Xəbər lenti
03/12/2020 [22:59]:
Hikmət Hacıyevdən şəhidlərlə bağlı paylaşım
03/12/2020 [22:55]:
"Oğlum müharibəyə gedəndən sonra anladım ki, Vətən təkcə ana deyilmiş, həm də oğul imiş"
03/12/2020 [22:42]:
Azərbaycan XİN Ermənistan xarici işlər nazirinin “Armenpress” agentliyinə verdiyi müsahibəsini şərh edib
03/12/2020 [22:41]:
Azərbaycanda ən çox hansı zonada koronavirusa yoluxma olub?
03/12/2020 [22:40]:
Azərbaycan ilkin olaraq 17 milyard ayırdı
03/12/2020 [22:31]:
Tanınmış teleaparıcıya ağır itki üz verdi
03/12/2020 [22:24]:
Ərdoğan Həsən Ruhani ilə Qarabağı müzakirə etdi
03/12/2020 [22:23]:
İranda koronavirusa yoluxanların sayı 1 milyonu ötdü
03/12/2020 [22:16]:
XTD zabitlərinin hədiyyə göndərdiyi Zeynəb: ön cəbhəyə məktub yazmışdı - VİDEO
03/12/2020 [21:51]:
“Düşmən minaatanının atəşi nəticəsində 4 əsgərimiz şəhid oldu, 10 nəfər isə yaralandı”
03/12/2020 [21:47]:
"O, cəmiyyəti cəmiyyət, dövləti dövlət, milləti millət edən şəxsiyyətlərdən idi..."
03/12/2020 [21:38]:
UEFA Azərbaycana qoyduğu qadağanı aradan götürüb
03/12/2020 [21:28]:
Azərbaycanda prokuror koronavirusdan ölüb
03/12/2020 [21:02]:
Fransa parlamenti də Qarabağdakı separatçı-terrorçu erməni rejimini tanıdı...
03/12/2020 [21:01]:
“Rembo” ləqəbli qazi: “Mübariz İbrahimovun şəhid olduğu postu alanda 7 saat döyüşdük”
03/12/2020 [20:58]:
“Qarabağ” və “Makkabi”nin start heyəti açıqlandı
03/12/2020 [20:56]:
"Dünyada analoqu olmayan müharibə apardığına görə Qarabağda İlhamabad şəhəri yaradılsın"
03/12/2020 [20:51]:
ABŞ-dan İrana qarşı növbəti sanksiya
03/12/2020 [20:49]:
Məşhur Çoban Xanışın bir Vətən uğrunda canını verən iki nəvəsi... - FOTO
03/12/2020 [20:46]:
Andranikə qan uddurdu, dostu kürəyindən vurdu, Atatürk ona malikanə bağışladı...
03/12/2020 [20:37]:
Ombudsman Aparatı Əfqan Sadıqovla bağlı məlumat yayıb
03/12/2020 [20:25]:
“Münaqişə həllində diplomatiya niyə işləmədi?” - Azay Quliyev
03/12/2020 [20:15]:
Ölkə üzrə COVID-19-a yoluxma statistikası AÇIQLANDI
03/12/2020 [20:11]:
KTMT Ermənistana ordu yeridə bilər - KİV
03/12/2020 [20:07]:
ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədr ölkələrindən Qarabağa dair birgə BƏYANAT
03/12/2020 [20:05]:
Adolf Hitler seçkilərdə qalib gəlib: "Uşaqlıqda adımı tamamilə normal sayırdım"
03/12/2020 [20:02]:
Türkiyənin daha bir naziri koronavirusa yoluxdu
03/12/2020 [19:59]:
Şuşanın azad edilməsi barədə Ali Baş Komandana məruzə edən xüsusi təyinatlı - FOTO
03/12/2020 [19:56]:
İsrail Qarabağ döyüşlərinin təcrübəsini nəzərə aldı, “Harop”u modernləşdirir - FOTO
03/12/2020 [19:53]:
İlham Əliyev BMT Baş Assambleyasının COVID-19 ilə mübarizəyə həsr edilən xüsusi sessiyasında çıxış edib
03/12/2020 [19:49]:
Zooparka basqın edən polis 20 ölü pələnglə qarşılaşdı - FOTOLAR
03/12/2020 [19:39]:
“COVID-19-la mübarizənin açarı beynəlxalq əməkdaşlıq və qlobal həmrəylikdədir”
03/12/2020 [19:37]:
"Beynəlxalq ictimaiyyət pandemiyadan xilas olmaq üçün strategiyalar hazırlaya bilər"
03/12/2020 [19:35]:
32 yaşlı qadın "Su verəcəyəm" deyə aldatdığı uşaqla cinsi əlaqəyə girdi - FOTOLAR
03/12/2020 [19:28]:
Koronavirus Azərbaycanın I Divizionuna da ayaq açdı
03/12/2020 [19:20]:
Polis məmuru helikopterlə keçmiş modelin lüt görüntülərini qeydə aldı - FOTOLAR
03/12/2020 [18:58]:
Sumqayıtda koronavirusa qarşı polislər tərəfindən nəzarət-profilaktik tədbirlər genişləndirilib
03/12/2020 [18:57]:
Dünyanın böyük ümidlə gözlədiyi "sehrli qutu" yola çıxdı - Gələn həftədən etibarən...
03/12/2020 [18:55]:
Sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar müasir reabilitasiya sistemi ilə əhatə olunublar
03/12/2020 [18:55]:
Naxçıvan dəhlizi Şərqi Anadolu bölgəsinin ixracını 3 dəfə artıracaq
03/12/2020 [18:54]:
FIFA-nın iclasında Maradona bir dəqiqəlik sükutla yad ediləcək
03/12/2020 [18:36]:
Özünü hamilə kimi göstərən qadının qarnından baxın nə çıxdı - FOTO
03/12/2020 [18:26]:
Xankəndində vəziyyət doğrudan da hələ dumanlıdır...-FOTO
03/12/2020 [18:02]:
11 ayda sosial təminat üzrə 5 milyard 264 milyon manat ödəmə edilib
03/12/2020 [17:58]:
Sabiq nazir müavininin həbs müddəti artırıldı
03/12/2020 [17:55]:
"Ona maaş ödəmək əvəzinə, o vəsaiti donuz saxlamağa ayırsaq, 97 ədəd donuz ala bilərik"
03/12/2020 [17:54]:
Prezidentdən “Azərbaycan Sənaye Korporasiyası” ilə bağlı yeni fərman
03/12/2020 [17:53]:
Dünyada COVID-19-a yoluxanların sayı 65 milyonu keçib
03/12/2020 [17:37]:
Bütövlük və azadlıq uğrunda döyüşən igid neftçilər - FOTO/VİDEO
03/12/2020 [17:33]:
Vətən uğrunda şəhid olan daha bir müəllim
03/12/2020 [17:29]:
Rusiya XİN: Dağlıq Qarabağda əsas humanitar məsələlər həll olunub
03/12/2020 [17:25]:
COVID-19 səbəbindən xəstəxanaya yerləşdirilmə riskini kəskin şəkildə artıran amil açıqlanıb
03/12/2020 [17:20]:
“Rusiya ATƏT ölkələrindən Qarabağla bağlı razılaşmalara böyük dəstək gözləyir”
03/12/2020 [17:04]:
“Azərsu” Tovuzun Düz Cırdaxan, Cəlilli və Dönük Qırıqlı, Gədəbəyin Tərsyer kəndlərində içməli su çəkir
03/12/2020 [17:01]:
ADPU-nun Elmi Şurasının onlayn iclası keçirilib
03/12/2020 [16:56]:
“Hərbçilərimizə qayğı üçün dövlət proqramları hazırlanacaq”
03/12/2020 [16:54]:
Şəhidimizin zəfər payı - Vətən və el yolunda canını fəda edən Elyar...
03/12/2020 [16:35]:
Ceyhun Bayramov: “30 ildir davam edən silahlı münaqişəyə son qoyuldu”
03/12/2020 [16:33]:
Koreya Azərbaycana səyyar COVID-19 müayinə köşkləri ianə edib
03/12/2020 [16:31]:
Türkiyənin sabiq müdafiə naziri vəfat edib
03/12/2020 [16:30]:
Vətən müharibəsinin Qəhrəman şəhərləri – milli birliyə minnətdarlıq
03/12/2020 [16:24]:
Əlil adam əsgər və zabitlərin ayaqqabısını pulsuz rəngləyir- FOTOLAR
03/12/2020 [16:16]:
İrəvanda etirazçılar Paşinyan barəsində cinayət işi başlanmasını tələb edirlər
03/12/2020 [16:15]:
Azərbaycanda hazırlanmış ilk yüksək texnologiyalı protezlər təqdim edildi - FOTO
03/12/2020 [15:49]:
Azərbaycanda indiyədək 1 781 218 koronavirus testi aparılıb
03/12/2020 [15:48]:
Əməkdar rəssam Rafael Abbasov vəfat edib
03/12/2020 [15:46]:
Azərbaycanda daha 40 nəfər koronavirusdan öldü: 4189 yeni yoluxma - FOTO
03/12/2020 [15:46]:
Ailənin yeganə övladı olan ölümsüz qəhrəmanın əbədiyyətə qədər davam edəcək ömür dastanı...
03/12/2020 [15:41]:
Parlament sədri: "Şimali Kipr xalqı hər zaman Azərbaycanın yanındadır!"
03/12/2020 [15:40]:
Qanunsuz ağac kəsimi ilə bağlı şikayət yerində araşdırılıb
03/12/2020 [15:35]:
O səni sevirdi...
03/12/2020 [15:31]:
Bakıdan Kiyevə çarter reysləri açılır
03/12/2020 [15:28]:
Ölkəmizdə hazırlanmış ilk yüksək texnologiyalı protezlər təqdim edilib - FOTOLAR
03/12/2020 [15:26]:
UNEC brendi Gürcüstanda da tanındı
03/12/2020 [15:23]:
“Gecə ilə hamı küçəyə çıxmışdı, siz zəfəri Azərbaycanda, biz isə Türkiyədə qeyd edirdik”
03/12/2020 [15:22]:
“Rusiya və Türkiyə Cənubi Qafqazda çoxdan gözlənilən sülh və sabitliyi təmin edəcək razılaşmanın zamini kimi mühüm rol oynayırlar”
03/12/2020 [15:21]:
Daha bir vəkil COVID-19-dan vəfat etdi
03/12/2020 [15:18]:
Bakıda Vətən müharibəsi memorial kompleksi və Zəfər muzeyi yaradılacaq - SƏRƏNCAM
03/12/2020 [15:17]:
Şəhidlərin xatirəsini yad etmək üçün sabah saat 12:00-da bir dəqiqəlik sükut elan ediləcək
03/12/2020 [15:16]:
“Mehman şəhid olanda əsgəri ağlayıb deyirdi ki...” - Şəhid mayorun iş yoldaşı...
Bütün arxiv bir sırada
28/10/2020 [09:35] - Araşdırma - ( 1708 dəfə baxılıb)

XIX əsrdə ermənilərin Quzey Azərbaycana köçürülməsi məsələsi rus tarixşünaslığında…



Təxminən 200 il bundan əvvəl də Azərbaycan torpaqları xarici işğalçıların hücumuna məruz qalmış, torpaqlarımız müharibə meydanına çevrilmişdir. İki Rusiya-Qacar müharibələri (1804-1813 və 1826-1828) nəticəsində Quzey Azərbaycan çar Rusiyasının müstəmləkəsinə çevrildi. Çar Rusiyasının müharibədə hərbi-siyasi uğurlarına baxmayaraq,yaxşı başa düşürdü ki, Cənubi Qafqazda onun mövqeyi kifayət qədər möhkəm deyil. Ona görə də bu yerlərdə özünə xristian dayağı yaratmaq, eyni xalqın arasında xristianlardan ibarət bir tikanlı hasar yaratmaq məqsədilə İran və Türkiyə ərazisində yaşayan erməniləri kütləvi şəkildə Qarabağ, İrəvan və Naxçıvan torpaqlarında yerləşdirməyə başlamışdır. XVIII əsrdə - I Pyotrun 1724-cü il noyabrın 14-də verdiyi xüsusi əmrdə deyilirdi:”Erməni xalqı bizdən xahiş etmişdir ki, biz onları öz himayəmizə qəbul edib torpaqlar ayıraq, ona görə də sizə tapşırıram ki, əgər erməni xalqı bəyəndiyi yerdə yaşamaq istəsə, ona kömək edib ləyaqətlə qoruyun, çünki biz burada erməni xalqını imperatorluq qayğısı ilə əhatə edib, öz himayəmizə götürmüşük”.

 

XIX əsrin birinci yarısında tanınmış rus yazıçısı A.S.Qriboyedov öz ermənipərəstliyi ilə seçilirdi. A.Qriboyedov Qacar dövlətində çar Rusiyasının səfiri olmuşdur və şahidi olduğu, gördüyü, eşitdiyi bütün hadisələri qələmə almışdır. Bununla  belə o, öz qeydlərində yazırdı ki, ermənilərin buraxıldığı torpaqlara (əsasən Quzey Azərbaycanı – N.Ə.) əbədi sahib duracaqlarından müsəlmanlar içərisində yaranan qorxunu aradan qaldırmaq və (sonuncuların) düşdükləri ağır vəziyyətin uzun sürməyəcəyini bildirməklə onları sakitləşdirmək məsələsini biz dəfələrlə götür-qoy etmişdik. A.Qriboyedov yazırdı ki, indi biz müsəlmanları düşdükləri bu çətin vəziyyətlə razılaşdırmalı, ermənilərin burada müvəqqəti qalacaqlarına onları inandırmalıyıq ki, azərbaycanlılar “ermənilərin ilk dəfə ayaqları dəyən torpaqlara həmişəlik yiyələnirlər” fikrindən  daşınsınlar. O, göstərir ki, köçürülmüş ermənilərin əksəriyyəti müsəlman mülkədarlarının torpaqlarında məskunlaşdırılır və az sonra onları sıxışdırmağa başlayırdılar.

 

Ermənilərin Güney Azərbaycanından Rusiyaya köçürülməsi məsələsi ilk dəfə olaraq XIX əsrin birinci yarısında rus yazıçısı, tarixçisi  və memuaristi S.Qlinkanın “Ermənilərin Azərbaycandan Rusiyaya köçürülmələri” adlı əsərində öz əksini tapmışdır. Əsərdə müəllif 1828-ci ildə İrandan Rusiyaya 40 min erməninin köçürülməsi  və yerləşdirilməsindən bəhs edir. Çar Rusiyası öz ağalığını bütün Qafqazda möhkəmləndirmək üçün yerli əhali və Osmanlı, Qacar dövlətləri ilə süngü və top dilində danışmaqla kifayətlənməyərək, burada köklü etnodemoqrafiya dəyişikliyi yaratmağa çalışırdı. Məlumdur ki, I Pyotrun zamanından Güney Qafqazın müsəlman toplumlarının xaçlı ermənilərlə “əvəz edilməsinə” yönəlmiş bir siyasət yeridilməkdə idi. Hətta Rusiya azadlıq hərəkatının təmsilçiləri də bu siyasətin güclü təsiri altında idilər. P.Pestelin “Russkaya Pravda” adlanan “zadəgan-inqilabçı proqramından bunu aydın görmək olar:1.Rusiya ilə İran (Qacar- N.Ə.), həm də Türkiyə arasında ...yaşayan bütün xalqlar... tabe edilməli; 2.Bütün Qafqaz xalqları iki çeşid sayılmalıdır: dinc olanlar və quduzlar. Birinciləri yurdlarında saxlamalı, onlara Rusiya idarəsi ... vermək, ikinciləri isə Rusiyanın içərilərinə köçürüb kiçik sayla səpələmək lazımdır.

 

XIX əsrin ikinci yarısı – XX əsrin əvvəllərində Rusiyada ictimai-siyasi xadim N.N.Şavrovun “Zaqafqaziyada rus işinə yeni təhlükə: Muğanın özgə xalqlara nöbvbəti satışı” əsərinin elmi dəyəri böyükdür. Əvvəla, müəllif əsərdə cərəyan edən tarixi proseslərin içində olmuş, müşahidə etmiş, izləmiş və ona münasibət bildirmişdir. N.N.Şavrovun qənaəti ondan ibarətdir ki, nəinki ayrı-ayrı ailələr, hətta bütöv kəndlər öz yaşayış yerlərini tərk edir, artıq ruslar tərəfindən məskunaşmış yerlərdə məskən salırdılar.

 

N.N.Şavrov yazır: türklərlə qələbə ilə başa çatmış 1877-1878-ci illər müharibəsi bizə yeni məskunlar bəxş etdi:1877-1879-cu illərdə Qars vilayətinə 50.000 erməni,40.000 min yunan, erməni mənşəli general Terqukasov Sürməli qəzasına 35.000 Türkiyə ermənisini köçürmüşdü. Müəllif rusların burada məskunlaşdırılmasının hərbi-siyasi əhəmiyyətini açıqlayır: İranla sərhədlərin qorunmasına kömək edəcək, xüsusən cənubdan hücum edən şahsevən tayfasının basqınlarından qorunmaqda, rus əhalisinin Persiya,Osmanlı, Dağıstan və gürcülər bizə qarşı birləşdikdə onlara müqavimət göstərəcək, əgər Şərqi Zaqafqaziyada (Şimali Azərbaycan – N.Ə.) 1 milyon rus yerləşdirsə, gələcəkdə Osmanlı ilə müharibədə biz böyük üstünlük qazanarıq. O, rus əhalisinə yerli xalqları ruslaşdırmaq aləti kimi baxırdı.Onları müsəlman və digər yerli xalqların yaşayış məskənləri arasında yerləşdirmək lazımdır ki, onları parçalamaq, itaətdə saxlamaq asan olsun.

 

XIX əsr və XX əsrin əvvəllərindəki erməni sosial mühitini V.Veliçko belə xarakterizə edir: ermənilər haqqında qədimdən pis fikir yaranıb.V.Veliçko rus dövlət məmurlarının erməni din xadimlərinin hiyləgərliyinə aldandıqlarına, onların bəd əməllərini anlamamaqda, tədbir görməməkdə qınayırdı. Rus məmləkətlərində erməni məsələsi bəzən iri sıçrayışla irəli hərəkət edərək o vaxtdan öz inkişafını durmadan davam etdirirdi. Türkmənçay müqaviləsinə görə Üçmiədzin Rusiyanın tərkibinə daxil olmuşdur və katalikos bütün ermənilərin ümumdünya patriarxı hüquqlarında qalmışdır ... ermənilər böyük nüfuz qazanan dövlətin içərisində teokratik dövlət yaratdılar. Müəllif XIX əsrin ikinci yarısında ermənilər arasında tayfa ayrı-seçkiliyinin (separatizmin) sürətlə artmasını Rusiyaya qarşı xəyanət hesab edirdi. V.Veliçko Azərbaycan tatarlarının (türklərin, azərbaycanlıların) zəhmətkeşliyini qeyd edir, türklərin “vəhşiliyini” isə ermənilərin və Qərbin  şişirtdiyini  göstərir.           

 

Beləliklə, XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində rus tarixşünasığında da göründüyü kimi, çar höküməti erməniləri  bu yerlərə köçürməklə müsəlman-türk əhalisi içərisində özünə xristian dayağı yaratmaq və müharibələrin gedişində Rusiyanın xeyrinə satqınlıq etmələri məqsədilə İran və Türkiyə ərazisində yaşayan erməniləri kütləvi şəkildə Azərbaycan torpaqlarında yerləşdirmişdir ki, bununla da ölkəmiz qarşısında  duran qlobal problemlərin bünövrəsini  qoymuşdur.

 

ADPU, Azərbaycan tarixi kafedrasının müdiri, dosent Naibə Əhmədova

 

loading...
"O, cəmiyyəti cəmiyyət, dövləti dövlət, milləti millət edən şəxsiyyətlərdən idi..."
Andranikə qan uddurdu, dostu kürəyindən vurdu, Atatürk ona malikanə bağışladı...
Zooparka basqın edən polis 20 ölü pələnglə qarşılaşdı - FOTOLAR
32 yaşlı qadın "Su verəcəyəm" deyə aldatdığı uşaqla cinsi əlaqəyə girdi - FOTOLAR
Polis məmuru helikopterlə keçmiş modelin lüt görüntülərini qeydə aldı - FOTOLAR
Aqro İnvest və İstehsalat MMC
N.Tusi adına Klinika

Maraqlı
“Gecə ilə hamı küçəyə çıxmışdı, siz zəfəri Azərbaycanda, biz isə Türkiyədə qeyd edirdik”
Cəmiyyət
“Mehman şəhid olanda əsgəri ağlayıb deyirdi ki...” - Şəhid mayorun iş yoldaşı...
Cəmiyyət
“Dedi ki, ya qələbəylə qayıdacam, ya da məni kimlərsə qaytaracaq...”- Əlif Hacıyevin bacısı...
Cəmiyyət
“Bu qələbəyə ən çox sevinən elə şəhidlərimizdir...” - Milli Qəhrəmanın atası...
Cəmiyyət
Biri Şanlı aprel, digəri isə İkinci Qarabağ Savaşında şəhid oldu- İki şəhid qardaşın həyat hekayəsi...

Yazar
İlham İsmayıl
Laçın rayon mərkəzi və Zabux kəndi Ermənistana verilir?! -Paşinyanın şirin yuxusu
Həftənin ən çox oxunanları
"Nə sülhməramlı qüvvələrin mandatı var, nə müşahidəçilərin, Ağdərə-Kəlbəcər yolu isə..."
"Onların gəlişi sanki ölüm mələyinin gəlişi kimiydi, gecələr ova çıxmış ac canavara bənzədirdik biz onları"
“Sülhməramlılar Azərbaycan hərbçilərinin harasa girişini qadağan edə bilməz”- Rus ekspert
“Bu son deyil, biz geri dönəcəyik”  - Laçının Zabux kəndindəki  silahlı erməni arvad-VİDEO
"Putinə dedim ki, Hadrutla razılaşsam da, Şuşanın təslim olma ehtimalını təsəvvür edə bilmirəm"
“Ermənilər Xankəndi və Xocalıda Azərbaycan vəsiqəsi ilə yaşamayacaqlar, çıxıb gedəcəklər”
Elxan Mehdiyevdən həyəcan siqnalı: "İndi Laçın, növbəti zəng Hadrut üçün olacaqmı?.."
Balasanyanın “Artsax Ordusu” planı, sülhməramlılar və bizim limitimiz haqqında...
“Laçın şəhəri, Zabux və Sus kəndlərindəki ermənilər öz evlərində qalıb yaşaya bilərlər...”
"Ermənilər Türkiyə və Azərbaycan bayraqlarının, üstəlik latın hərfləri ilə yazılmış “Şuşa” sözünün...”
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
e-mail: moderator_az@mail.ru
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247