Xəbər lenti
02/12/2020 [01:07]:
Qabığından tutmuş tumuna kimi faydalı olan möcüzə: Nar "Viaqra"nı əvəz edə bilər...
02/12/2020 [01:03]:
Damarları tıxayan, ürəyi öldürən... - Pis xolesterinlə necə mübarizə aparmalı?
02/12/2020 [00:57]:
İŞİD Əkrəm İmamoğlunu öldürməklə hədələdi
02/12/2020 [00:56]:
Türkiyədə COVID-19 peyvəndinin tətbiqinə başlanılır
02/12/2020 [00:54]:
Pentaqon Azərbaycan Ordusunun Qarabağdakı uğurlu döyüşü təcrübəsini öyrənir...
02/12/2020 [00:12]:
İŞİD Əkrəm İmamoğlunu öldürmək istədi
01/12/2020 [22:48]:
Qadın bələdiyyə sədrindən ibrətamiz addım - Əlli aztəminatlı ailəyə qurban payı verdi...
01/12/2020 [22:42]:
Azərbaycan və Türkiyə XİN başçıları arasında telefon danışığı olub
01/12/2020 [22:41]:
Əfqanıstanda Rusiya səfirliyinin avtomobili partladılıb, yaralananlar var
01/12/2020 [21:57]:
“NATO Qarabağ münaqişəsinin tərəfi deyil” - Baş katib
01/12/2020 [21:55]:
İtkin düşmüş hesab olunan hərbi qulluqçularımızın taleyi ilə bağlı komitədən AÇIQLAMA
01/12/2020 [21:19]:
İrəvanda növbəti aksiya: Saxlanılanlar var
01/12/2020 [21:14]:
"Vətənpərvərliklə bağlı yazdığım 3 mahnı var ki, onlardan birini Almaxanım Əhmədli ifa edib"
01/12/2020 [21:09]:
Azadlıq meydanı Qələbə paradına hazırlaşır - FOTO
01/12/2020 [21:01]:
Çavuşoğlu NATO XİN rəhbərləri ilə Qarabağı müzakirə etdi - FOTO
01/12/2020 [21:00]:
“Cəsur döyüşçü” medalının Əsasnaməsi təsdiqlənib
01/12/2020 [20:46]:
Ayrı-ayrı ərazilərin işğaldan azad olunmasına görə medalların Əsasnamələri qəbul edildi
01/12/2020 [20:38]:
Sevgi məktublarını xanımından gizləyən Xalq şairi haqqında MARAQLI FAKTLAR...
01/12/2020 [20:30]:
“Mikoyan Moskvada Zod məsələsini saxtakarlıqla Ermənistanın xeyrinə həll etdirdi”
01/12/2020 [19:52]:
Mübariz Qurbanlı: “Azərbaycana münasibətdə hər kəsi ədalətli olmağa səsləyirik”
01/12/2020 [19:40]:
Vilyam Hacıyevin həbs müddəti uzadılıb
01/12/2020 [19:39]:
Daha iki medalın statusu məlum oldu - FOTO
01/12/2020 [19:37]:
Şəhid ailələrinə 11 min, I qrup əlillərə 8800, II qrup əlillərə 6600, III qrup əlillərə 4400 manat veriləcək
01/12/2020 [19:32]:
"Laçına ailəlikcə sonuncu gedişimiz zamanı 5-cı sinifdə oxuyurdum..."
01/12/2020 [19:27]:
"Bu yırtıcı və amansız cəlladlar laçınlıların evlərinə soxularaq 28 il orada yaşayıblar”
01/12/2020 [19:20]:
"Ya tövbə deməyi bacarmalıyıq və yeni sivilizasiyaya getməliyik, ya da..." - VİDEO
01/12/2020 [19:08]:
101 yaşlı qadın 9 ayda 3 dəfə koronavirusa qalib gəldi - MARAQLI
01/12/2020 [19:02]:
Suqovuşan uğrunda şəhid olan müəllim
01/12/2020 [18:55]:
“Qarabağ” ordeninin statusu müəyyənləşib
01/12/2020 [18:46]:
“Zəfər” ordeninin statusu məlum oldu - FOTO
01/12/2020 [18:46]:
Koronavirus testi verən qadın tibb işçisinə hücum etdi - VİDEO
01/12/2020 [18:42]:
“Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı” adı kimlərə veriləcək? - RƏSMİ
01/12/2020 [18:25]:
Vətən müharibəsində yüksək peşəkarlıq göstərən dəniz piyadaları geri qayıdıb - FOTO
01/12/2020 [18:19]:
Sülhməramlı kontingent üçün maddi-texniki təminat vasitələrinin gətirilməsi prosesi davam edir - VİDEO
01/12/2020 [18:17]:
Laçın rayonuna dəymiş ziyan qiymətləndiriləcək
01/12/2020 [18:16]:
Qayalıqlara dırmaşan model suya düşdü "Təbiətin intiqamı "+FOTOLAR
01/12/2020 [18:10]:
Ermənilərin yandırdıqları meşələrin bərpası 100-150 il zaman tələb edəcək - Ekspert
01/12/2020 [18:07]:
Prezident medallarla bağlı qanunu təsdiqlədi
01/12/2020 [18:04]:
Azərbaycan əsgəri Zori Balayanın oğlunu dəhşətə gətirdi: “Anlamıram, onlar dayanmadan 8-9 saat...” - VİDEO
01/12/2020 [18:01]:
Karantin rejiminə əməl etməyərək fəaliyyət göstərən çayxana aşkarlandı
01/12/2020 [17:59]:
Prezident “Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı” adının təsis edilməsi haqqında qanunu imzaladı
01/12/2020 [17:56]:
Laçın rayonunun biomüxtəlifliyinə dəymiş ziyan qiymətləndiriləcək
01/12/2020 [17:53]:
Bakıda paradda erməni əsirlər nümayiş etdiriləcək? - RƏSMİ AÇIQLAMA
01/12/2020 [17:53]:
ADAU-ya BP şirkətinin dəstəyi ilə TEAS-Press Nəşriyyatı evi tərəfindən nəşr olunmuş kitablar hədiyyə olunub
01/12/2020 [17:49]:
"Ermənilər ola bilsin ki, Azərbaycan Dəmir Yumruğu ilə sındırılmış dişlərini bu dəfə başqa ölkələrin üstünə qıcasın"
01/12/2020 [17:47]:
Lalə Məmmədova koronavirusa verilişdə yoluxduğunu açıqladı
01/12/2020 [17:39]:
Qaxda polislər qanvermə aksiyasına qoşulublar - FOTO
01/12/2020 [17:35]:
Sami Yusufdan Laçınla bağlı paylaşım - FOTO
01/12/2020 [17:34]:
"İndi Azərbaycan həqiqətən də Cənubi Qafqazın lider dövlətidir"
01/12/2020 [17:32]:
“Milli-mənəvi dəyərlər Qarabağ mədəniyyəti konteksində” adlı tədbir keçirilib
01/12/2020 [17:31]:
Əsgərini canı bahasına xilas edən komandir - VİDEO
01/12/2020 [17:27]:
BDU bayrağı təhqir edən tələbə ilə bağlı qərar verdi
01/12/2020 [17:23]:
Qələbəmizin Laçın zirvəsi...
01/12/2020 [17:21]:
Bu gün Şəfiqə Əliyevanın 90 illik yubileyidir
01/12/2020 [17:11]:
Azərbaycandakı monitorinq mərkəzində Rusiya və Türkiyədən eyni sayda hərbçi olacaq
01/12/2020 [17:10]:
Rusiya MN Laçın rayonunun Azərbaycanın nəzarətinə verilməsi barədə məlumat yayıb
01/12/2020 [17:07]:
Azərbaycan bütövdür!
01/12/2020 [16:51]:
“Anarı biabır elədim ki, əgər qisasın var idisə, heç dəfn mərasiminə də gəlməyəydin...”
01/12/2020 [16:45]:
Sevgilisi koronavirusa yoluxan Hadisədən ayrıldı
01/12/2020 [16:22]:
“SOCAR Türkiyə” Laçının qayıdışını piano ifası ilə qeyd etdi - VİDEO
01/12/2020 [16:14]:
Laçının səhiyyə müəssisələrinin sayı AÇIQLANDI
01/12/2020 [16:11]:
"Azərbaycan beynəlxalq hüquq praktikasında və bölgədə yeni reallıq yaratdı"
01/12/2020 [16:09]:
Azərbaycanda Qələbə paradının vaxtı və yeri bilindi
01/12/2020 [16:08]:
“İş yoldaşlarımın çoxunu əsir götürdülər, indiyə kimi xəbər yoxdu...” - FOTOLAR
01/12/2020 [16:01]:
"Çox təəssüf ki, Azərbaycanda olmamışam, amma özümü sizlərdən biri bilirəm" -FOTOLAR
01/12/2020 [15:51]:
Qarabağı kim minalayıb?
01/12/2020 [15:50]:
Laçın küçəsinə gündüz saatlarında  Azərbaycan bayrağı sancıldı...-FOTO
01/12/2020 [15:44]:
İranın Azərbaycandakı səfirliyində başsağlığı kitabı açılacaq
01/12/2020 [15:41]:
Paşinyanın blokundan daha bir deputat çıxdı
01/12/2020 [15:29]:
Açıq havada tibbi maskadan istifadə virusdan necə qoruyur?
01/12/2020 [15:26]:
“Hələ ki, cismim əyilməyib, əzrailə canımı vermərəm...”
01/12/2020 [15:16]:
Prezident bir qrup hərbi qulluqçunun tərxis edilməsi ilə bağlı sərəncam imzaladı
01/12/2020 [14:57]:
"Məhəbbətin və Laçın həsrəti ilə dünyadan köçənlərin ruhları şaddır"
01/12/2020 [14:56]:
Melania Trump sonuncu dəfə Ağ Evin Milad dekorunu nümayiş etdirdi - FOTOLAR
01/12/2020 [14:52]:
“44 günlük Vətən Müharibəsində ordumuz bir dəfə də olsun bir santimetr geri çəkilmədi”
01/12/2020 [14:47]:
Azərbaycanda 4 426 yeni yoluxma qeydə alındı
01/12/2020 [14:30]:
Pandemiya dövründə məhkəmə fəaliyyəti müzakirə olunub
01/12/2020 [14:29]:
“Qarabağ” Qəbələyə getməkdən imtina etdi
01/12/2020 [14:16]:
Mehriban Əliyeva Laçının işğaldan azad edilməsi ilə bağlı paylaşım edib
01/12/2020 [14:13]:
“Anama yaxşı baxın, onu fikirləşməyə qoymayın...” - FOTOLAR
Bütün arxiv bir sırada
19/10/2020 [21:52] - Cəmiyyət - ( 1572 dəfə baxılıb)

Niyə inşa edilmişdi, üstündən kimlər keçdi? - Xudafərin körpüsü



Cəbrayıl rayonunun Qumlaq kəndində yerləşən Xudafərin körpüsündən zaman-zaman bəhs olunub. Haqqında romanlar, bayatılar yazılan bu tarixi abidənin başının üstündən qara buludlar əskik olmayıb. İki yerə parçalanmış Azərbaycanın ortasında XIX əsrdən başlayaraq sərhəd çayına çevrilmiş Araz üzərində yerləşməsi bu körpünü xalq düşüncəsində vətənin ərazi bütövlüyünün simvolu statusuna yüksəldib.

Mərhum yazıçı Fərman Kərimzadənin "Xudafərin körpüsü" romanı Şah İsmayıl Xətainin həyatı və dövlətçilik uğrunda mübarizəsinə həsr olunsa da, əsərdə həmçinin Xudafərin körpüsü qədimlik və türkün tarixi hünərlərinə şahidlik rəmzi kimi təsvir olunub.

Bu əzəmətli memarlıq abidələri haqqında dünyanın adlı-sanlı alimləri qiymətli fikirlər söyləsələr də, körpülərin nə zaman inşa olunması haqqında heç bir mənbədə dəqiq məlumat yoxdur. Ancaq alimlərin ehtimalına görə, Baş Xudafərin körpüsü daha qədim tarixə malikdir. Körpünün Əhəməni imperiyası zamanında ağacdan tikilməsi və Eldəgizlər dövləti zamanında isə daş və kərpiclə üzləndiyi güman edilir. Bəzi mənbələrdə isə ikinci körpünün (e.ə.558-529) ağacdan müvəqqəti qurğu kimi inşa edilməsi, Elxanilər dövləti zamanında (XIII əsr) isə daş və kərpiclə üzlənməsi haqqında mülahizələr irəli sürülür.

İran tarixçisi Həmdullah Qəzvini əsərlərində körpülərin adını "Xuda-Afərin" kimi yazır ki, bu da farsca "Allah tərəfindən yaradılmış", "Allaha mərhaba" mənalarını verir. Qəzvini yazır ki, Xudafərin körpüsü Məhəmməd peyğəmbərin yaxın adamı olan Bəkir ibn Abdulla tərəfindən miladi tarixlə 736-cı ildə inşa etdirilib. Başqa bir mənbədə isə Bəkir ibn Abdullanın körpünü tikdirmədiyi, yalnız təmir etdirdiyi yazılıb. Hətta belə bir rəvayət də dolaşır ki, Ərəb qoşunları Qarabağ ərazisinə yaxınlaşanda Cənubla-Şimalı birləşdirən körpünü görən sərkərdə Bəkir ibn Abdulla deyir, "Xudaya Afərin". Körpünün adının Xudafərin olmasının ordan gəldiyi ehtimal olunur.

Araşdırmaçıların çoxunun fikrincə, hər iki körpünün dayaqları çayın ortasında olan təbii sal daşlar üzərində qurulduğundan onlara "Xudafərin" adı verilib. Bir sözlə hələlik Xudafərin körpülərinin sirri tam olaraq açılmayıb.

XIX əsr Gürcü tarixçilərindən biri yazır:

"Mələk Qavrilin səmadan yerə enərək Qarabulaqdan su içdiyi məkan məhz Qarabağdır". Qavril mələk Cəbrayılın latınca adı, Qarabulaq isə Cəbrayılda çay adı olub.

Xudafərin körpüsünün Makedoniyalı İsgəndər, ya da Roma sərkərdəsi Pompey tərəfindən tikilməsi barədə də fərziyyələr irəli sürənlər var. Tarixçilər sirlər arasında ünvansız dolaşaraq gah körpülərin səmtini dolaşıq salıb onları Culfa yaxınlığında abidə kimi göstərir, gah da 1027-ci ildə Şəddadi hökmdarı I Fəzl və I Şah Abbas tərəfindən tikildiyini deyirlər. Ancaq bu körpüləri inşa edən şəxsin adı barədə tarixi mənbələrdə heç bir dəqiq yazılı məlumat yoxdur.

Bu körpünün Hindistandan başlayaraq Yaxın və Orta Şərq ölkələri, Rusiya və Qərbi Avropa ölkələri arasında Azərbaycanın iqtisadi və mədəni əlaqələrinin inkişafında böyük əhəmiyyəti olduğu bilinir.

1213 və 1220-ci illərdə Azərbaycanda olmuş məşhur ərəb səyyahı və coğrafiyaçısı Yaqut Həməvi Arazı "möcüzəli çay" adlandıraraq eşitdiklərini "deyirlər, Araz boyunca min şəhər olub" şəklində ifadə etmişdi. Şəhərlərin sayı bu deyimdə şişirdilsə də Arazın hər iki sahilində ən qədim dövrlərdən sıx yurd salma şəbəkəsinin olduğu şübhəsizdir. Y.Həməvi öz əsərində başqa bir ərəb müəllifinə istinad edərək yazırdı:
"Araz çayının çıxdığı Balasaqan çölündə beş min tərk edilmiş kənd var ki, dağıntılardan salamat qalmış divar və tikililəri bu günəcən də qalmaqdadır. Deyirlər ki, bu kəndlər ulu Allahın Quranda xatırladığı Araz hakimlərinə mənsub olub".

Azərbaycan memarlıq sənəti tarixinin bəzəyi sayılan möhtəşəm tarixi abidələrimizdən olan Xudafərin körpülərindən bizə yalnız ikisi məlumdur. Onlardan birincisi "Baş Xudafərin körpüsü" adlanır, uzunluğu 130, eni 6, hündürlüyü isə 12 metrdir. İkinci körpü isə 15 aşırımlı olmaqla uzunluğu 200, eni 4,5 metr, hündürlüyü 10 metrdir.

Zaman-zaman hücumlara məruz qalan Xudafərin körpüləri 1797-ci ildə - Ağa Məhəmməd şahın Qafqaza ikinci hərbi yürüşündən öncə də dağıdılmışdı. Onbeşaşırımlı Xudafərin körpüsünün bu günkü vəziyyəti tarixçilərin məlumatlarını təsdiq edir. Belə ki, körpünün yenidən qurulan tağlarında arxivoltların uçurulmuş üst hissələri bişmiş kərpicdən yığılıb. Tağlararası hissələrdə də həmin dövrün təmir işləri kərpicdən aparılıb və bu yenidənqurma işləri körpünün qədim hissələrindən aydın seçilir.

Sovet imperiyası dövründə körpü ilə Arazın o tayına keçmək yasaq idi, çünki bu çay iki dövlətin - İran və SSRİ-nin sərhədində yerləşirdi. Lakin keçən əsrin sonlarında Azərbaycanda başlanan güclü azadlıq hərəkatının qollarından biri də "sərhəd hərəkatı" oldu. 1989-cu il dekabrın 31-də Araz çayının o tay-bu tayında yaşayan azərbaycanlıları ayıran sərhəd dirəkləri vətəndaşlarımız tərəfindən dağıdıldı.

Ümumdünya əhəmiyyətli tarixi hadisələrə və proseslərə bağlılığına, füsunkar təbiətlə sıx birliyinə, yüksək mühəndis-memarlıq həllinə görə Xudafərin körpüləri universal dəyərli abidələrdir. Bu körpünün üstündən 1068-ci ildə böyük səlcuq sultanı Alp Arslan qələbə yürüşü ilə, XVI əsrdə isə Aşıq Qurbani əsir kimi keçib:

Qolubağlı keçdim Xudafərindən.
Üzüm gülməz, heç açılmaz, ah, mənim!


Xudafərin körpüsü bizim üçün təkcə körpü rolu oynamayıb. Artıq 200 ildən çoxdur şimallı, cənublu Azərbaycanı birləşdirən Xudafərin körpüsü həm də bizim üçün simvolik abidədir. Bu körpüyə həsrət körpüsü də deyirlər. Araz Vətənin ortasında sərhəd çaya çevriləndən bəri hər iki sahil bir-birini bayatılarla haraylayır:

Əzizim bu yan dağlar,
Al qana boyan dağlar.
Bu yan zülmətxanadır,
Necədir o yan dağlar?!

Taleyi əzəldən qara gətirən həsrət körpüsü iki əsrdir azğın niyyətlərin hədəfinə çevrilib. Bir tərəfdən Qırmızı imperiyanın əsgərləri, bir tərəfdən Şah sərbazlarının hücumlarına mərzu qaldı. 27 il əvvəl ermənilər tərəfindən işğal olunan Xudafərin körpüsü bu gün azadlığına qovuşub. Artıq o qədim abidənin üstündə üç rəngli bayrağımız qürurla dalğalanır.(kulis.az)

loading...
Qabığından tutmuş tumuna kimi faydalı olan möcüzə: Nar "Viaqra"nı əvəz edə bilər...
Damarları tıxayan, ürəyi öldürən... - Pis xolesterinlə necə mübarizə aparmalı?
Sevgi məktublarını xanımından gizləyən Xalq şairi haqqında MARAQLI FAKTLAR...
101 yaşlı qadın 9 ayda 3 dəfə koronavirusa qalib gəldi - MARAQLI
Koronavirus testi verən qadın tibb işçisinə hücum etdi - VİDEO
Aqro İnvest və İstehsalat MMC
N.Tusi adına Klinika

Cəmiyyət
“İş yoldaşlarımın çoxunu əsir götürdülər, indiyə kimi xəbər yoxdu...” - FOTOLAR
Cəmiyyət
“Bundan gözəl gün ola bilməz, Laçından çıxanda 11 yaşım var idi...” - Əməkdar artist...
Cəmiyyət
“Atam qaçqınçılıqdan əvvəl universitetdə müəllim işləyirdi və arzulayırdı ki, pensiyaya çıxıb Laçına qayıtsın...”
Araşdırma
Qarabağdakı 15 işləyən mədəndən 2-i hələ də ermənilərin əlindədir...-FOTOLAR
Hadisə
Azərbaycan Ordusu üzü Laçına girməyə başladı... - İlk görüntülər-VİDEO

Yazar
İlham İsmayıl
Laçın rayon mərkəzi və Zabux kəndi Ermənistana verilir?! -Paşinyanın şirin yuxusu
Dr. Rəşad Mahmudov
Qafqaz ermənilərinə bir neçə söz...
Seymur Əliyev
Bayraq: Bizi biz edən dəyər...
Həftənin ən çox oxunanları
“Öncə Şuşanın qala divarlarına 6 azərbaycanlı snayper dırmaşıb və...” - Rusiya mediası 
"Nə sülhməramlı qüvvələrin mandatı var, nə müşahidəçilərin, Ağdərə-Kəlbəcər yolu isə..."
"Armenian Report"dan iddia: “Paşinyanın anası onu türkdən dünyaya gətirib..?”
"Onların gəlişi sanki ölüm mələyinin gəlişi kimiydi, gecələr ova çıxmış ac canavara bənzədirdik biz onları"
“Sülhməramlılar Azərbaycan hərbçilərinin harasa girişini qadağan edə bilməz”- Rus ekspert
“Bu son deyil, biz geri dönəcəyik”  - Laçının Zabux kəndindəki  silahlı erməni arvad-VİDEO
"Zibil Nikolun imzaladığı sənədə əsasən Laçın dəhliz kimi qalmalıdır, əgər onu da versələr..."
"Putinə dedim ki, Hadrutla razılaşsam da, Şuşanın təslim olma ehtimalını təsəvvür edə bilmirəm"
“Ermənilər Xankəndi və Xocalıda Azərbaycan vəsiqəsi ilə yaşamayacaqlar, çıxıb gedəcəklər”
Elxan Mehdiyevdən həyəcan siqnalı: "İndi Laçın, növbəti zəng Hadrut üçün olacaqmı?.."
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
e-mail: moderator_az@mail.ru
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247