşdirilir
26/09/2020 [15:27]:
Bakıda elektrikli avtobuslar istismara veriləcək
26/09/2020 [15:26]:
“Onlar Avropaya gedən neft-qaz kəmərlərini sıradan çıxarmağa çalışır”
26/09/2020 [15:25]:
Gövhər Baxşəliyeva və Cəmil Əliyevə növbəti etimad -HƏR İKİSİ AMEA-NIN RƏYASƏT HEYƏTİNİN ÜZVÜ SEÇİLDİ…
26/09/2020 [15:03]:
Prezident İlham Əliyev ukraynalı həmkarına başsağlığı verib
26/09/2020 [15:01]:
Rezidenturaya qəbul üçün ixtisas seçimi başa çatıb - YENİLƏNİB
26/09/2020 [14:59]:
“Msta-S” özüyeriyən haubitsalardan döyüş atışları keçirilir - VİDEO
26/09/2020 [14:58]:
“Həqiqətən də ilk dəfə onun verilişinə çıxmışam...”- Oksana Rəhimin onu efirə çıxarmasını etiraf etdi...
26/09/2020 [14:33]:
Ceyhun Bayramov Ukraynaya başsağlığı verdi
26/09/2020 [14:03]:
Monqol yürüşlərinin əsl səbəbləri və Cəlaləddin Ruminin sirri...
26/09/2020 [13:53]:
Ermənistanı ifşa edən və dünya birliyinə yol göstərən nitq
26/09/2020 [13:49]:
Livanın Baş Naziri istefa verdi
26/09/2020 [13:44]:
“ABŞ-ın sanksiyalarına görə xaricdən peyvənd ala bilmirik”
26/09/2020 [13:43]:
Həmidə Ömərova gürcü aktyorun nəyinə gülürdü? – Məşhur filmin gizlinləri
26/09/2020 [13:40]:
Azərbaycan nümayəndəsi BMT-nin iclasında Paşinyana cavab verdi
26/09/2020 [13:37]:
Baş Prokuror və Hərbi Prokuror cəbhəboyu zonada yerləşən hərbi hissələrdə olublar - FOTO
26/09/2020 [13:33]:
DSX əməkdaşları sərhəd pozucularına atəş açıb - FOTO
Bütün arxiv bir sırada
13/09/2020 [10:13] - Araşdırma - ( 3729 dəfə baxılıb)

Azərbaycanda Türk şəhid məzarları - Nəsiman Yaqublunun araşdırması...



1918-ci ildə yalnız Bakını deyil, Azərbaycanın çoxlu sayda ərazilərini xəyanətkar  ermənilərdən azad etmiş qəhrəman Türk əsgərlərinin məzarlarını  insanlarımız sayğılarla qoruyub saxlasa da, sovet rejimi dövründə bu mümkün olmamışdır.Hətta həmin məzarları təmir edənləri də həbs edərək sürgünə göndərmişlər.Lakin bu təhlükələrə baxmayaraq  Azərbaycanın bir çox bölgələrində  vətənimizi xilas etmiş Türk şəhidlərinin məzarları qorunub saxlanılmışdır.

GÖYÇAYDA İZLƏR
1. Bura Göyçayın simasında yerləşən Ərvan (bəzən Arvan da deyirlər) dərəsidir. Burada 1918-ci ildə ermənilərlə döyüşlər olub. Bu yerə “Qısa dərə” də deyilir. Həmin döyüşlərdə həlak olan bir türk əsgərinin məzarı burada qorunub saxlanılır.
2. Bura da tarixi bir yerdir. Göyçayın Rəsulzadə küçəsində yerləşir. Rəsulzadə 140 ünvanlı bu ev də bir zamanlar Sadıq bəyə məxsus olub. Bu şəhəri ermənilərdən azad edən Nuru Paşa 5gün bu evdə yaşayıb, döyüşlərə rəhbərlik edib.
3. Göyçay, Nəriman Nərimanovküçəsi 52. Burada hazırda səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Xidmət İdarəsi yerləşir. 1918-ci ildə isə bu yer Sandro adlı bir erməniyə məxsus olub. Erməni hərbi quldur dəstələri də bu evi özlərinə qərargah edib, Qafqaz İslam Ordusuna qarşı vuruşublar.
4. Göyçaydakı bu çinar ağacının da maraqlı tarixi var. Ermənilərin atdığı bir mərmi çinarı parçalasa da, sonradan o pöhrə verib. Sakinlər bu gün də o fikirdədirlər ki, Nuru Paşa həmin çinarı da düşmənlərdən azad edib, qoruyub, yaşadıb.
5. Rayondakı M. Ə. Rəsulzadə-72 ünvanda yerləşən 11 saylı uşaq bağçası. Bu yerdə vaxtilə türk şəhidlərinin çoxlu sayda qəbirləri olub. Bəziləri 11, bəziləri isə 30 sayda məzarın olduğunu bildirirlər. Sovet hakimiyyəti dövründə bu qəbirləri yox etmişlər. 1961-ci ildə burada uşaq bağçası salınıb.
6. Uşaq bağçasının tərbiyəçisi Sədaqət Quliyeva deyir: “Bura qəbir yeridir. Buradakı əsgər Zabit əfəndi olub. İndi biz buraya Zabit Piri deyirik. Rayon camaatı buraya müqəddəs yer kimi baxır.
7. Bu güllər isə türk qəbirlərinin üstündə bitib.
8. Buraların çoxu batır, çökür, çünki qəbir yerləridir. Sovet hakimiyyəti illərində asfaltlamışdılar. İndi həmin asfalt zəiflədikcə qəbir yerləri olduğu üçün çökür. 
9. Bura Göyçayın Bığır kəndidir. Nuru Paşa ermənilərə qarşı olan ən ağır döyüşlərdən birini burada aparıb.
10. Bu isə türk zabit və əsgərlərinə qarşı qoyulan abidədir. Göyçayın azad edilməsində 12 zabit, 235 çavuş və əsgər döyüşüb, əbədiyyətə qovuşub.
11. Göyçayın Qarabaqqal, Qarayazı kəndlərində, “Bərk dərə” deyilən yerlərdə qanlı döyüşlər olub.
12. Bura Qaraməryəm kəndidir. Qafqaz İslam Ordusunun və Nuru Paşanın ermənilərə qarşı döyüş apardığı kəndidir. Bu kəndi türk əsgərləri qəhrəmanlıqla döyüşüb azad etmişlər.
13. Bura Qaraməryəm – Müsüslü şosse yoludur. Qəhrəman türk əsgərləri bu yolla keçərək Bakıya doğru irəliləmişlər.

UCARDA İZLƏR

1. Müsüslü dəmiryolu stansiyasında ağır döyüşlər gedib. Türklərə qarşı savaşan erməni quldur dəstələri məğlub olduqlarını görüb, bu dəmiryolu ilə geriyə - Bakıya çəkiliblər.
2. Bu yer Müsüslü kəndinin ərazisidir. Ucar-Bakı şosse yolunun sağında yerli əhali tərəfindən “ermənibatan yer” adlanır. Bura bir zamanlar bataqlıq, nohur yeri olub. Qəhrəman türk əsgərləri buradakı ağır şəraitdə gedən döyüşlərdə erməni-daşnak qüvvələrini məhv edib, bu bataqlığa doldurmuşlar. O zamandan buranın adı “ermənibatan yer” adlanır.
HACIQABULDA İZLƏR

1. Hacıqabulun azad edilməsi də qanlı döyüşlərlə başa çatıb. Burada yaşayan insanlar ata-babalarından eşitdikləri hadisələri, türk əsgərlərinin fədakarlığı haqqında bilgilərini yaddaşlarında bu gün də yaşadırlar. Hacıqbul həm də strateji əhəmiyyəti olan bir yer olub. Odur ki, buranı “Bakının qapısı” adlandırırlar.
2. Bura Qarasu kəndidir. Bu ərazilərdə ermənilərə qarşı döyüşlər olub. Şamaxı istiqamətindən gələn türklər burada erməniləri məğlub ediblər. Döyüşlərdə türklərin də itkiləri olub. Sakinlər danışırlar ki, bu məzarıstanlıqda onlar dəfn ediliblər. Sovet hakimiyyəti illərində o məzarların yeri yox edilib. Amma onlar burada dəfn ediliblər.
3. Bura isə türklərin 1918-ci ilin iyulun 4-də azad etdikləri Qarasu stansiyasıdır. Bu stansiya 1883-cü ildə tikilib. Erməni-daşnaklar buradan qatarla geriyə çəkilməyə məcbur olublar.
4. Bura isə Qarasu kəndinin ümumi görüntüsüdür.
5. Hacıqabulun Padar inzibati ərazisindəyik. Padar kəndini də türklər döyüşərək azad etmişlər. Burada da döyüşlərdə həlak olmuş türklərin qəbirləri olub. Yerli sakin bu qəbir daşının onlara məxsus olduğunu bildirir.
6. Hacıqabulun ən böyük kəndlərindən biri Nəvaidir. 550 ev olub burda. Ermənilər bu kənddə 955-ə qədər insanı qətlə yetiriblər. Onlardan 555-ə qədəri kişi, 260-a qədəri qadın, digərləri isə azyaşlı uşaqlar olub. Dəmiryol xəttinə yaxın olduğundan ermənilər tez-tez bu kəndə girib qırğınlar törədirmiş. Qəhrəman türk əsgərləri 1918-ci ilin iyulun 31-də Nəvaini düşmənlərdən azad ediblər.
7. Nəvai qəbirstanlığındayıq. Burada 3 türk əsgərinin də qəbri qorunub saxlanılır. Nəvaililər Sovet rejiminin ağır təqiblərinə baxmayaraq bu məzarları qoruyub saxlaya biliblər. 
8. Bura isə Hacıqabul stansiyasıdır. Strateji əhəmiyyətli dəmiryol stansiyası olan bu yeri türk əsgərləri qanlı döyüşlərlə azad ediblər. Hacıqabul stansiyası 1918-ci ilin iyulun 26-da azad olunub.

XOCAHƏSƏN

1. Bura Xocahəsən kəndidir. Bakının lap yaxınlığındadır. Nuru Paşa sentyabr ayının 13-də saat 17:11-də Xocahəsən kəndinin qərbindəki müşahidə məntəqəsində Bakının azad edilməsi üçün hücuma başlaması barədə əmr imzaladı.
“QURD QAPISI”NDA QANLI DÖYÜŞLƏR

Nuru Paşa 1918-ci ilin sentyabrında məhz buradan – “Qurd qapısı” yüksəkliyində dayanan düşmənin müqavimətini qırıb Bakıya daxil olmağı planlaşdırırdı. Düşmən qüvvələrinin diqqətini buradan yayındırmaq üçün o, şimal istiqamətindən də hücuma keçməyi planlaşdırırdı. “Qurd qapısı” yüksəklikdə olduğundan buradan düşmənə qarşı savaşmaq çox ağır idi. Lakin, Nuru Paşanın başçılıq etdiyi qəhrəman türk əsgərləri bunu bacardılar.
1918-ci ilin sentyabrın 15-də saat 10:30-da Bakı azad edildi. Bakıdakı qüvvələrin nümayəndələri İran Konsulluğunun nümayəndəsi ilə 5-ci birgə cəbhəsinə gələrək danışıqlar aparmağı təklif etdilər. Bu məlumat Nuru Paşaya çatdırıldı və onun razılığı ilə 5-ci birgə rəhbərliyi Bakıdakı xarici konsulluqların nümayəndələrinin iştirakı ilə heç bir şərt qoymadan şəhərin təslim olmasını təklif etdilər. Sentrokaspi və daşnak liderləri Bakını tərk etmək məcburiyyətində qaldılar.
1918-ci ilin sentyabrın 15-də Bakı şəhəri, başda Nuru Paşa olmaqla qəhrəman Türk əsgərlərinin fədakarlığı ilə azad edildi. 
Əlavə 1. Bura “Qurd qapısı”na daxil olan yoldur. Məhz bu yolla Nuru Paşanın komandirlik etdiyi qəhrəman türk əsgərləri hərəkət edib, ağır döyüşlərdə qalib gələrək Bakıya daxil olmuşlar. 

GÜZDƏKDƏ QƏRARGAH YERLƏŞİB
1. Nuru Paşanın qərargahı Güzdəkdə də olub. Güzdəklilər onun hansı evdə yaşadığını unutmayıblar, o yeri tanıyırlar. Yerli camaat buraya Hacı Baxşəlinin evi deyirlər, Nuru Paşa da məhz burada yaşayıb.
2. Buradan  Nuru  Paşa çıxış edib və üzünü döyüşən əsgərlərə tutub deyib: “Çalışın ki, güllə Sizə arxadan dəyməsin, dəyəndə isə qarşıdan dəysin”. Yəni, Nuru Paşa əsgərləri və döyüşə qoşulan yerli insanları savaş meydanını qoyub qaçmamağa çağırırdı.
3. Bura isə silah ambarı olub. Türklər silah-sursatları burada saxlayırdılar. Bu isə ambarın deşikləridir. İçəriyə hava daxil olması üçün qoyulub. 


NURİ PAŞA QOBUDA OLUB


1. Qobu Bakıya yaxın kəndlərdən biridir. Qafqaz İslam Ordusunun əsgərləri və komandir Nuru Paşa burada olub.
2. Yerli sakinlər kəndin yaşlı sakinlərindən eşitdiklərini bu gün də xatırlayırlar. Danışırlar ki, Nuru Paşa Qobulu Salman kişinin evində qalıb. İndi burada onun nəvəsi Tofiq yaşayır. Bu ev türklərin qərargahı olub, Nuru Paşa isə burada yaşayıb.
3. Bu evin ikinci mərtəbəsindən isə dəniz görünür. Türk komandirləri buradan həm də dənizi müşahidə edirmişlər.

QOBUSTAN

Qobustan rayonunun Acıdərə ərazisində (Qeyd edək ki, bura bir vaxtlar Şamaxının inzibati ərazisi olub) türk əsgərinin məzarı qorunmaqdadır. 
Əraziyə daxil olarkən ilk olaraq abidə görünür. Bu abidədən 15-20 metr aralıda isə şəhid məzarıdır. Bu məzar haqqında çox yazılıb və şeirlər ithaf olunub. Qeyd edilir ki, bu türk məzarının üstünü düzəltdirən və qoruyan Şamaxının Təklə kəndində yaşamış Məlikməmməd kişi olub.

ŞAMAXI TƏKLƏ KƏNDİNDƏYİK

Təklə kəndinin sakinləri türk əsgərinin məzarını qorumuş Məlikməmməd kişi haqqında rəğbətlə danışırlar.
Məlikməmməd kişinin evindəyik. Nəvəsi Məmmədağa Məlikov deyir: “Babam Məlikməmməd Tağıyev 1880-ci ildə anadan olub. 1937-ci ildə həbs edilib, Sibirə - Maqadana göndərilib. Təxminən 1940-1941-ci illərdə orada həlak olub. 
Acıdərədə şəhid olan türk əsgərinin məzarını o düzəltdirib. Əsgərin adı İzzət əfəndi olub. Bəzi mənbələrdə Qədir Əfəndi də adlandırırlar. Babam Məlikməmməd Şamaxının Sündüllü kəndindən olan usta Bala Məhəmməd kişiyə bir inək pay verib. O qəbri düzəltdirib, 1937-ci ildə isə babamı və kəndimizdən olan digər 60 nəfəri (bizim ailədən ümumilikdə 4 nəfər) həbs etdilər. Amma babam həmişə o türk əsgəri ilə fəxr edirdi. Çünki o türklər bizi erməni quldurlarından xilas ediblər”.

ƏRƏBŞABAŞ KƏNDİNDƏ TÜRK MƏZARLARI

Bu kənd Şamaxının rayon mərkəzindən xeyli aralıdır. Dağlıq ərazidə yerləşən bir kənddir. Kəndin girəcəyində bir ağ künbəz var. Künbəzin içərisində türk qəbirləri qorunub saxlanılır. Daşların üstündə yazılar olmasa da, yerli sakinlər bu məzarların türk əsgərlərinə aid olduğunu bildirirlər. Bu künbəzi isə kənd sakini Nisə xanımın tikdirdiyini söyləyirlər. 
Kənddəki bu türk məzarı haqqında məlumatı bizə axund Famis Quliyev verir. Onun məlumatına görə, bu qəbirin üstünü götürüb abadlaşdıran kənd sakini hazırda Bakıda yaşayan Hacı Yarağanın oğlu Famildir. 2 il əvvəl o, bu xeyirxah işi görüb. Kənd sakinləri isə onların xilaskarı olan bu qəhrəman əsgərə böyük rəğbətlərini bildirirlər.
Qeyd edək ki, Türklərin ermənilərə qarşı savaş apardığı bu yerlərdə dəqiqləşməyən məzarlar çoxdur. Kənd sakini 9 yaşlı Zahid Teymurov deyir: “Biz bura müqəddəs yer kimi baxırıq. Bu qəbirlərə ehtiram əlaməti olaraq heç kimi qoymuruq onun üstünə çıxsın”.
Kənd orta məktəbinin müəllimi Muğanşah Əzimov isə fəxrlə bu sözləri deyir: “O Türklər bizim xilaskarımızdır. Bu torpaqları onlar azad ediblər”.
VI sinif şagirdi Nizami Əzimli isə daha bir qəbri bizə göstərib, yaşlı qocaların: “Bu Türk qəbridir” söylədiyini bizə xatırladır.

ŞAMAXIDA TÜRKLƏRİN QALDIĞI YER

Bura Şamaxıda “Kür-Araz” qəsəbəsi adlanır və Zoğalabay çayının yanındadır. Şamaxını azad edən qəhrəman türk əsgərləri müvəqqəti olaraq burada, çadırlarda yaşayırdılar.


BU MƏZAR ŞAMAXI SAKİNİNDİR

1918-ci ildə ermənilər yüzlərlə günahsız şamaxılını qətlə yetiriblər. Bu məzar onlardan birinindir. Qəhrəman türk əsgərləri ermənilərin dinc vətəndaşlara qarşı olan qətliamının qarşısını aldılar.


“NARINQALA”DAYIQ

Şamaxı rayonunun “Narınqala” ərazisindəyik. Ermənilər ən çox şamaxılını 1918-ci ildə burada qətlə yetiriblər. Bu yerdə onların xatirələrinə abidə ucaldılıb. Abidənin lövhəsində bildirilir ki, ermənilər Şamaxının 80-dən çox kəndində 12 000 (on iki min) insan qətlə yetiriblər. Nuru Paşanın başçılıq etdiyi qəhrəman Türk əsgərləri gəlməsəydilər, bu öldürülənlərin sayı daha çox olacaqdı. 

BAKIDA İZLƏR

1. Bura M. Maqomayev adına Dövlət Filarmoniyasıdır. Məşhur Bakı milyonçusu M. Nağıyevin 1912-ci  ildə tikdirdiyi bu binada Nuru Paşanın şərəfinə böyük bir ziyafət verilmişdi. 1918-ci ilin noyabrın 10-da keçirilən bu ziyafətdə Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimləri M. Ə. Rəsulzadə, F. Xoyski, N. Yusifbəyli, H. Ağayev çıxış edərək Nuru Paşanı salamlamış, onun haqqında dəyərli fikirlər söyləmişlər.
Görkəmli şəxsiyyət olan Üzeyir Hacıbəyli isə “Azərbaycan” qəzetinin 1918-ci il  11 noyabr  sayında bu tədbiri geniş şəkildə işıqlandırmışdı.
2. Bura da tarixi bir yerdir. Bura vaxtilə “Qırmızı Qışla” adlanırdı. Bu yer indiki BDU-nun ərazisindən Biləcəriyədək olan sahəni əhatə edirdi. Nuru Paşanın əmri ilə 1918-ci ilin sentyabrın 16-da Xilaskar ordunun – Qafqaz İslam Ordusunun ilk rəsmi hərbi keçidi burada olmuşdu.
3. Bura da tarixi bir yerdir. Keçmiş “İsmailiyyə” binası ilə(İndiki Azərbaycan Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin binası) üzbəüz olan bu ikimərtəbəli ev “mehmanxana” idi. Nuru Paşa Bakıda olduğu müddətdə məhz burada yaşayırdı.
4. Bura isə məşhur “Metropol” mehmanxanasıdır. Qafqaz İslam Ordusunun zabit və əsgərləri əsasən burada yaşayırdılar. Bu tarixi binada hazırda Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyi yerləşir.
5. Bura Qafqaz İslam Ordusunun zabit və əsgərlərinin yeməkxanası idi. “Metropol” mehmanxanasının yaxınlığında yerləşən bu bina indi “Azərbaycan” kinoteatrı kimi fəaliyyət göstərir.
6. Bu teatr binasını məşhur Bakı milyonçusu H. Z. Tağıyev tikdirib. 1888-ci ildə tikilən bu binada 1918-ci ildə, M. B. Məmmədzadənin “Bakı uğrunda müharibə”, böyük dramaturq  C. Cabbarlının “Bakı müharibəsi” pyesləri tamaşaya qoyulub. Hər iki əsər Nuru Paşanın və Qafqaz İslam ordusunun fədakarlığına həsr edilmişdi.
7. Burada Azərbaycan Tarix Muzeyi yerləşir. Bina məşhur Bakı milyonçusu H. Z. Tağıyevin mülkü olub. H. Z. Tağıyev bu mülkünü 1888-ci ildə inşa etdirib. 1918-ci ildə Bakının azad edilməsi münasibəti ilə Nuru Paşanın şərəfinə böyük bir ziyafət verib. Ziyafətdə Nuru Paşa və türk zabitləri, eləcə də Azərbaycanın tanınmış dövlət xadimləri və ziyalısı iştirak edir.
8. Bura Sahil bağıdır. 1918-ci ilə qədər Birja meydanı olub. Sonradan Azadlıq Meydanı adlanıb. Sovet hakimiyyəti illərində isə Azərbaycan xalqına düşmən mövqedə olmuş “26-lar” dəfn edilmişdir.
1918-ci ildə Bakı azad edildikdən sonra buraya toplaşan şəhər sakinləri böyük izdiham və təntənə ilə Nuru Paşanı salamladılar.
9. Bura vaxtilə “Çəmbərəkənd” qəbirstanlığı adlanıb. Bakını azad edərkən şəhid olmuş türk əsgərləri burada dəfn edilmişdi. Sovet hökuməti illərində bu qəbirstanlıq dağıdılmış və yerində park salınmışdı. “Çəmbərəkənd” qəbirstanlığının bir hissəsi olan bu yerdə hazırda Şəhidlər Xiyabanı salınıb və burada 20 Yanvarda qətlə yetirilmiş şəhidlərimiz uyuyur.
10. Hacıqabul-Nəvai-Bakı şosse yolu. 1918-ci ilin avqust-sentyabr aylarında, isti və qızmar günəş altında, olduqca ağır hava şəraitində qəhrəman Türk əsgərləri bu yolla gedərək Bakını azad etmişdilər.
11. Biləcəri yüksəkliyinə və buradan da Bakıya daxil olan yol budur. Qəhrəman türk əsgərlərinin bir hissəsi də burada döyüşüb şəhərə daxil olmuşdular.
12. Kürdəmir-Kərrar stansiyası. Nuru Paşanın başçılıq etdiyi Qafqaz İslam ordusu burada qanlı döyüşlər aparıb, düşməni geri oturtdular. Erməni daşnakları bu məğlubiyyətdən sonra geriyə - Hacıqabula tərəf gediblər. 

MƏRDƏKANDA MƏZARLAR

Bakını azad etmiş qəhrəman Türk əsgərlərindən ikisinin məzarı Mərdəkanda qorunub saxlanılır. Mərdəkandakı 23 saylı məktəbin həyətində olan bu məzarlara yerli sakinlər və məktəblilər böyük ehtiram göstərirlər.

NOVXANI QƏBİRSTANLIĞINDA

Novxanıdan olan çoban Əliisgəndər Əsəd oğlu və Seybəl əmi “maralan düzü” deyilən əkin sahəsində dəfn olunmuş iki türk əsgərinin cənazələrini ümumi qəbirstanlıqda dəfn etmək qərarına gəlirlər. Kənd camaatının köməyi ilə “aşağı qəbirstanlıq” deyilən yerdə türk şəhidlərini dəfn edirlər. Onlar Novxanı kəndinin əhalisini erməni qəsbkarlarından qoruyarkən həlak olmuşdular. Qəbirlərin üstündə Şıxəli Qurbanovun bu misraları həkk edilmişdi:

Eşidib fəryadın Azərbaycanın,
Tərəddüd etmədən dada yetişdim.
Xalqımın yolunda keçib canımdan,
Əbədi şöhrətə - şana yetişdim.

1949-50-ci illərdə, bağlar şəhərlilərə paylanarkən Balamirzə Hacımirzə oğlu bağ sahələrində dəfn edilən iki türk əsgərinin cənazələrini kənd qəbirstanlığına köçürüb.

Bundan əlavə Şəkidə, Neftçalada, Qazaxda da Azərbaycanı azad etmiş Türk əsgərlərinin məzarları vardır.

loading...
Potensiyanı gücləndirən və əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdıran məhsul... - MARAQLI
20 yaşlı qıza təcavüz edib, dilini kəsdilər - DƏHŞƏT...
"90 faizi elmi işini pulla yazdırır, ona görə də ortaya çıxarmağa 5-6 dəyərli alimimiz yoxdur"
Maskasız qadın elektroşok cihazı ilə zərərsizləşdirildi - VİDEO
"Naməlum ölkə" Azərbaycan almalarına Rusiya bazarında "meydan oxuyur"...
Aqro İnvest və İstehsalat MMC
N.Tusi adına Klinika

Dünya
Şərab zavodunda gözlənilməz hadisə - Bir anda hər yer qırmızı rəngə boyandı....+ VİDEO
Cəmiyyət
Şeyxülislam işğalçıya qarşı yeni səngərdə - Beynəlxalq Dinlərarası Dialoq Mərkəzində səslənən çağırış
Cəmiyyət
“Həqiqətən də ilk dəfə onun verilişinə çıxmışam...”- Oksana Rəhimin onu efirə çıxarmasını etiraf etdi...
Şou-biznes
“Kimsə puluna güvənib gizlənməsin, torpağı qorumaq hamının borcudur...”
Cəmiyyət
Eldar Namazov: “Türkiyə Qarabağ məsələsində Rusiya amilini neytrallaşdıracaq gücdədir”

Yazar
İlham İsmayıl
Bəyanatı silmək mümkündür, uduzulmuş savaşın itkilərini silmək olmur...
Seymur Əliyev
Beynəlxalq Sülh Günündə beynəlxalq aləmə qanlı mesaj...
Seymur Verdizadə
Kartofu da, kokaini də xaricdən alırıq...
Həftənin ən çox oxunanları
10 minlik ordu Ermənistana girəcəkdi... - Xlopotov
AMEA-da qalmaqal: Professorun açıqlamaları akademiyanı lərzəyə gətirdi + VİDEO
Atası azərbaycanlı olan general İrəvanda qızına toy etdi...-FOTOLAR+VİDEO
Azərbaycanda nazir erməni gözəlçəsinin gecə təklifini rədd edib kabinetindən qovdu...
Şəbnəm Tovuzlunun erotik dərdi...
“Paşinyan, ağıllı ol, əks halda Ermənistanın dövlət kimi varlığına son qoyula bilər...”
İngilis həkimlər qanda şəkəri endirməyin ən asan yolunu tapdı...-İSRAİL MEDİASI
"Əsgərlərimiz müharibənin başlamasını və onu əsir götürəcəkləri anı səbrsizliklə gözləyirlər"
Maksim Musayev Siyavuş Novruzov haqda NƏ DEDİ?..
“Ögey ana” filminin Cəmiləsi: “Həyat yoldaşım qəfildən rəhmətə getdi, iki qızımı...”+FOTOLAR
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247