Xəbər lenti
04/07/2020 [13:26]:
Ermənistan Araz çayını ekoloji fəlakətlə üz-üzə qoydu: Çirklənmə pik həddə çatdı - FOTO
04/07/2020 [13:22]:
Yaponiyada sel fəlakəti: İnsanlar evlərin damında kömək gözləyir
04/07/2020 [13:19]:
“COVID-19 infeksiyasından sağalan şəxs bu virusa yenidən yoluxa bilər” - AÇIQLAMA
04/07/2020 [13:17]:
Spikerə yeni köməkçi təyin olundu
04/07/2020 [13:15]:
Sabah havanın hərarəti 38 dərəcəyə yüksələcək
04/07/2020 [13:04]:
“Bütün səfir və konsulların fəaliyyəti yoxlanılmalıdır”
04/07/2020 [13:03]:
Bakıda dörd yeni doğulmuş körpə həkimlərdən COVID-19-a yoluxdu - AÇIQLAMA
04/07/2020 [13:02]:
Şöbə müdiri: "Koronaviruslu hamilələrin dünyaya gətirdiyi 16 körpə həkim nəzarətindədir"
04/07/2020 [13:00]:
Avropa Mərkəzi Bankı yeni əsginaslar buraxır
04/07/2020 [12:58]:
BŞİH əməkdaşları kütləvi şəkildə koronavirus testindən keçirilib? - RƏSMİ
04/07/2020 [12:42]:
Mahatma Qandinin aforizmləri: "Sevgi insanlığın, zorakılıq heyvanlığın qanunudur..."
04/07/2020 [12:40]:
Hacı Qara niyə intihar etmək istəyirdi? - Məşhur filmin pərdəarxası...
04/07/2020 [12:34]:
COVİD-19 mutasiyaya uğrayır və yox olacaq- ŞAD XƏBƏR
04/07/2020 [12:14]:
"Arzu edirəm ki, tezliklə pandemiya qurtarsın və onun səsi Qarabağımızdan gəlsin"
04/07/2020 [12:13]:
COVID-19-a yoluxan şəxs: “Özümə sistem qoşurdum, tibb bacıları evə gəlməkdən qorxurdu”
04/07/2020 [12:06]:
Daşkəsəndə 2 tondan çox narkotik məhv edilib
04/07/2020 [12:03]:
Fövqəladə vəziyyət Ermənistan iqtisadiyyatını ciddi təhlükə altında qoyur
04/07/2020 [12:01]:
Azərbaycana gələn 3 həkim geri qayıdıb, 19-u karantinə alınıb
04/07/2020 [11:59]:
Qanunsuz yollarla Bakıdan Qəbələyə gələn şəxslər cəzalandırılıblar
04/07/2020 [11:53]:
Makqreqor Həbib Nurməhəmmədova başsağlığı verdi
04/07/2020 [11:50]:
Bakıda karantin rejimini pozan şəxs həbs edilib
04/07/2020 [11:46]:
Türkiyədə fabrikdə baş vermiş partlayışdan sağ çıxan şəxs yaşadıqlarını paylaşdı - FOTO
04/07/2020 [11:45]:
Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının saytına erməni müdaxiləsi...?
04/07/2020 [11:32]:
Mahmudovun “sprutu” - eks-spikerlə sabiq nazirin sirli sövdələşməsinin gizlinləri
04/07/2020 [11:25]:
"Adam Zəhranın qətlə yetirilməsini xatırlayanda az qalır ki, qadın olaraq müharibəyə başlasın”
04/07/2020 [11:21]:
Ancelina Coli Qarabağa görə Azərbaycana gəlsə...
04/07/2020 [11:18]:
Trampın cazibədar müşavirində koronavirus aşkarlandı...
04/07/2020 [11:16]:
Paşinyanın komandasının keçmiş üzvü: “Ermənistanı vətəndaş müharibəsi gözləyir”
04/07/2020 [11:14]:
“Çox ciddi yoxlama aparılır” - DYP-dən xəbərdarlıq
04/07/2020 [11:13]:
“Azərbaycanın suverenliyini və müstəqilliyini dəstəkləməkdən qürur duyuruq”
04/07/2020 [10:39]:
“Koronavirusa yoluxmuşam, ölüm ayağındayam, Qənirə Paşayeva xəstəxanaya yerləşdirdi”
04/07/2020 [10:38]:
Bakı Slavyan Universitetində “Gələcəyin diplomatları” layihəsi həyata keçiriləcək
04/07/2020 [10:34]:
Paytaxtın əcnəbi dillərin “işğalından” azad edilməsini istəyən ziyalılarla görüş keçirillb...
04/07/2020 [10:26]:
Həkim Bəhram Bağırzadənin vəziyyətindən danışdı: “Gözləyirik...”
04/07/2020 [10:17]:
Hacı Şahin: “Həcc kimi müqəddəs ziyarət təxirə salınıbsa, deməli...”
04/07/2020 [10:16]:
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə niyə dövlətimizi “Azərbaycan” adlandırıb? - ARAŞDIRMA
04/07/2020 [10:13]:
Qazaxda nişan mərasimi etmək istəyən şəxslər saxlanılıb
04/07/2020 [10:08]:
"Dövlətə sevgini 30-40 min dollara almaq mümkün olmayacaq, Millətin gözündən düşməyin"
04/07/2020 [09:57]:
Xüsusi karantin rejimini pozan kafe aşkarlanıb, 5 nəfər cərimələnib
04/07/2020 [09:54]:
Yüzlərlə maşın postlardan icazəsiz keçmək istədi
04/07/2020 [09:53]:
Ermənilər atəşkəsi 42 dəfə pozub
04/07/2020 [09:24]:
Koronavirusla bağlı son STATİSTİKA
04/07/2020 [09:22]:
Zaqatalada qardaş qardaşı bıçaqlayıb
04/07/2020 [08:52]:
Zərbənin gücündən hərbçilər magistral yola səpələndi – ANBAAN VİDEO
04/07/2020 [08:47]:
Bakıda 50 yaşlı qadını avtomobil vurdu
04/07/2020 [08:46]:
Bakının çıxışlarında sərt karantin rejiminin ilk gecəsi: Tıxac, xaos, tələskənlik, qəza... - VİDEOREPORTAJ
04/07/2020 [07:51]:
"Hər bir işi görməyi arzu edərkən "inşallah" demək gərəkdir" - Quran ayəsi...
04/07/2020 [07:34]:
Prezident yazıçı-dramaturq, şair Əmir Pəhləvana ev bağışladı
04/07/2020 [07:33]:
Fişəng fabrikindəki partlayışda ölü sayı artdı - VİDEO
04/07/2020 [07:15]:
16 şəhər və rayonda iki günlük ictimai nəqliyyatın fəaliyyəti dayandırılır
04/07/2020 [07:14]:
Bakı metrosu bu gündən iyulun 20-dək İŞLƏMƏYƏCƏK
04/07/2020 [07:07]:
COVID dövründəki ofislər - Video
04/07/2020 [06:52]:
Türkiyədə zəlzələ olub
04/07/2020 [06:51]:
Bakıda yük avtomobili piyadanın üzərindən keçib - FOTO
04/07/2020 [06:47]:
Türkiyədə 1 nəfəri ildırım vuraraq öldürüb, 4 nəfəri yaralayıb
04/07/2020 [06:45]:
İran XİN-in mətbuat katibi səfir təyin olunub
04/07/2020 [06:43]:
Kanadada təyyarə qəzaya uğrayıb, ölənlər var
04/07/2020 [06:40]:
ABŞ-da atışma olub, xəsarət alanlar var
04/07/2020 [06:35]:
ABŞ-da koronavirusa rekord sayda yoluxma qeydə alınıb
04/07/2020 [06:33]:
Rusiyada 240 kiloqram yük daşıya bilən PUA hazırlandı
04/07/2020 [06:32]:
Karantinin yeni mənfi nəticələri açıqlanıb
04/07/2020 [06:31]:
Qəlyanxanada qız üstündə kütləvi dava düşdü - VİDEO
04/07/2020 [06:28]:
Avropada koronavirusa qarşı dərmanın istifadəsinə icazə verildi
04/07/2020 [06:26]:
Eyni kişidən üç gün fərqlə uşaq dünyaya gətirdilər - FOTO
03/07/2020 [23:50]:
Maksim Musayev "boz kardinal"ın paxırını açdı: "Ramizi Elyanora Petrosova tapıb gətirmişdi"
03/07/2020 [23:40]:
"Mən 3 il öncə Elmar Məmmədyarovun nə yuvanın quşu olduğu barədə mətbuatda çıxış etmişəm"
03/07/2020 [23:33]:
"Rusiya ölkəyə miqrant axınında maraqlıdır"
03/07/2020 [23:31]:
Bərdədə 7 yaşlı uşaq bacısını öldürüb
03/07/2020 [23:21]:
Britaniyada COVID-19 qurbanlarının sayı 44,1 mini ötdü
03/07/2020 [23:19]:
Meymunları koronavirusa yoluxdurdular, nəticə şoka saldı...
03/07/2020 [22:51]:
Bərdədə avtomobil piyadanı vuraraq öldürüb
03/07/2020 [22:47]:
Bakı yenə rayonlara axın edir - FOTO
03/07/2020 [22:43]:
Daha bir həkim koronavirusdan vəfat etdi - FOTO
03/07/2020 [22:12]:
Azərbaycanın fəxri Fərman Salmanovla bağlı unikal kadrlar üzə çıxdı – VİDEO
03/07/2020 [22:10]:
Mehriban Əliyevanın göstərişi ilə daha bir şəhid ailəsinin mənzil problemi həll olundu - FOTO
03/07/2020 [22:02]:
Azərbaycanda koronavirusun ikinci dalğasının başlayacağı vaxt açıqlandı — RƏSMİ
03/07/2020 [21:41]:
“Fəxri ad davası aparan elə adamlar var ki, jurnalistikanın baş hərfindən xəbəri yoxdur"
03/07/2020 [21:20]:
Yevlaxda iki avtomobil toqquşub, xəsarət alanlar var
03/07/2020 [21:18]:
Ermənilər  separatçı rejim “polisi”nin  Laçındakı idarəsi üçün yeni bina tikməyə başladı...-FOTO 
03/07/2020 [21:15]:
Bu gün ləğv olunmuş İstanbul-Bakı-İstanbul uçuşları bərpa edilib
Bütün arxiv bir sırada
21/07/2014 [17:23] - Araşdırma - ( 6628 dəfə baxılıb)

Akif Səməd yaradıcılığında sufilik

I yazı


Öncə onu deyim ki, Akif Səmədin doğulduğu Aslanbəyli kəndində qədim bir qəbristanlıq, o qəbristanlıqda ağır ellərin ziyarətgahı olan hacı Mahmud Əfəndinin türbəsi var. XIX əsrin sonlarında tikilmiş bu türbədə iki məşhur şəxs- Hacı  Mahmud Əfəndi və  Seyid Yasin Əfəndi -Seyid Mir Həmzə Nigarinin müridləri olmuş biri sünni, digəri şiə olan iki böyük şəxsiyyət uyuyurlar. Akif də ağlı kəsəndən bu şəxslərlə bağlı söhbətləri dinləmiş, Seyid Nigari qəzəllərinin oxunduğu məclislərdə olmuş, sufiliyin saf və müqəddəs duyğularını ruhuna, varlığına hopdura bilmişdir.

Nəsimidən, Füzulidən,Yunus Əmrədən, Aşıq Veysəldən, Aşıq Şenlikdən üzü bəri sufi ədəbiyyatının bütün incəliklərinə bələd olan Akif ruhundakı ağrını, acını anlamağa çalışır, çalışdıqca da fani dünyanın əvvəlində və sonunda söz dayandığını bilərək ona-Sözə doğru gedir:

Yanmaq yaraşır ömrə,

Qulam, Allahdan əmrə.

Nəsimi, Yunus Əmrə,

Sözümə yol gedirəm.

Sufiliyin hеç bir bаğlılıq оlmаdаn Аllаhlа оlmаq anlamı baxımından Akif özündən əvvəlki sufilərin yolunu davam etdirir və əslində söz deyəndə də onları nəzərdə tutur və Nəsimiyə, Yunus Əmrəyə doğru getdiyini bildirir.

Alçaqkönüllülük, dərvişlik  Akifdə yetərincədir. Bütün yaradıcılığı boyu keçən bu xəttə Akif sadiq qalır:

Onnan istə izin,

Ayağa sürt üzün

Qızıla yum gözün,

Sən Ona bax, Ona.

Süfyаn Suri dеyir: «Sufi аrаm və rаhаtlıq, yохsulluqdа bəÑ…şiş dеməkdir.»  Akif Səməd isə bu fikri özünün söz süzgəcindən, ağıl ələyindən keçirib belə ifadə eləyir:

Nə ağlarsan dərdli bülbül,

Hələ ayın onu deyil.

Dostun yaxasız köynəyi

Hər kişinin donu deyil.

 

Nə çoxdur şeytan nökəri,

Şərə işlədir təkəri.

Söpzünü deynən çəkəri,

Hamı nəfsin xanı deyil.

Bunu demək üçün həqiqətən də belə bir ömür yaşamalı, nəfsə qul olmamalısan. Söz xatirinə söz deməyin qatı əleyhdarı olan Akif Səməd sözün çəkisini, qiymətini və dəyərini belə qiymətləndirir:

Yurd yerində söz uludu,

Qurda döndü, söz uladı.

Nəsimidi, Füzulidi,

Yunis Əmrədi- bəsdi Söz.

Akif şeirlərində tez-tez işlənən “Söz” və “O” ifadələri eyni məna kəsb eləyir. Hər dəfə də bu sözlərin yeni çalarlarını tapan, onu yeni keyfiyyət və məzmunda işlətməyi bacaran şair yolunun Ona və Sözə doğru getdiyini və bu yolun sonsuzluğunu bilir, bildikcə də sonsuzluqda görünən işığa can atır:

Daşda bitən kolmuşam,

Öz-özümü yolmuşam.

Özümdən yol almışam,

Özümə yol gedirəm-deyən şair vəhdəti-vücuda inam gətirərək təsəvvüf məktəbinin davamçısı olduğunu, Allahla vəhdətdə olduğunu və onun zərrəsi olduğunu dərk edir.

Fələknən şərik malı olmayan Akif Səmədlə zarafat eləyən fələyə, mələk və ürək də qoşulur  və onun inamında, əqidəsində sabitqədəm olub-olmadılğını yoxlayırmışlar kimi sınağa, imtahana çəkirlər. Lakin şair :

Nəfsə qul deyiləm, qaçağam,

Elə bilirlər qoçağam.

Şeytanla qanlı bıçağam,

Mələk mənnən zarafatda- deyərək bir daha bəyan eləyir ki, hər hansı ürək ağrısı, can ağrısı onu yolundan döndərəsi, dünya malına qul eləyəsi gücdə deyildir.

Mayası saflıqdan, halallıqdan yoğrulmuş bu insan oğlu ilahi Eşqin qulu olmaqla  Tanrı sevgisinin dadını, ləzzətini poetik dillə  təsvir etməkdə aciz deyildir. Gülə can verən arı kimi missiyasını yerinə yetirir, dünyaya gəlişinin məna və əhəmiyyətini dərk edir, bəşəri və ilahi düşüncələr aləmində  Onu səsləyir:

 Gülümə arı gəlməsin,

And ver, sən tanrı, gəlməsin.

Dünyanın varı gəlməsin,

Adama bircə O gəlsin.

 Məncə özünüdərkin kökündə özünüməhv durur. Bunu elə Nəsiminin timsalında götürək. Nəsimi artıq özünüdərkin bir addımlığında idi və necə olursa olsun, haqqa qovuşmalıydı. O özü də bunu dərk edir və ölümün qucağına gedirdi. Çünki özünüdərkdən sonra insan Allahlıq iddiasına düşə bilər və Tanrı ilə insan arasında olan bu sərhədi keçmək izni bəşər övladına verilməmişdir.

Akif Səməd də bu hikməti bilir, bu hikmətə boyun əyir:

Kainat bomboşdu,

Bir Odu, bir bizik.

Boşluq bizə xoşdu,

Bəlli O, sirr bizik-deyərək yolunun bəlli nöqtədə sona çatacağını bilir və sirr olan özünün də sirrinin açılacağına inamını ifadə edir.

          Digər sufi alimi Zunnun Misri dеyir: «Sufilər Аllаhı hər şÐµydən üstün tutаn kəslərdir. Аllаh dа оnlаrı hər şÐµydən üstün tutmuşdur.»

Akif də Allahın sevimli bəndəsi idi. Dünyanın faniliyini dərk etməyənlər opponentlik edib deyə bilər ki, necə olur, Allah Akifi sevirdisə, niyə o bu dünyada əzabdan başqa bir şey görmədi, malı, pulu olmadı və 45 yaşı tamam eləməmiş ölümün pəncəsinə düşdü.

 Bu sualın cavabını Akifin öz sözüylə deyək:

Pünhan sirrə ağıl irməz,

Könül görər, gözlər görməz.

Güldən gülab çəkən bilməz

“Eşqi mən olanlar bilər.”

 Bu mənada hələ Akifin yaşantılarının onun üçün əzab, yaxud xoş olmasını bilmək, dərk eləmək üçün ən azı Akif Səməd olmaq lazımdır və bu da mümkün deyil. Odur ki Akifin “sirr bizik” fəlsəfəsinin kökündə elə bu durur.

Ruvəym ibni Əhməd Bаğdаdi sufilik hаqdа sоruşduqdа dеyərdi: “ Аllаhın irаdəsi ilə nəfsin öz istəklərindən аyrı düşməsinə dеyilir.» Həmçinin dеyərdi: “Sufilik üç Ñ…islətdən ibаrətdir: Yохsulluğа əl аtmаq, güzəşt və аliаçıqlığı biruzə vеrmək, riyаkаrlıqdаn uzаq оlmаq.”   

          İndi gəlin bu fikrin Akif Səməd versiyalarına baxaq:

Sənə yol gəlirəm,oğlum,

Məzarımdan keçdim gəldim.

İstəsəm ləlnən oynardım,

Bazarımdan keçdim, gəldim.

Yaxud:

Bir vəfasız güldən yana,

Yüz arımdan keçdim, gəldim.

Yaxud:

Mən Akif Səməd deyiləm,

Gədə-güdəyə əyiləm,

Bir Onun qulu sayılan

Adəm, Akifəm, Akifəm...

Yenə islam alimlərindən Məruf KərÑ…i dеyir: “Sufilik həqiqəti tаpmаq və yаrаdılmışlаrın əlindən ümidsizliyi аlmаq dеməkdir.”

Akif də həqiqəti axtara-axtara ürək ağrılarının sadəcə ağrı olmadığını dərk edir, bu ağrıdan, acıdan həzz alır və ona pay verilənin hamıya nəsib olmadığını dilə gətirir:

Fələyindən küsmədim,

Ürəyim ağrıyanda.

Qəlbim ki, ağrımadı,

Ürəyim ağrıyanda.

Yaxud:

Təmiz suda həyat olmaz,

Həyat bir az belə gərək.

Günahı çoxlar yazıqdı,

Onlar sənnən bölə gərək.

Və nəhayət, Akifin vaxtsız ölümünə yanan bizlər yenə də yanılırıq. Akif isə həmin biz yamanladığımız, vaxtsız hesab elədiyimiz ölümü özü çağırmırdımı? Şirin dillə, şirin ləhcə ilə belə deyən Akif deyildimi?

Nə qədər dostlarım qabağa düşdü,

Gecikir, ölümüm, yaman gecikir.

 Amma burada da Akif təzad yaradır, yoxsa bir sirrmi var? Akif deyir ki, sözüm qurtaranda gəlib çıxacaq...

 Bəyəm Akifin sözü qurtarmışdımı?

Yox. Bəs sirr nədir?

Əslində isə sirr yoxdur və yuxarıda qeyd elədiyim özünüdərk onun sonunu çatdırmışdı və Haqqın hökmündən o yana elə Haqqın özüdür və Akif də missiyasını başa vuraraq:

“Öldü deməyin dostlar,

Akif yatmağa getdi” fikrinə sadiq qaldı.

                   Şəmsi  Qoca

 


loading...
Mahatma Qandinin aforizmləri: "Sevgi insanlığın, zorakılıq heyvanlığın qanunudur..."
"Dövlətə sevgini 30-40 min dollara almaq mümkün olmayacaq, Millətin gözündən düşməyin"
Rusiya var deyə, Qarabağ ermənilərə peşkəş edilməlidir?!
"Sabiq deputat Musa Musayevin haça-paça mövqeli müsahibəsi diqqətimi cəlb etdi..."
Prezident İlham Əliyevin qızı, Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti yubiley yaşında...
Clean City Company
N.Tusi adına Klinika

Gündəm
“Bütün səfir və konsulların fəaliyyəti yoxlanılmalıdır”
Cəmiyyət
"Arzu edirəm ki, tezliklə pandemiya qurtarsın və onun səsi Qarabağımızdan gəlsin"
Hadisə
Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının saytına erməni müdaxiləsi...?
Gündəm
Ermənilər  separatçı rejim “polisi”nin  Laçındakı idarəsi üçün yeni bina tikməyə başladı...-FOTO 
Cəmiyyət
“Vaxtımızı səmərəli keçirmək üçün muğamımızı amerikalılara tanıtmağa qərar verdik...”
Yazar
İlham İsmayıl
Ermənilər bizdən niyə razılıq edirlər?!
Həftənin ən çox oxunanları
"Mərc gəlirəm: bu gecə çevriliş olacaq..."- ABŞ səfirliyinin 1-ci katibindən şok iddia...
Aygün Kazımovanın yarıçılpaq videosu yayıldı - VİDEO (18+)
Arvadı ruhi xəstə, oğlu qumarbaz, dostu xəyanətkar...
Şadlıq saraylarının işçiləri Maliyyə Nazirliyi qarşısında etiraz aksiyası keçirdi...- FOTO
4 dəfə evlənən, erməni qayınanasına görə ailəsi dağılan, namus üstündə ölkədən gedən Xalq artisti
Ərini başqa qadınla tutan, doğuş sancısıyla səhnəyə çıxan, şüşə gözlü Xalq artisti...
"Xüsusi sesiyanın çağırılması Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlığın fəal tərəfdarı kimi nüfuzunu göstərir"
Zirəddin koronavirusun yox olacağı dəqiq tarixi AÇIQLADI
"Mnasakanyan Azərbaycanın təslim olmasını tələb etdi, ancaq rəsmi Bakı hələ də..."
“Azərbaycanın üçdə ikisini su altında qoyacağıq” – Düşmən yenə Mingəçeviri vurmaqla hədələdi...
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2020
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və digər işlər üçün əlaqə vasitələri:
Tel: 0502711225, Whatsapp: 0507440247